„ღამის ბუები“, ძილი და ფსიქოემოციური კეთილდღეობა — რა უნდა ვიცოდეთ სილამაზისა და ცხოვრების სტილის კონტექსტში
ძილის რეჟიმი მხოლოდ ენერგიის დონეს არ განსაზღვრავს. თანამედროვე კვლევები აჩვენებს, რომ ჩვენი ქრონოტიპი — ანუ ბუნებრივი მიდრეკილება დილის ან საღამოს აქტიურობისკენ — პირდაპირ კავშირშია ფსიქოემოციურ მდგომარეობასთან, კონცენტრაციასთან და ცხოვრების სტილთან. სწორედ ამიტომ ძილის თემა ხშირად განიხილება კანის მოვლისა და თვითზრუნვის სტატიებთან ერთად, მაგალითად, ისეთ მასალებში, როგორიცაა კანის ყოველდღიური მოვლა.
Surrey-ის უნივერსიტეტის ახალი კვლევა მიუთითებს, რომ გვიანი ქრონოტიპის მქონე ადამიანებს — ე.წ. „ღამის ბუებს“ — დეპრესიის განვითარების უფრო მაღალი რისკი აქვთ, ვიდრე მათ, ვინც დილით ადრე იღვიძებს.
რა არის ქრონოტიპი და ვინ არიან „ღამის ბუები“
ქრონოტიპი არის ადამიანის ბიოლოგიური მიდრეკილება აქტიურობის კონკრეტული დროის მიმართ. ზოგიერთ ადამიანს ბუნებრივად უადვილდება ადრე გაღვიძება, სხვები კი საღამოს საათებში უფრო ენერგიულად და პროდუქტიულად გრძნობენ თავს.
„ღამის ბუები“ არიან ადამიანები, რომლებიც:
საღამოსა და ღამის საათებში უფრო აქტიურები არიან
დილით გაღვიძება უჭირთ
გვიან იწყებენ დღის აქტიურ ფაზას
კვლევაში მონაწილეობდა 564 უნივერსიტეტის სტუდენტი, რომლებმაც შეავსეს კითხვარები ძილის რეჟიმის, ალკოჰოლის მოხმარების, ყურადღების კონცენტრაციის, შფოთვისა და დეპრესიის ნიშნების შესახებ [1].
კვლევის მთავარი შედეგები
კვლევამ აჩვენა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ტენდენცია:
1. ძილის ხარისხი
გვიანი ქრონოტიპის მონაწილეებმა აღნიშნეს, რომ მათ ძილი უფრო არასტაბილური და არასაკმარისი იყო.
2. ყურადღების კონცენტრაცია
ღამის ბუებს უფრო ხშირად ჰქონდათ კონცენტრაციის პრობლემები.
3. ალკოჰოლის მოხმარება
მონაწილეებმა განაცხადეს, რომ ისინი უფრო ხშირად მოიხმარდნენ ალკოჰოლს.
4. ფსიქოემოციური მდგომარეობა
კვლევამ დაადასტურა, რომ გვიანი ქრონოტიპი დაკავშირებულია დეპრესიის უფრო მაღალ რისკთან, ვიდრე დილის ქრონოტიპი [1][2].
მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ამის ერთ-ერთი მიზეზი შეიძლება იყოს სოციალური და ბიოლოგიური რიტმების შეუსაბამობა — როდესაც ადამიანის ბუნებრივი ბიოლოგიური საათი არ ემთხვევა ყოველდღიური ცხოვრების გრაფიკს.
ძილის რეჟიმი და გარეგნობა — რატომ არის ეს თემა სილამაზის სფეროსთვის მნიშვნელოვანი
ძილის ხარისხი პირდაპირ კავშირშია კანის, თმისა და ზოგადი გარეგნობის მდგომარეობასთან. სწორედ ამიტომ ხშირად განიხილება თემები, როგორიცაა ძილის გავლენა კანზე.
გვიანი დაძინების რეჟიმი ხშირად უკავშირდება:
დაღლილობის ვიზუალურ ნიშნებს
თვალის ირგვლივ მუქ ჩრდილებს
კანის არათანაბარ ტონს
სტრესის ზრდას
ამიტომ აქტუალურია ისეთი მასალებიც, როგორიცაა თვალის ირგვლივ მოვლა და სტრესის გავლენა კანზე.
სოციალური ფაქტორი: რატომ უჭირთ „ღამის ბუებს“
მეცნიერები ხაზს უსვამენ „სოციალური ჯეტლეგის“ ცნებას — მდგომარეობას, როდესაც ადამიანის ბიოლოგიური საათი არ ემთხვევა სოციალური ცხოვრების მოთხოვნებს.
მაგალითად:
უნივერსიტეტი და სამსახური იწყება დილით
სოციალური აქტივობები ხშირად ღამით ხდება
ძილის რეჟიმი ხდება არათანმიმდევრული
ეს მუდმივი დისბალანსი დროთა განმავლობაში შეიძლება აისახოს ემოციურ კეთილდღეობაზე [3].
ცხოვრების სტილის კორექტირება — ნელი და რეალისტური მიდგომა
კვლევა არ იძლევა მკურნალობის ან მკაცრი რეკომენდაციების ჩამონათვალს, თუმცა მიუთითებს, რომ ცხოვრების სტილის მცირე ცვლილებები შეიძლება დაეხმაროს ყოველდღიური რიტმის სტაბილიზაციას.
სილამაზისა და თვითზრუნვის კონტექსტში ხშირად განიხილება საღამოს რიტუალების მნიშვნელობა, მაგალითად, საღამოს კანის რუტინა, რომელიც ეხმარება ორგანიზმს დასვენებისთვის მომზადებაში.
ასეთი სტაბილური საღამოს ჩვევები მოიცავს:
ეკრანების გამოყენების შემცირებას
დღის დასრულების მშვიდ რიტუალებს
ძილის წინ რეგულარულ რუტინას
შეჯამება
Surrey-ის უნივერსიტეტის კვლევა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს, რომ ქრონოტიპი მხოლოდ ჩვევა არ არის — ის ბიოლოგიურ და ფსიქოემოციურ პროცესებთანაა დაკავშირებული.
„ღამის ბუებს“ ხშირად აქვთ:
ნაკლებად ხარისხიანი ძილი
კონცენტრაციის სირთულეები
დეპრესიის უფრო მაღალი რისკი
ამ თემის გააზრება მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ფსიქოემოციური კეთილდღეობისთვის, არამედ ცხოვრების სტილისა და თვითზრუნვის ფართო კონტექსტისთვის.
წყაროები
Evans S, et al. Evening chronotype and mental health outcomes in university students. Sleep Medicine. 2024.
American Academy of Sleep Medicine. Circadian rhythms and mental health. 2023.
Roenneberg T, et al. Social jetlag and health. Current Biology. 2019.
Walker M. Why We Sleep: Unlocking the Power of Sleep and Dreams. Scribner; 2017.
