ოთხშაბათი, აგვისტო 12, 2026
- Advertisement -
Google search engine
მთავარი წაკითხვა გვერდი 83

კვებითი აშლილობის მკურნალობა საქართველოში

მიერ
admin
-
0
#image_title

კვებითი აშლილობის მკურნალობა არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ მთელ მსოფლიოში, მათ შორის, განვითარებულ ქვეყნებშიც, საკმაოდ რთული პროცესია. სირთულეს მრავალი ფაქტორი განაპირობებს: დაგვიანებული დიაგნოზი, მკურნალობის დაწყება არასწორი გზით, ფინანსური მხარე, საზოგადოებაში არსებული სტიგმები და ა.შ.

კვებითი აშლილობა ფსიქიკური აშლილობების ჯგუფს მიეკუთვნება. შესაბამისად, დიაგნოზის დასმა და მკურნალობის პროცესის წარმართვაც ფსიქიატრის კომპეტენციაა. პირველ პრობლემას სწორედ ამ კუთხით ვაწყდებით. სიტყვა „ფსიქიატრის“ წარმოთქმა დღესაც უხერხულობას ქმნის. კვებითი აშლილობის სიმპტომების მქონე პირებს უფრო მარტივად ურჩევენ ნევროლოგთან, ენდოკრინოლოგთან, ფსიქოლოგთან ვიზიტს, მაგრამ არა — ფსიქიატრთან. ეს ტაბუდადებული, რთულად გასაჟღერებელი რჩევაა, რომელსაც არა მხოლოდ გარშემომყოფები, არამედ ექიმებიც ერიდებიან. სწორედ ამიტომ, პაციენტები ფსიქიატრთან ყველაზე ბოლოს მიდიან მაშინ, როცა მკურნალობის მთელ პროცესს სწორედ ფსიქიატრი უნდა განსაზღვრავდეს.

რა გზას გადის კვებითი აშლილობის მქონე პაციენტი მკურნალობის პროცესში?

პირველ ყოვლისა, ისმება დიაგნოზი. დიაგნოსტირება ხდება ნახევრად სტრუქტურირებული კლინიკური ინტერვიუს გზით. ფსიქიატრი პაციენტს უსვამს შესაბამის შეკითხვებს, რა დროსაც ექიმისთვის ყურადსაღებია პასუხების არა მხოლოდ შინაარსობრივი მხარე, არამედ პაციენტის განწყობა — როგორ უპასუხებს შეკითხვებს, როგორ აფასებს თავის სიმპტომებს და როგორ გამოხატავს მათ. პაციენტის თანხმობის შემთხვევაში, კლინიკური ინტერვიუ ტარდება ასევე ოჯახის წევრებთან, რადგან დიაგნოსტირების პროცესში უმნიშვნელოვანესია გარშემომყოფების შეფასებები. თუ პაციენტი არ არის სრულწლოვანი, მაშინ ექიმს აქვს იურიდიული პასუხისმგებლობა, დაელაპარაკოს მშობელს/მზრუნველს. საბოლოოდ, დიაგნოზის დასადგენად ფსიქიატრს სჭირდება ინფორმაციის ორი წყარო: პაციენტი და მისი ოჯახის წევრი (ადამიანი, რომელსაც აქვს პაციენტთან ყოველდღიური შეხება და აკვირდება მის სიმპტომებს).

კვებითი აშლილობა, სხვა აშლილობებს შორის, ყველაზე მეტადაა გადაჯაჭვული სომატურ, ფიზიკურ ჯანმრთელობასთან. შესაბამისად, მკურნალობას კომპლექსური მიდგომა და მულტიდისციპლინური გუნდი სჭირდება. იმის მიხედვით, თუ რა დაზიანებებს იწვევს კვებითი აშლილობა, საჭირო ხდება სხვადასხვა ექიმის ჩართვა, მაგალითად: ენდოკრინოლოგი, ნუტრიციოლოგი, რეანიმატოლოგი, კარდიოლოგი და ა.შ. მკურნალობის პროცესში აუცილებელია ასევე ფსიქოლოგის აქტიური მონაწილეობა, რადგან მსგავსი ტიპის აშლილობები, როგორც წესი, გარკვეულ ტრავმებთანაა დაკავშირებული, რასაც განსაკუთრებული გააზრება და, ხშირ შემთხვევაში, განწყობებისა და დამოკიდებულებების ძირეული ცვლილება სჭირდება. თუმცა, ფსიქოლოგის როლი მხოლოდ მას შემდეგ აქტიურდება, რაც პაციენტის სომატურ ჯანმრთელობას საფრთხე არ ემუქრება. მაგალითად, ნერვული ანორექსიის შემთხვევაში, თუკი პაციენტის სხეულის მასის ინდექსი ძალიან დაბალია, ნომერ პირველი საზრუნავი პაციენტის სიცოცხლის შენარჩუნებაა და არა — მისი ფსიქიკური განწყობების შესწავლა.

კვებითი აშლილობის მკურნალობის ერთ-ერთ მთავარ სირთულეს ასეთი მულტიდისციპლინური გუნდისა და სპეციალური აღჭურვილობის მქონე კლინიკების არარსებობა განაპირობებს. ზოგადი პროფილის საავადმყოფოებს კვებითი აშლილობის მქონე პაციენტების დაწვენის ვალდებულება არ აქვთ. ერთადერთი, სადაც ამ დროს პაციენტის გადაყვანაა შესაძლებელი, ფსიქიატრიული კლინიკაა, რასაც, ფაქტობრივად, აზრი არ აქვს. თუკი პაციენტის მდგომარეობა იმდენად დამძიმებულია, რომ მას სტაციონარული მკურნალობა სჭირდება, ფსიქიატრიული კლინიკა პაციენტისთვის მსგავს მომსახურებას მაინც ვერ უზრუნველყოფს. ყველაზე ცუდი კი ის არის, რომ ამ პრობლემის მოგვარება უახლოეს მომავალში ჩვენი ქვეყნისთვის რთულად წარმოსადგენია, რადგან ის დიდ ხარჯებთანაა დაკავშირებული, რაც ხშირად ეკონომიკურად ძლიერ ქვეყნებშიც კი დაუძლეველ გამოწვევად რჩება.

როგორც აღინიშნა, კვებითი აშლილობის მკურნალობის პროცესში აქტიურად უნდა იყოს ჩართული ფსიქოლოგი/ფსიქოთერაპევტი, რათა პაციენტმა დამოუკიდებლად შეძლოს ქცევის მართვა. ეს არ არის მარტივი პროცესი, რადგან რამდენიმე ეტაპია გასავლელი:

  • პირველი — გაცნობიერება,  ფაქტის მიღება, რომ გაქვს კვებითი აშლილობა;

  • მეორე — დაგეგმვა, რა უნდა გააკეთო იმისთვის, რომ არსებულ პრობლემას გაუმკლავდე;

  • მესამე — პრობლემასთან გამკლავება.

წყარო: Ethos

გარშემომყოფების როლი მკურნალობის პროცესში

ფსიქოთერაპიის ჩატარება სასურველია პაციენტის ოჯახის წევრებთანაც, რადგან ამ პრობლემასთან გამკლავება დამოუკიდებლად რთულია. ზოგადად, გარემოს ასეთ დროს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს. ის დიდ როლს ასრულებს არა მხოლოდ კვებითი აშლილობის განკურნების პროცესში, არამედ ხშირად ამ პრობლემის წარმოშობის მიზეზიც კია. ადამიანები, რომლებსაც აქვთ ან ჰქონიათ კვებითი აშლილობა, ყველაზე მძიმედ და მტკივნეულად სწორედ გარშემომყოფების ნეგატიურ დამოკიდებულებას იხსენებენ.

ნეგატიური განწყობა არ ნიშნავს აუცილებლად შეურაცხმყოფელ რეპლიკებს, ეს შეიძლება იყოს ზედმეტად გამამხნევებელი კომენტარები; წონაზე ხაზგასმა, დაიკელი თუ მოიმატე; ყოველ ფეხის ნაბიჯზე იმის მითითება, არ დაარღვიო დიეტა; კომპლიმენტის თქმა მხოლოდ მაშინ, თუკი შეამჩნევენ, რომ რამდენიმე კილო დაიკელი და ასე დაუსრულებლად. ერთი წამით მაინც რომ წარმოვიდგინოთ, რამხელა სტრესია, როცა შენთვის საყვარელი ადამიანებიც კი მხოლოდ შენს წონაზე არიან ორიენტირებული და მთელი შენი წარმატება თუ წარუმატებლობა კილოგრამების დაკლება-მომატებასთან ასოცირდება, მივხვდებით, როგორი გაუსაძლისი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ადამიანისთვის ასეთ გარემოში არსებობა.

მოზარდების შემთხვევაში საქმე კიდევ უფრო რთულადაა. გარემოსა და ოჯახისგან მიღებული ნეგატიური თუ არასწორი მოლოდინები, შეიძლება ითქვას, რომ დამანგრევლად მოქმედებს ახალგაზრდის თვითშეფასებაზე და უდიდეს ზიანს აყენებს მის ემოციურ მდგომარეობას. სწორედ ამ დაზიანებული ემოციების აღდგენა უწევს შემდგომ ფსიქოლოგს იმისათვის, რომ პაციენტმა საკუთარი თავის, საკუთარი სხეულის სიყვარული ისწავლოს.

ფსიქიატრთან და ფსიქოლოგთან ვიზიტების შემდეგ, როცა პაციენტი საბოლოოდ გაიაზრებს თავის მდგომარეობას და იგრძნობს, რომ მზად არის ცვლილებებისთვის, საქმეში ერთვება ექიმი ნუტრიციოლოგი, რომელიც პაციენტს ინდივიდუალურ დიეტას უნიშნავს იმის მიხედვით, რა სჭირდება მის ორგანიზმს — რა რაოდენობის ცილა, ცხიმი, ვიტამინები და ა.შ. პროცესი ამ ეტაპზეც საკმაოდ რთულია, რადგან პაციენტს ფაქტობრივად ცხოვრების ახალ წესთან, კვების ახალ რუტინასთან უწევს შეჩვევა, რაც დიდ ძალისხმევას მოითხოვს.

► უნდა გვახსოვდეს, რომ კვებითი აშლილობა ნებისმიერ ასაკში შეიძლება განვითარდეს. და მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი დიაგნოზი  გოგოებში/ქალებში უფრო ხშირია, მისგან არც კაცები არიან დაცულნი. საქმე, უბრალოდ, ისაა, რომ იმპულსური კვება კაცებში არ აღიქმება პრობლემად და არ მიდიან ექიმთან, თუკი  მას თან ჯანმრთელობის გაუარესება არ მოსდევს. შესაბამისად, ხშირ შემთხვევაში, კაცებში კვებითი აშლილობა დიაგნოსტირების მიღმა რჩება.

განკურნებადია თუ არა კვებითი აშლილობა?

კვებითი აშლილობის მკურნალობა, შესაძლოა, თვეები ან წლებიც კი გაგრძელდეს. რაც უფრო გვიან ეტაპზე ჩაერთვებიან სპეციალისტები საქმეში, მით უფრო ხანგრძლივი და რთული იქნება მკურნალობის გზაც. ასევე, ვერ ვიტყვით, რომ თუკი პაციენტი ერთხელ განიკურნება, ის მომავალში უკვე დაზღვეულია მსგავსი პრობლემისგან. სხვა ფსიქიკური აშლილობების მსგავსად, კვებითი აშლილობაც სამგანზომილებიანია: ბიოლოგიური, ფსიქოლოგიური და სოციალური. სწორედ სოციალური ასპექტი არის ერთ-ერთი პირველი ბიძგის მიმცემი. როცა პაციენტის ფსიქიკას რომელიმე სოციალურ ტრავმაზე რეაგირებად გარკვეული ქცევა აქვს დასწავლილი, იმავე/მსგავსი ტრავმის გამოვლენის შემთხვევაში, სავარაუდოა, რომ იგივე რეაქცია გამოავლინოს, რადგან მას უკვე აქვს ასეთი გამოცდილება. სწორედ ერთ-ერთი ასეთი რეაქციაა იმპულსური კვება ან ჭამაზე უარის თქმა.

► რეალურად, ფსიქოლოგი სწორედ ამ საკითხზე მუშაობს თერაპიების დროს. პაციენტი იღებს ფსიქოგანათლებას — ის შეისწავლის თავის პრობლემებს, როგორც განვითარების, ასევე გამწვავებისა და რეციდივების საშიშროების სიმპტომებს; სწავლობს, როგორ მართოს თავისი ქცევა და შესაბამისად, შემდგომ უკვე უფრო უმარტივდება პრობლემებთან გამკლავება.

მთავარი ყოველთვის პრობლემის იდენტიფიცირებაა. მთავარია, დავინახოთ, ვაღიაროთ და მივიღოთ პრობლემა. თუმცა, ყველაფერი გაცილებით მარტივად იქნება, თუკი საზოგადოება უფრო ემპათიური იქნება მისი წევრების მიმართ. თუკი სხვისი წონა ჩვენთვის მხოლოდ იმ ადამიანის სხეულის მასის ინდექსი იქნება და არა — ის იარლიყი, რომლის ტარებაც სოციუმში მოუწევს. სხვა შემთხვევაში, ამდენი კრიტიკისა და გარშემომყოფების არასწორი მოლოდინის რეჟიმში, დიდი შანსია, ბევრ ჩვენგანს მოუწიოს კვებითი აშლილობის მკურნალობის რთული და ძვირადღირებული გზის გავლა, რომელსაც საყოველთაო დაზღვევა არ აფინანსებს.

გამოყენებული წყარო:

  • სტატია მომზადდა ფსიქიატრ  ქეთევან აბდუშელიშვილთან, ფსიქოლოგ ნათია კუჭუხიძესა და ნუტრიციოლოგ ნატა გაგუასთან ინტერვიუებზე დაყრდნობით.

მთავარი სურათი: Health

სტატიის ავტორი: ინგა ღოღობერიძე / Femea

წყარო

პანიკური შეტევა — სიმპტომები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

პანიკური შეტევა ძლიერი შფოთვის მოკლე ეპიზოდია, რომელიც შიშის ფიზიკურ გამოვლინებებს იწვევს. ეს შეიძლება იყოს აჩქარებული გულისცემა, სუნთქვის გაძნელება, გულისრევის შეგრძნება, კანკალი და კუნთების დაჭიმულობა. პანიკური შეტევები მოულოდნელად იწყება და, როგორც წესი, არ არის დაკავშირებული რაიმე გარე გამღიზიანებელთან. შეტევის ხანგრძლივობა რამდენიმე წუთი, მაქსიმუმ ნახევარი საათია. თუმცა, ფიზიკური და ემოციური ეფექტები შეიძლება რამდენიმე საათის განმავლობაში იყოს შესამჩნევი.

პანიკური შეტევები მენტალური ჯანმრთელობის საკმაოდ გავრცელებული პრობლემაა. მას შფოთვით შეტევასაც უწოდებენ და ის დედამიწის მოსახლეობის დაახლოებით 35%-ს გამოუცდია ცხოვრების განმავლობაში.

მკურნალობის გარეშე ხშირმა და განგრძობითმა პანიკური შეტევებმა შეიძლება მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს ჯანმრთელობას. ადამიანმა შეიძლება თავი აარიდოს მრავალგვარ სიტუაციას (მაგალითად, სახლიდან გასვლა ან მარტო დარჩენა) შეტევის განმეორების შიშით.

ბევრი ადამიანისთვის პანიკის შეგრძნება მხოლოდ ზოგჯერ, სტრესის ან ავადმყოფობის დროს იჩენს თავს. პანიკური შეტევის ხშირი განმეორებითობის შემთხვევაში, შესაძლოა, პანიკურ აშლილობასთან გვქონდეს საქმე. ეს შფოთვითი აშლილობის ერთ-ერთი ფორმაა.

პანიკური შეტევის სიმპტომები

პანიკური შეტევა, როგორც წესი, იწყება მოულოდნელად, წინასწარი შემჩნევის გარეშე. ის შეიძლება ნებისმიერ დროს და გარემოებაში დაიწყოს: მანქანის მართვისას, სავაჭრო ცენტრში, ძილის ან საქმიანი შეხვედრისას.

პანიკურ შეტევას არაერთი ფორმა აქვს, თუმცა ყველა შემთხვევაში სიმპტომები რამდენიმე წუთში აღწევს პიკს. შეტევის დასრულების შემდეგ შეიძლება მოთენთილობა და უკიდურესი დაღლილობა იგრძნოთ.

წყარო: Glamour

პანიკური შეტევების ტიპური ნიშნები და სიმპტომებია:

  • საფრთხის ინტენსიური შეგრძნება და შესაბამისი ფიზიკური სიმპტომები;

  • შფოთვითი და ირაციონალური ფიქრის პროცესი;

  • შიშისა და საფრთხის ძლიერი წინათგრძნობა;

  • გაგიჟების, კონტროლის დაკარგვის ან სიკვდილის შიში;

  • თავბრუსხვევისა და გულისრევის შეგრძნება;

  • ჩხვლეტისა და შეციების შეგრძნება მხრებსა და ხელებზე;

  • კანკალი და ოფლიანობა;

  • შეხურება;

  • გახშირებული გულისცემა;

  • შეკუმშვის შეგრძნება მკერდში;

  • სუნთქვის გაძნელება, მათ შორის, სუნთქვის გახშირება;

  • გულისრევა ან უსიამოვნო შეგრძნება მუცელში;

  • კუნთების დაჭიმულობა;

  • პირის სიმშრალე;

  • არარეალურობისა და გარემოსგან მოწყვეტის შეგრძნება;

  • თავის ტკივილი.

„გაიქეცი ან იბრძოლე“ — რატომ გვემართება პანიკური შეტევა?

როცა სხეული საფრთხის წინაშე აღმოჩნდება, ტვინი ვეგეტატიურ ნერვულ სისტემას „უბრძანებს“, რომ „გაიქეცი ან იბრძოლე“ მდგომარეობა გაააქტიუროს. სხეული „იტბორება“ ნივთიერებებით, მათ შორის ადრენალინით, რაც ფიზიოლოგიურ ცვლილებებს იწვევს. მაგალითად, იმატებს გულისცემა და ხშირდება სუნთქვა, სისხლი მიემართება კუნთებისკენ, რათა სხეული ბრძოლისთვის ან გაქცევისთვის მოამზადოს.

პანიკური შეტევა სწორედ ტვინის „გაიქეცი ან იბრძოლე“ მდგომარეობით პროვოცირდება, თუმცა, როგორც წესი, ამ დროს არანაირი საფრთხე არ გვემუქრება. ადამიანს პანიკური შეტევა შეიძლება აბსოლუტურად უსაფრთხო და სტრესისგან თავისუფალ გარემოებებში დაეწყოს, მაგალითად, ტელევიზორის ყურების ან ძილის დროს.

ფაქტორები, რომელიც სხეულს „გაიქეცი ან იბრძოლე“ მდგომარეობაში აგდებს, შეიძლება იყოს:

  • ქრონიკული სტრესი — იწვევს სტრესთან დაკავშირებული ნივთიერებების (მაგალითად, ადრენალინის) ჩვეულზე მეტი რაოდენობით გამოყოფას;

  • მწვავე სტრესი (მაგ.: ტრავმული გამოცდილება) — შეუძლია სხეულს გამოამუშავებინოს სტრესთან დაკავშირებული ნივთიერებების დიდი რაოდენობა;

  • ჩვევაში გადასული სუნთქვის გახშირება — არღვევს სისხლში არსებული აირების (ჟანგბადისა და ნახშირბადის) ბალანსს, რადგან სისხლში არ არის საკმარისი ნახშირბადი.

  • ინტენსიური ფიზიკური აქტივობა — ზოგიერთი ადამიანისთვის ამან შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე რეაქცია.

  • კოფეინის ხშირი მოხმარება — კოფეინი ყავაში, ჩაისა და სხვა სასმელებში ძლიერი სტიმულანტია;

  • ავადმყოფობა — შესაძლოა, გამოიწვიოს ფიზიოლოგიური ცვლილებები;

  • გარემოს უეცარი ცვლილება — როგორიცაა ხალხმრავალ, ცხელ ან გადატვირთულ გარემოში უეცრად აღმოჩენა.

პანიკური შეტევის გამომწვევი მიზეზები

პანიკური აშლილობის სიმპტომები ხშირად გვიან თინეიჯერობაში ან ადრეულ ზრდასრულობაში იწყება და უფრო ხშირად ქალებზე ახდენს გავლენას.

დადგენილი არაა, ზუსტად რა იწვევს პანიკურ შეტევებს ან პანიკურ აშლილობას, თუმცა, შესაძლოა, ამ ფაქტორებს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდეთ:

  • გენეტიკა — ოჯახის ისტორია;

  • ძლიერი სტრესი — საყვარელი ადამიანების გარდაცვალება, სერიოზული ავადმყოფობა და ა.შ.;

  • სტრესის მიმართ განსაკუთრებით მგრძნობიარე ან უარყოფითი ემოციებისკენ მიდრეკილი ტემპერამენტი;

  • ტრავმა — ძალადობა, ტრაგედია და ა.შ.;

  • დიდი ცვლილებები ცხოვრებაში — განქორწინება, შვილის ყოლა და ა.შ;

  • ტვინის სხვადასხვა უბნის ფუნქციონირების ცვლილება;

  • მოწევა ან კოფეინის აქტიური მოხმარება;

  • ფიზიკური ან სექსუალური ძალადობის ისტორია ბავშვობაში.

პანიკური შეტევის გართულებები

მკურნალობის გარეშე პანიკური შეტევები ან პანიკური აშლილობა ადამიანის ცხოვრების თითქმის ყველა ასპექტს აზიანებს. პანიკური შეტევის განმეორების შიშმა შეიძლება მუდმივი შიშის რეჟიმში ცხოვრება და, შესაბამისად, ცხოვრების ხარისხის მნიშვნელოვანი გაუარესება გამოიწვიოს.

გართულებები, რომლებიც შეიძლება პანიკურმა შეტევებმა გამოიწვიოს ან მასთან იყოს კავშირში:

წყარო: The Guardian

  • კონკრეტული ფობიების განვითარება, როგორიცაა მანქანის ტარების ან სახლიდან გასვლის შიში;

  • ხშირი მკურნალობის საჭიროება სხვადასხვა დაავადებაზე;

  • ხალხმრავალი სიტუაციებისგან თავის არიდება;

  • პრობლემები სამსახურში ან სკოლაში;

  • დეპრესია, შფოთვითი აშლილობები და სხვა მენტალური პრობლემები;

  • სუიციდის ან სუიციდური ფიქრების გაზრდილი რისკი;

  • ალკოჰოლზე ან სხვა ნივთიერებებზე დამოკიდებულება;

  • ფინანსური პრობლემები.

ზოგიერთი ადამიანისთვის პანიკური აშლილობა შეიძლება მოიცავდეს აგორაფობიასაც — ისეთი ადგილებისა და სიტუაციებისგან თავის არიდებას, რომლებიც შფოთვას იწვევს, რადგან ეშინიათ, რომ გაქცევას ან დახმარების მიღებას ვერ შეძლებენ, თუ პანიკური შეტევა დაეწყებათ. ასეთ დროს, შესაძლოა, ადამიანი დამოკიდებული გახდეს სხვებზე, რომ მუდმივად ვიღაც იყოს მის გვერდით.

როგორ გავუმკლავდეთ პანიკურ შეტევას?

პანიკური შეტევისას გახსოვდეთ:

  • მოერიდეთ საკუთარ თავთან ისეთ ლაპარაკს, რომელიც ყურადღებას სიმპტომებზე გამახვილებინებთ — არ უთხრათ საკუთარ თავს „შეწყვიტე პანიკა!“ ან „მოეშვი!“

  • შეახსენეთ საკუთარ თავს, რომ პანიკური შეტევის სიმპტომები არაკომფორტულია, თუმცა სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი არ არის. დაარწმუნეთ საკუთარი თავი, რომ აქამდეც გიგრძვნიათ ეს, თუმცა არაფერი დაგმართნიათ;

  • კონცენტრირდით რაიმეზე თქვენი სხეულისა და სიმპტომების გარეთ. მაგალითად: დაითვალეთ ასიდან ერთამდე უკუთვლით, გაიხსენეთ სიტყვები საყვარელი სიმღერიდან ან ყურადღება მიმართეთ ხმებსა და ვიზუალებზე თქვენ გარშემო.

  • სიტუაციიდან გაქცევა მხოლოდ გააძლიერებს იმ განცდას, რომ პანიკური შეტევა აუტანელია და მას ვერ უმკლავდებით. თუ დაჯდებით და დაელოდებით სიმპტომების შეწყვეტას, მეტ თავდაჯერებულობასა და უნარს მოიპოვებთ მათთან გასამკლავებლად.

პანიკური შეტევების მკურნალობა და პრევენცია

აუცილებლად გაიარეთ კონსულტაცია პროფესიონალთან, რათა დარწმუნდეთ, რომ თქვენი ან სხვა ადამიანის სიმპტომები ნამდვილად პანიკურ შეტევაზე მიუთითებს.

მნიშვნელოვანია, რომ გაიაროთ შემოწმება ოჯახის ექიმთან, რათა დარწმუნდეთ, რომ პანიკური შეტევისთვის დამახასიათებელი ფიზიოლოგიური სიმპტომები არ არის სხვა დაავადების მანიშნებელი, მათ შორის:

  • დიაბეტის;

  • ასთმის;

  • ყურის შიდა დაზიანებების;

  • ჰიპერთირეოიდიზმის (ფარისებრი ჯირკვლის ჭარბი აქტივობა);

  • კარდიოლოგიური (გულის) პრობლემების;

  • პოსტ-პარტუმ (მშობიარობის შემდგომი) ჰიპერთირეოიდიზმის.

სამედიცინო მკურნალობის გზები

თუ შფოთვის ფიზიოლოგიური სიმპტომები რომელიმე ფიზიკური დაავადებისგანაა გამოწვეული (დიაბეტი, ჰიპერთირეოიდიზმი), მათ მკურნალობასთან ერთად სიმპტომებიც შეწყდება. მაგრამ თუ პანიკური შეტევების მიზეზი მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემებია, მკურნალობის გზები შეიძლება მოიცავდეს:

  • მედიკამენტებს;

  • ფსიქოთერაპიას, მათ შორის კოგნიტიურ-ბიჰევიორულ თერაპიას;

  • სხეულზე ორიენტირებულ თერაპიას;

  • სტრესის მართვის ტექნიკებს;

  • სწორი სუნთქვის ტექნიკებს;

  • განტვირთვის ტექნიკებს;

  • პრობლემის გადაჭრის უნარების სწავლას;

  • ცხოვრების სტილის ცვლილებას, როგორიცაა ჯანსაღი კვება, ვარჯიში და ძილი.

სამწუხაროდ, არ არსებობს უტყუარი გზა პანიკური შეტევების ან პანიკური აშლილობის თავიდან ასარიდებლად, თუმცა ეს რეკომენდაციები შეიძლება დაგეხმაროთ:

  • აუცილებლად იმკურნალეთ პანიკურ შეტევებზე. პირველივე შემთხვევის შემდეგ, როგორც კი შესაძლებლობა გექნებათ, გაიარეთ კონსულტაცია ფსიქიატრთან და დაიწყეთ მკურნალობა, რათა თავიდან აირიდოთ შეტევების გახშირების ან გაუარესების ალბათობა.

  • ბოლომდე მიჰყევით მკურნალობის გეგმას. არ შეწყვიტოთ მკურნალობა შუა გზაში, რათა არ გაუარესდეს პანიკური შეტევის სიმპტომები.

  • იყავით ფიზიკურად აქტიური. ამას შეიძლება დიდი როლი ჰქონდეს შფოთვის პრევენციისთვის.

გამოყენებული წყაროები:

მთავარი ფოტო: Anastasia Zaristovskaya / Shut up and Yoga

წყარო

სიგარეტი და მისი გავლენა ჯანმრთელობაზე — როგორ დავანებოთ თავი მოწევას?

მიერ
admin
-
0
#image_title

არავისთვის იქნება გასაკვირი იმის მოსმენა, რომ მოწევა ადამიანის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო არ არის. მიუხედავად ამისა, მთელს მსოფლიოში მილიონობით ადამიანი ეწევა. ის ადამიანებიც, რომლებიც საკუთარ თავს არამწეველებად მიიჩნევენ, მეგობრების გარემოცვაში ხშირად ეწევიან.

რატომ ეწევა ამდენი ადამიანი? რატომ არის სიგარეტისთვის თავის დანებება რთული? სტატიაში მიმოვიხილავთ იმ ფაქტორებს, რომლებიც სიგარეტზე დამოკიდებულებას აჩენს და მოგიყვებით, როგორ შეგიძლიათ მისგან გათავისუფლება.

მოწევაზე დამოკიდებულების კომპონენტები

სიგარეტი თამბაქოს, ფილტრისა და ქაღალდის გარდა ბევრ დანამატს შეიცავს. მაგალითად, არომატიზატორები და სხვა ქიმიური ნაერთები. სიგარეტში არსებული ქიმიური ნაერთები წარმოების რამდენიმე ეტაპს გადიან. ზოგიერთი ქიმიკატი, როგორიცაა ნიკოტინი, ბუნებრივად გვხვდება თამბაქოს მცენარეში. თუმცა, ზოგი ნივთიერება ნიადაგიდან ან სასუქიდან მოდის, ზოგი ფოთლების დამუშავებისას ემატება, ზოგი კი სიგარეტის წვისას წარმოიქმნება (4000-მდე ქიმიური ნივთიერება), რომლებიც კვამლშია თავმოყრილი.

► სპეციალურ ქაღალდში გახვეული თუთუნი შეიცავს კიბოს გამომწვევ იმდენივე ქიმიკატს, რამდენსაც მაღაზიაში ნაყიდი სიგარეტი.

სიგარეტი მზადდება თამბაქოს ფოთლებისგან, რომლებიც შეიცავს ნიკოტინს. სწორედ ნიკოტინია ის ნივთიერება, რომელიც დამოკიდებულებას აჩენს. ნიკოტინი ტვინში დოფამინის ჰორმონის გამომუშავებას იწვევს, რომელიც ე.წ. „ჯილდოს სისტემა“ (მაგალითად, თუკი სამსახურში შეგაქებენ, თქვენს ტვინში ეს ჰორმონი გამოიყოფა) და ბედნიერების ნეიროტრანსმიტერია (ბიოქიმიური მესენჯერი, რომელიც უზრუნველყოფს ნერვული იმპულსების გავრცელებას მთელ ნერვულ სისტემაში). სწორედ ეს გვაიძულებს, რომ გარკვეული სიამოვნების მომნიჭებელი ქმედებები გავიმეოროთ, როგორებიცაა ჭამა, სექსი თუ მოწევა. რაც უფრო მეტ დოფამინს გამოყოფს ტვინი რომელიმე ქმედების შედეგად, მით უფრო ხშირად გინდებათ მისი გამეორება.

გარდა ამისა, ხშირად ადამიანები სტრესის მოსახსნელად ეწევიან. როგორც წესი, ადამიანების უმეტესობა მოწევას იმიტომ იწყებს, რომ კონკრეტულ სიტუაციასა თუ ადამიანების წრეს მოერგოს. ხშირია შემთხვევებიც, როდესაც ადამიანები მხოლოდ შეკრებების ან წვეულებების დროს ეწევიან. მოწევა სერიოზული ფსიქოლოგიური ინსტრუმენტიცაა — მას შეუძლია კომუნიკაციის დაწყებაში დაგეხმაროთ.

► ვაცნობიერებთ ამას თუ არა, ფაქტია, რომ ფსიქოლოგიური ზემოქმედება და სიგარეტის მოწევის ამგვარი სოციალური დატვირთვა ართულებს მისთვის თავის დანებების პროცესს.

მოწევა და ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული საფრთხეები

სიგარეტის შემადგენლობაში არაერთი საზიანო ნივთიერება შედის. მაგალითად:

ნიკოტინი არის ალკალოიდი (აზოტოვანი ორგანული ნაერთი, რომელსაც ადამიანებსა და ცხოველებზე ძლიერი ბიოლოგიური გავლენა აქვს). მცენარეების ნაწილი ასინთეზირებს ნიკოტინს ძირითადად მავნებლების თავიდან ასაცილებლად. მაგალითად, კარტოფილი, პომიდორი, ბადრიჯანი და ზოგიერთი მწვანილი. თამბაქო კი ნიკოტინს სხვა მცენარეებთან შედარებით მაღალი კონცენტრაციით გამოიმუშავებს.

ნიკოტინის მიღების გვერდითი მოვლენებია:

  • მადის დაქვეითება

  • გულის აჩქარება

  • წნევის მატება

  • ძილის დარღვევა

ის ასევე იწვევს:

  • ამაღლებულ განწყობას

  • გაუმჯობესებულ მეხსიერებას

  • გაუმჯობესებულ კონცენტრაციის უნარს

ნიკოტინის რეგულარული მიღება თავის ტვინში ცვლილებებს იწვევს და ამიტომაც მასზე უარის თქმას თან ახლავს სიმპტომები, რომლებთან გამკლავებაც ხშირად სიძნელეებთანაა დაკავშირებული.

წყარო: WomanLog

კუპრი არის თამბაქოს წვის შედეგად წარმოქმნილი ქიმიური ნივთიერებების საერთო სახელი. როგორც წესი, კუპრი შეიცავს სიგარეტის კვამლში არსებულ მავნე და კიბოს გამომწვევ ნივთიერებებს. კუპრი ფილტვებში ღრმად აღწევს და შეიძლება, რომელიმე დაავადების განვითარების მიზეზიც კი გახდეს.

► კუპრი აზიანებს პირის ღრუსაც. ის უარყოფითად მოქმედებს კბილებზე და იწვევს მათ გაშავებას, ღრძილების დეგრადაციას და გემოს რეცეპტორების დესენსიტიზაციას.

ნახშირბადის მონოქსიდი (CO) არის უფერო, უსუნო, მომწამლავი აირი, რომელიც წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ნახშირბადი სრულად არ იწვის. ნახშირბადის მონოქსიდი სიგარეტის კვამლშიც არის და ფილტვების გავლით სისხლში ხვდება. სისხლში ნახშირბადის მონოქსიდი ემაგრება ჰემოგლობინის მოლეკულას, რომელიც სხეულს ჟანგბადით ამარაგებს. ჰელოგლობინის იმ მოლეკულას კი, რომელსაც CO მიემაგრება, აღარ შეუძლია ჟანგბადის ტარება. შესაბამისად, სისხლში ნახშირბადის მონოქსიდის მოხვედრა ხელს უშლის ორგანოებისთვის ჟანგბადის მიწოდების პროცესს.

იმ შემთხვევაში, როდესაც სისხლის უჯრედები სხეულს საკმარისი ჟანგბადით ვერ ამარაგებენ, გული იწყებს მეტი დატვირთვით „მუშაობას“, რათა სხეულის ყველა ორგანოს საკმარისი ჟანგბადი მიეწოდოს. სწორედ ამიტომ, გულის პრობლემების გამომწვევი მიზეზი ხშირად ნახშირბადის მონოქსიდია.

უკვამლო თამბაქო

უკვე შეიქმნა თამბაქოს არაერთი პროდუქტი, რომელიც უკვამლოა (მაგალითად, საღეჭი თამბაქო, ხსნადი თამბაქო და ა.შ.), თუმცა ნიკოტინს ისინიც აწვდიან სხეულს.

► უკვამლო თამბაქოს პროდუქტები სიგარეტთან შედარებით 3-4-ჯერ მეტ ნიკოტინს შეიცავენ.

გავრცელებული აზრია, რომ აგვარი პროდუქტების მიღება ბევრად უფრო უსაფრთხოა, ვიდრე მოწევა, თუმცა ეს ასე არ არის. უკვამლო თამბაქოს მოხმარებაც საზიანოა ჯანმრთელობისთვის და შეუძლია იმ გართულებების გამოწვევა, რასაც სიგარეტის მოწევა იწვევს.

ელექტრონული სიგარეტი

ელექტრონული სიგარეტი (ე.წ. „ვეიპი“) არ შეიცავს თამბაქოს, არ იწვის და არ ქმნის კვამლს. ამ შემთხვევაში ჩასუნთქული ორთქლი სითხის გაცხელებით წარმოიქმნება. ეს სითხე შედგება სხვადასხვა ნივთიერებისგან, თუმცა ყველაზე დიდი მოცულობით ის ნიკოტინს შეიცავს.

პოპულარულია შეხედულება, რომ ელექტრონული სიგარეტი ჯანმრთელობისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს და მეტიც, მისი დახმარებით ადამიანები მოწევას თავს დაანებებენ. თუმცა, სიმართლე ისაა, რომ ელექტრონული სიგარეტიც აზიანებს ფილტვებს. 2019 წელს ახალგაზრდებში ფილტვის დაზიანების შემთხვევების ზრდა დაფიქსირდა და მალევე დაავადებათა კონტროლის ამერიკულმა ცენტრმა დაიწყო სპეციალური ტერმინის — EVALI-ს გამოყენება, რომელიც ელექტრონული სიგარეტის მოხმარებისგან გამოწვეულ ფილტვის დაზიანებას აღნიშნავს.

პასიური მწეველობა

როდესაც არამწეველი ადამიანი სხვისი სიგარეტის კვამლს სუნთქავს, ის ავტომატურად იქცევა პასიურ მწეველად, რომელიც სუნთქავს მეორად კვამლს (SHS-ს). სწორედ ამ კვამლის მავნელობა გახდა მოწევის საჯარო სივრცეებში მასიურად აკრძალვის მიზეზი.

პასიური მოწევაც დამაზიანებელია ჯანმრთელობისთვის და იწვევს ისეთივე დაავადებებს, რომლებსაც აქტიური მოწევა (ფილტვის კიბო, რესპირატორული დაავადებები, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები). მართალია, დადგენილია, რომ პასიური მწეველობაც საფრთხეს წარმოადგენს თქვენი ჯანმრთელობისთვის, თუმცა რისკი ზუსტად არ არის განსაზღვრული.

მოწევა და ორსულობა

ორსულობის დროს მოწევა ზიანს აყენებს როგორც მშობელს, ასევე ნაყოფს.  ზოგადად, მოწევა ამცირებს დაორსულების შანსს და ზრდის უნაყოფობის რისკს.

ორსულობის დროს მოწევით გამოწვეული გართულებებია:

  • მუცლის მოშლის მაღალი შანსი

  • მკვდრადშობადობის მაღალი შანსი

  • ნაადრევი მშობიარობის გაზრდილი რისკი

  • ნაყოფის მცირე წონიანობა

  • ნაყოფში ტუჩის ან/და სასის ნაპრალის განვითარების მაღალი შანსი

  • ჩვილის უეცარი სიკვდილის სინდრომის მაღალი რისკი

წყარო: WomanLog

მწეველობიდან არამწეველობამდე — მოწევისთვის თავის დანებება

ხშირად, მწეველი ადამიანები ვერ აცნობიერებენ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებულ საფრთხეებს, თუმცა ამ რისკების შესახებ ინფორმაციის ქონა ვერ ეხმარებათ მათ მოწევისთვის თავის დანებებაში. არ აქვს მნიშვნელობა, რამდენი ხანია ეწევით, თქვენი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანია, რომ ამ ჩვევაზე უარი თქვათ.

მოწევა არ არის მხოლოდ ნიკოტინზე დამოკიდებულება, ეს ფსიქოლოგიური ჩვევაცაა, რომელზეც უარის თქმა ნებისყოფას მოითხოვს. ვინაიდან ნიკოტინის მიღებისას ტვინში დოფამინი (ე.წ. „ბედნიერების ჰორმონი“) გამოიყოფა, ის შეიძლება გამოსავალი იყოს შფოთვის, დეპრესიის ან უბრალოდ ცუდ გუნებაზე ყოფნის დროს. მოწევისთვის თავის დანებება კი იმას ნიშნავს, რომ ამგვარ პრობლემებთან გასამკლავებლად სხვა გზები უნდა იპოვოთ.

მოწევა ხშირად ყოველდღიური რუტინის ნაწილი ხდება. თუ თქვენი ახლო მეგობრები ან კოლეგები მწეველები არიან, მაშინ სიგარეტისთვის თავის დანებება უფრო რთული ამოცანა ხდება.

► იმისთვის, რომ სიგარეტს თავი დაანებოთ, მოწევის ფსიქოლოგიური და სოციალური ასპექტები უნდა გაითვალისწინოთ. მართალია, ამისი გაკეთება რთული, თუმცა შესაძლებელია!

შექმენით თქვენზე მორგებული გეგმა და მას მიჰყევით. ზოგი ადამიანი აპლიკაციას იყენებს, ზოგი კი ირგვლივ მყოფი ადამიანების შექებასა და თანადგომას ეყრდნობა.

მართალია, მოწევისთვის თავის დანებებისთვის ერთი ფორმულა არ არსებობს, თუმცა ეს რჩევები პირველი კვირების განმავლობაში დაგეხმარებათ:

  • არ აცდუნოთ საკუთარი თავი! მოიშორეთ ყველა სიგარეტი და სანთებელა თქვენი სახლიდან თუ სამუშაო გარემოდან.

  • მოერიდეთ ისეთ სიტუაციაში ყოფნას, სადაც ხშირად ეწევიან.

  • თუკი მოწევა თქვენი ყოველდღიურობის ნაწილი იყო, შეეცადეთ ცოტა ხნით გარემო შეიცვალოთ.

  • იყიდეთ ხელის სათამაშო და მოწევის სურვილის გაჩენისას ძლიერად მოუჭირეთ და ითამაშეთ.

  • მაშინ, როცა მოწევა მოგინდებათ საჭეღი რეზინი დაღეჭეთ.

კიდევ რა შეგიძლიათ რომ გააკეთოთ? შეეცადეთ ჯანსაღი ცხოვრების წესზე გადახვიდეთ და ვარჯიში დაიწყოთ.

ისევე როგორც ყველა სხვა დამოკიდებულებას, მოწევისთვის თავის დანებებასაც თან ახლავს სირთულეები:

  • სიგარეტის მოწევის ძლიერი სურვილი

  • გაღიზიანება ან გაბრაზება

  • შფოთვა ან ნერვიულობა

  • კონცენტრაციის სირთულე

  • მოუსვენრობა

  • მადის მომატება

ეს პროცესი მარტივი არ არის, თუმცა მნიშვნელოვანია გახსოვდეთ, რომ სიმპტომები დროებითია და რამდენიმე კვირაში გაივლის!

გამოყენებული წყარო:

მთავარი სურათი: WomanLog

წყარო

შფოთვა და შფოთვითი აშლილობა — მისი ფორმები, სიმპტომები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

შფოთვა ბუნებრივი ემოციაა. ეს არის ჩვენი ტვინის რეაქცია — დარდის, წუხილის ან შიშის შეგრძნება — სტრესსა თუ მოსალოდნელ საფრთხეზე. ის შეიძლება იყოს როგორც მსუბუქი, ასევე ძალიან მძაფრი. დროდადრო შფოთვას ნებისმიერი ადამიანი გრძნობს, რაც შეიძლება დაკავშირებული იყოს სამსახურში არსებულ პრობლემებთან, გამოცდის ჩაბარებასა თუ მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების მიღებასთან.

შფოთვითი აშლილობა ზემოთ აღწერილი მდგომარეობისგან განსხვავდება და ის ფსიქიკურ აშლილობათა ჯგუფს მიეკუთვნება. შფოთვითი აშლილობის დროს ადამიანი მუდმივად გრძნობს გადაჭარბებულ, დაუძლეველ შფოთვასა და შიშს და ყველანაირად ცდილობს, თავი აარიდოს მისთვის არასასურველ სიტუაციებს: სამსახურს/სკოლას, ოჯახურ თუ ისეთ სოციალურ შეკრებებს, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიოს ან გააუარესოს შფოთვითი აშლილობის სიმპტომები.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის 2017 წლის მონაცემებით, მსოფლიოში 264 მილიონი სრულწლოვანი ადამიანი განიცდის შფოთვას. მათგან 179 მილიონი (63%) არის ქალი (Our World in Data, 2018). ასევე აღსანიშნავია, რომ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის 2022 წლის მონაცემების თანახმად, კოვიდ-19-ის პირობებში შფოთვითი აშლილობები და დეპრესია მთელი მსოფლიოს მასშტაბით გაიზარდა.

თუმცა, სწორი მკურნალობის შედეგად, შფოთვითი აშლილობის მქონე პირები წარმატებით ახერხებენ თავიანთი ემოციების მართვას.

შფოთვითი აშლილობის ფორმები

არსებობს შფოთვითი აშლილობის რამდენიმე ფორმა:

გენერალიზებული შფოთვითი აშლილობა — ინდივიდი გრძნობს ისეთ მოჭარბებულ დაძაბულობას, ნერვიულობასა და შფოთვას, რომელიც რეალურად არსებული მიზეზების ან მოსალოდნელი მოვლენის სიმძაფრისა თუ გავლენის არაპროპორციულია.

პანიკური აშლილობა — ინდივიდს უჩნდება ძალიან უეცარი, მძაფრი შიში, რომელიც იწვევს პანიკურ შეტევას. პანიკური შეტევის დროს ხშირია ოფლიანობა, ტკივილი გულმკერდის არეში და გულისცემის აჩქარება. ზოგჯერ ადამიანს შეიძლება ეგონოს, რომ სუნთქვა ეკვრის ან გულის შეტევა აქვს.

სოციალური შფოთვითი აშლილობა — ცნობილია ასევე „სოციალური ფობიის“ სახელითაც. მის დროს შეიძლება გქონდეთ უცნობ ადამიანებთან საუბრის შიში, საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში ყოფნისა და ჭამის შიში და სხვა. ამ ტიპის აშლილობისთვის დამახასიათებელია სოციალური გაუბედაობა, შებოჭილობა და გადამეტებული ნერვიულობა იმაზე, თუ რას იფიქრებენ სხვები თქვენზე, როგორ შეგაფასებენ და ხომ არ აღმოჩნდებით უხერხულ, სასაცილო მდგომარეობაში.

სპეციფიკური ფობიები — ხასიათდება სპეციფიკურ ობიექტზე ან სიტუაციაზე გადაჭარბებული, არარაციონალური შიშით. ასეთ დროს შიში არის ქრონიკული და ინდივიდს ფობიური რეაქცია აქვს არა მხოლოდ მაშინ, როცა რეალურად ხედავს საფრთხეს, არამედ მის წარმოდგენაზეც.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა —  ადამიანს უჩნდება აკვიატებული, შემაწუხებელი აზრები (მაგ., ხომ არ დარჩა კარი ღია), რომელთა თავიდან მოშორებას ცდილობს გარკვეული იძულებითი, განმეორებადი თუ მენტალური ქმედებებით (მაგ., აკვიატებული შემოწმება).

აგორაფობია — ისეთ ადგილას ყოფნის განსაკუთრებული შიში, საიდანაც გაქცევა ან საჭიროების შემთხვევაში, დახმარების მიღება რთულია (მაგ., თვითმფრინავში, საზოგადოებრივ ტრანსპორტში და სხვა). ამ დროს ინდივიდს შეიძლება აღენიშნებოდეს პანიკური შეტევებიც.

განშორების შფოთვითი აშლილობა — ინდივიდს აქვს უსაფუძვლო, ირაციონალური ძლიერი შიში იმისა, რომ  საყვარელ ადამიანს, როცა ის მის გვერდით არ იმყოფება, შეიძლება რაღაც ცუდი შეემთხვეს.

შერჩევითი მუტიზმი — როცა ადამიანი გახსნილია ოჯახის წევრებთან, თავისუფლად საუბრობს მათთან, მაგრამ წყვეტს ლაპარაკს სხვა სიტუაციებში. შერჩევითი მუტიზმი განსაკუთრებით ხშირია ბავშვებში.

შფოთვითი აშლილობის ძირითადი სიმპტომები

შფოთვითი აშლილობების ძირითადი სიმპტომი გადაჭარბებული შიშისა და დარდის შეგრძნებაა. შფოთვითი აშლილობები ასევე ზოგჯერ ართულებს სუნთქვას, ძილსა და კონცენტრაციას. თქვენი სიმპტომები დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა ფორმის შფოთვითი აშლილობა გაქვთ. ყველაზე ხშირ სიმპტომებს შორისაა:

  • პანიკა, შიში და დისკომფორტი

  • სიკვდილის შიში და საფრთხის შეგრძნება

  • გაგიჟების შიში

  • ძილის დარღვევა

  • კანკალი, ცახცახი

  • კიდურების დაბუჟების ან ჩხვლეტის შეგრძნება

  • ტკივილი გულმკერდის არეში

  • გახშირებული სუნთქვა

  • გახშირებული გულისცემა

  • პირის სიმშრალე

  • გულისრევა

  • სხეულის დაჭიმულობისა და დაძაბულობის შეგრძნება

  • თავბრუსხვევა

  • გაგუდვის ან ხრჩობის შეგრძნება

  • მოზღვავებული სიცხის ან სიცივის შეგრძნება

  • აკვიატებული ფიქრები

  • კონცენტრაციის სირთულე

შფოთვითი აშლილობის გამომწვევი მიზეზები

ჯერ კიდევ არ არის დაზუსტებით ცნობილი, თუ რა იწვევს შფოთვით აშლილობებს, თუმცა მკვლევრები საუბრობენ რამდენიმე ზოგად მიზეზზე:

  • გენეტიკა;

  • თავის ტვინის იმ ნაწილების დისფუნქციური მუშაობა, რომლებიც აკონტროლებენ შიშსა და ემოციებს;

  • სტრესული გარემო — სტრესული მოვლენები, რომლებიც გინახავთ ან საკუთარ თავზე განგიცდიათ. ასეთი შეიძლება იყოს ბავშვობაში განცდილი ძალადობა ან უგულებელყოფა, საყვარელი ადამიანის დაკარგვა და სხვა;

  • ნარკოტიკის მოხმარება ან მისი შეწყვეტა;

  • სხვა დაავადებები — გულის, ფილტვების ან ფარისებრი ჯირკვლის ზოგიერთმა დაავადებამ შეიძლება გამოიწვიოს ან გააუარესოს შფოთვითი აშლილობის უკვე არსებული სიმპტომები.

შფოთვითი აშლილობის დიაგნოზის დასმა

მნიშვნელოვანია, რომ შფოთვითი აშლილობის დიაგნოზი დასვას ექიმმა. პირველ ყოვლისა, ექიმი ანალიზების საფუძველზე გამორიცხავს სხვა დაავადებების არსებობას, რომლებსაც შეეძლოთ გამოეწვიათ მსგავსი სიმპტომები. თუ პაციენტს ასეთი დაავადებები არ აღენიშნება, მაშინ ექიმი მას საჭიროებისამებრ გადაამისამართებს ფსიქიატრთან, ფსიქოლოგთან ან ფსიქიკური ჯანმრთელობის სხვა სპეციალისტთან, რომელთაც შეუძლიათ დასვან შფოთვითი აშლილობის დიაგნოზი.

დიაგნოზის დასმის პროცესში მნიშვნელოვანია, გულწრფელად უპასუხოთ ექიმის შეკითხვებს იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ გრძნობთ თავს, რამდენად ინტენსიურია თქვენი სიმპტომები, გიშლით თუ არა ისინი ხელს ყოველდღიურ საქმიანობაში. და რაც მთავარია, მნიშვნელოვანია, ენდოთ სპეციალისტებს, მოუსმინოთ მათ და გააცნობიეროთ, რომ შფოთვითი აშლილობა სავსებით ექვემდებარება მკურნალობას.

შფოთვითი აშლილობის მკურნალობა

ექიმის დანიშნულებისამებრ, მკურნალობა შეიძლება იყოს როგორც მედიკამენტური, ასევე თერაპიული, თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, მკურნალობის პროცესი უნდა წარიმართოს ექიმის მითითებებითა და მისი მეთვალყურეობის ქვეშ. შფოთვითი აშლილობის მკურნალობის ეტაპზე მნიშვნელოვანია ფსიქოთერაპია, რომლის ფარგლებშიც სპეციალისტი ისმენს თქვენს აზრებს, განწყობებს და გთავაზობთ აკვიატებული შიშების დაძლევის საუკეთესო გზებს. რაც მთავარია, ის გასწავლით, როგორ მართოთ თქვენი ემოციები ისე, რომ არ შეგეშალოთ ხელი თქვენს ყოველდღიურ საქმიანობაში.

იქიდან გამომდინარე, რომ შფოთვითი აშლილობა შეიძლება სხვადასხვა მიზეზმა გამოიწვიოს და სხვადასხვა სიმპტომით გამოიხატოს, რთულია მასთან გამკლავების ზოგადი სქემის შემუშავება, თუმცა რამდენიმე რჩევის გათვალისწინება მაინც შეგვიძლია:

  • შეიტყვეთ უფრო მეტი თქვენი შფოთვების შესახებ. რაც უფრო მეტი გეცოდინებათ, მით უფრო მომზადებული დახვდებით სიმპტომებს. ექიმისთვის შეკითხვების დასმის არ მოგერიდოთ. გახსოვდეთ, თქვენს ჯანმრთელობაზე ზრუნვის გუნდის მთავარი წევრი თავადვე ხართ;

  • ზედმიწევნით შეასრულეთ დანიშნული მკურნალობის გეგმა. მედიკამენტების თვითნებურად და მოულოდნელად შეწყვეტამ, შესაძლოა, გამოიწვიოს უსიამოვნო გვერდითი მოვლენები და შფოთვითი აშლილობის უკვე არსებული ან სხვა სიმპტომები;

  • შეამცირეთ რაციონში კოფეინის შემცველი საკვები და სასმელი, როგორიცაა: ყავა, ჩაი, ენერგეტიკული სასმელები, შოკოლადი. კოფეინი მნიშვნელოვნად მოქმედებს გუნება-განწყობაზე და მან შეიძლება გააუარესოს შფოთვითი აშლილობის სიმპტომები;

  • უარი თქვით ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების მოხმარებაზე. მათი გამოყენება მნიშვნელოვნად ზრდის შფოთვითი აშლილობის რისკს;

  • შესაძლებლობების ფარგლებში, ეცადეთ, იკვებოთ ჯანსაღად და ივარჯიშოთ</strong>;

  • დაარეგულირეთ ძილი. უძილობამ შეიძლება გამოიწვიოს შფოთვითი აშლილობის სიმპტომები, ამიტომ შეეცადეთ, მოაგვაროთ ძილთან დაკავშირებული პრობლემები და საჭიროების შემთხვევაში გაიაროთ კონსულტაცია ექიმთან;

  • ისწავლეთ დასვენება. შფოთვითი აშლილობის მკურნალობის პროცესის მნიშვნელოვანი ნაწილია განტვირთვა. შეგიძლიათ, მიმართოთ მედიტაციას;

  • აწარმოეთ დღიური. შეაჯამეთ განვლილი დღე, გადაიტანეთ ფურცელზე თქვენი ფიქრები. ეს შეიძლება დაგეხმაროთ ძილის წინ აკვიატებული ფიქრების დაძლევაში;

  • ეცადეთ, მართოთ უარყოფითი ფიქრები და მათ ნაცვლად ადგილი დაუთმოთ პოზიტიურ ფიქრებს. გეთანხმებით, შესასრულებლად ეს ძალიან რთულია, მაგრამ ეცადეთ. სწორედ ამაში დაგეხმარებათ ფსიქოთერაპია.

გაითვალისწინეთ, რომ თქვენთვის შესაფერისი მკურნალობის პოვნას შეიძლება გარკვეული დრო დასჭირდეს, თუმცა მას აუცილებლად იპოვით და როცა იპოვით, აუცილებლად შეძლებთ თქვენი ემოციების მართვას. შფოთვითი აშლილობის დასაძლევად კი პირველი წინგადადგმული ნაბიჯი სპეციალისტთან საუბარი და იმის გაცნობიერებაა, რომ თქვენ ამას შეძლებთ.

გამოყენებული წყარო:

მთავარი სურათი: Glamour

სტატიის მთარგმნელი: ინგა ღოღობერიძე / Femea

წყარო

სქესობრივი მომწიფება — ემოციური და ფსიქოლოგიური ცვლილებები გარდატეხის ასაკში

მიერ
admin
-
0
#image_title

სქესობრივი მომწიფება არის პროცესი, რომელიც ბავშვობიდან ზრდასრულობაში გადასვლას აღნიშნავს. ამ დროს ხდება როგორც ფიზიკური, ისე ფსიქოლოგიური ცვლილებები.

გოგოების სქესობრივი მომწიფება საშუალოდ 9-11 წლის ასაკში იწყება და გრძელდება 15-17 წლამდე. ბიჭები, როგორც წესი, უფრო გვიან გადიან ამ პროცესს — 11-12 წლიდან დაახლოებით 16-17 წლამდე. მომწიფების ტემპი განსხვავდება ყველა ადამიანისთვის. თანატოლებთან შედარებით მცირედით ჩამორჩენა ან მათთვის გასწრება სრულიად ნორმალური რამაა.

ის ცვლილებები, რომლებიც „სქესობრივ მომწიფებად“ მოიაზრება, რამდენიმე წლის განმავლობაში მიმდინარეობს. თითოეული ადამიანის განვითარება პირადი პროცესია, რომელიც ინდივიდუალური ტემპითა და ინდივიდუალური გზით ხდება. საკუთარი სხეულის რიტმზე გავლენის მოხდენა არ შეგიძლიათ, მაგრამ შეგიძლიათ, სცადოთ მისი გაგება და გააზრება.

ჰორმონალურ დონეზე ყველა ეს ცვლილება ტვინიდან მომდინარე სიგნალების შედეგია. გონადოტროპინის გამომყოფი ჰორმონი (GnRH) აღწევს ჰიპოფიზს (თავის ტვინის ქვედა დანამატს), რომელიც შემდგომ სისხლის მიმოქცევის სისტემაში გამოყოფს ორ ჰორმონს — მალუთეინიზირებელ ჰორმონს (LH) და ფოლიკულის მასტიმულირებელ ჰორმონს (FSH). LH და FSH ჰორმონები არეგულირებენ ესტროგენისა და ტესტოსტერონის გამოყოფას. ტესტოსტერონი და ესტროგენი გოგოებსაც აქვთ და ბიჭებსაც, თუმცა სხვადასხვაგვარი რაოდენობით, და ისინი სხვადასხვაგვარად ზემოქმედებენ სხეულზე.

რა ხდება ჩვენს გონებაში სქესობრივი მომწიფების დროს?

ფიზიკურ ცვლილებებთან ერთად სქესობრივ მომწიფებას თან მნიშვნელოვანი ფსიქოლოგიური განვითარებაც ახლავს. მათ შორისაა აბსტრაქტულად აზროვნების უნარი, სხვათა თვალსაწიერის გააზრებისა და თვითანალიზის უნარ-ჩვევები, რომლებიც სხვა ადამიანებთან კომუნიკაციისას აუცილებელია. მოზარდები ასევე იწყებენ კრიზისულ სიტუაციებთან გამკლავებისთვის საჭირო უნარებისა და სტრატეგიების სწავლას. სწორედ ამ დროს იწყებენ მოზარდები სხვათა იდეებისა და რწმენების ეჭვქვეშ დაყენებას და მათ წინააღმდეგ წასვლას, რათა უკეთ გაიგონ, თუ როგორაა მოწყობილი სამყარო.

ემოციური ცვლილებები გარდატეხის ასაკში

სქესობრივი მომწიფებისას ემოციური ცვლილებები ზოგჯერ ფიზიკურ ცვლილებებამდე ხდება. ამ ასაკში ბევრ მოზარდს სურს, უფრო მეტი თავისუფლება ჰქონდეს და მეტად განაგებდეს საკუთარ ცხოვრებას.

შესაძლოა, აღმოაჩინოთ, რომ:

  • საკუთარ თავს უკეთ აღიქვამთ

  • სხვა ადამიანების მიმართ სქესობრივი ლტოლვა გიჩნდებათ

  • გაქვთ გუნება-განწყობის, ენერგიისა და ძილის რეჟიმის უეცარი ცვლილებები

ამ დროს ასევე შეიძლება წააწყდეთ ისეთ ემოციურ პრობლემებს, როგორებიცაა:

  • საკუთარი სხეულის ცვლილებებთან შეგუების სირთულე და იმაზე დარდი, თუ როგორ გამოიყურებით

  • გაღიზიანება და ბრაზი, როდესაც ვერ აღწევთ იმას, რისი მიღწევაც გსურთ

ეს ემოციური ცვლილებები საკუთარ მორალურ ღირებულებებსა და იდენტობაში გარკვევის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

ინდივიდუალურობა

ადამიანებს სწორედ სქესობრივი მომწიფებისას გვიყალიბდება ავტონომია და პირადი იდენტობა, ასევე ვიწყებთ სექსუალურ თვითგამორკვევას. ამ დროის განმავლობაში მოზარდებს უყალიბდებათ ღირებულებების თავიანთი სისტემა, რომელიც ყოველთვის სულაც არ ეთანხმება მათი ოჯახის ღირებულებებს. მოზარდები უფრო მეტად თანატოლების მხრიდან მოწონებისკენ მიილტვიან და ნაკლებად აქვთ ოჯახის მხრიდან მოწონების მოთხოვნა. სქესობრივი მომწიფებისას მოზარდებს ერთდროულად სურთ, იყვნენ მიღებულები და იყვნენ გამორჩეულები, რასაც ხშირად თან ახლავს სოციალური ზეწოლისადმი გაზრდილი მგრძნობელობა.

სხეულში მიმდინარე ჰორმონალური ცვლილებების გამო თინეიჯერებს ხშირად ერთმანეთის მონაცვლეობით აქვთ აღფრთოვანების, ბრაზის, შფოთვისა და დეპრესიის შეგრძნებები. ამან შეიძლება წარმოშვას კონფლიქტები და გაუგებრობები იქ, სადაც ისინი მანამდე არ იყო. მართალია, გუნება-განწყობის სწრაფი ცვლილებები აბსოლუტურად ნორმალურია, მაგრამ შინაგანი მოუსვენრობის უყურადღებოდ დატოვებამ შეიძლება მენტალური პრობლემები წარმოშვას. თუკი რაიმე პრობლემა ან შიში ტვირთად გაწევთ, აუცილებლად გაესაუბრეთ ვინმეს, ვისაც ენდობით, ან, თუკი საჭიროა, მიმართეთ პროფესიონალ ფსიქოლოგს, რომელიც ამ პრობლემებთან გამკლავებაში დაგეხმარებათ.

► საკუთარ ემოციებთან გამკლავების პრობლემა ყველა ადამიანს ჰქონია ცხოვრების რაიმე ეტაპზე მაინც. თუკი დახმარება გჭირდებათ, ითხოვეთ ის — ამაში სამარცხვინო არაფერია. მეტიც, პირიქით: არაკომფორტული პრობლემის ან პირადი ნაკლის აღმოჩენა და მის გამოსასწორებლად ნაბიჯის გადადგმა (თუნდაც ეს თქვენს სიამაყეს ლახავდეს ან სირცხვილის გრძნობას გიჩენდეთ) ძალიან ჭკვიანური და არაეგოისტური რამაა. საკუთარ პრობლემებთან გამკლავება გეხმარებათ არა მხოლოდ თქვენ, არამედ თქვენს გარშემომყოფებსაც.

წყარო: WomanLog

სექსუალობა

სქესობრივი მომწიფება ასევე ის დროა, როდესაც მოზარდებს დამოუკიდებელი სექსუალური იდენტობა უყალიბდებათ და უჩნდებათ სექსუალური სურვილები. ამ დროს ჩვენ გარშემო არსებული სოციალური თუ ოჯახური გარემო გავლენას ახდენს ჩვენ მიერ აღქმულ გენდერულ როლებსა თუ მოლოდინებზე, და მათ ძალიან დიდი გავლენა აქვთ ჩვენთვის ხელმისაწვდომ ინფორმაციაზე, განათლებაზე და სექსუალობის კუთხით არსებულ შესაძლებლობებზე. გარდა ამისა, სექსუალობის სხვადასხვა ფორმებისადმი ჩვენს დამოკიდებულებასა და მიმღეობაზე ზემოქმედებს ჩვენი ხასიათი და ტემპერამენტი.

სექსუალური ექსპერიმენტირებისა და გამორკვევის უდიდესი ნაწილი საკუთარი თავით იწყება. მასტურბაცია — განსაკუთრებით გოგოებისა და ქალების მასტურბაცია — ხშირად ტაბუდადებული თემაა, მათ შორის საქართველოში. მიუხედავად ამისა, მასტურბაცია განვითარების თვალსაზრისით სრულიად ნორმალურია და ინდივიდუალური არჩევანია — ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა სექსუალური აქტივობა. თვითონ მასტურბაციის აქტი საზიანო არ არის (თუკი ზედმეტად ჭარბი რაოდენობით არ შესრულდა), მაგრამ საზიანოა ის დარცხვენა და მასტურბაციასთან დაკავშირებული უარყოფითი შეგრძნებები, რომლებსაც ბევრ მოზარდს ადრეული ასაკიდანვე უნერგავს მისი გარემო. ეს სირცხვილის შეგრძნება შეიძლება ადამიანს წლების, ათწლეულების ან მთელი ცხოვრების განმავლობაშიც კი გაყვეს და სექსითა და მასტურბაციით სიამოვნების მიღებაში შეუშალოს ხელი.

ხშირ შემთხვევაში, ადრე თუ გვიან, ჩვენს სექსუალურ გამორკვევაში სხვა ადამიანებიც შემოდიან. ამას დამატებითი რისკებიც ახლავს. აუცილებელია, რომ კარგად გაერკვიოთ იმაში, თუ როგორ უნდა დაიცვათ თავი სექსის დროს, რათა თავიდან აიცილოთ არასასურველი ორსულობა, სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი) და ტრავმები, თუმცა მთელი ამ პასუხისმგებლობის მოზარდებისთვის დაკისრება არ შეიძლება. როდესაც მოზარდს არ მიეწოდება მიუკერძოებელი და დეტალური სექსუალური განათლება, ბევრს არ აქვს წვდომა სანდო რესურსებთან და მხოლოდ ვარაუდის ან მწირი ხელმისაწვდომი, ხშირად არასანდო ინფორმაციის — თანატოლების რჩევების, მითების, ჭორების, პორნოგრაფიისა და სხვა ინტერნეტ რესურსების — იმედად რჩება.

მნიშვნელოვანია იმის გააზრება, რომ ის უცნაური, არაკომფორტული შეგრძნება, რომელიც ბევრ ჩვენგანს გვიჩნდება სექსუალურ საკითხებზე საუბრისას, არ მომდინარეობს სექსისა თუ სიამოვნების „არასწორობიდან“. სექსის სირცხვილი დასწავლილი და თავსმოხვეული რამაა — უთქმელი წესი, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა. სირცხვილი და შიში ჩვენთვის ძვირფას ადამიანებთან თავისუფალ კომუნიკაციაში და ჩვენი და მათი უსაფრთხოების დაცვაში გვიშლის ხელს. საბოლოოდ, მას უფრო მეტი ზიანი მოაქვს, ვიდრე სიკეთე.

► სქესობრივი მომწიფების მუდმივი ცვლილებები ზოგჯერ თავბრუდამხვევია, უამრავი ახალი ინფორმაციითა და შეგრძნებით, მაგრამ თუკი საკუთარ თავს ზედმეტად მკაცრად არ განსჯით, ზრდასრულობაში ახალაღმოჩენილი დამოუკიდებლობით, მეტი ემოციური სიმწიფითა და საკუთარი თავის ჯანსაღი აღქმით შეაბიჯებთ.

გამოყენებული წყაროები:

მთავარი სურათი: WomanLog

წყარო

ქვიარ მოზარდები და სქესობრივი მომწიფება — მათი გამოწვევები და საჭიროებები გარდატეხის ასაკში

მიერ
admin
-
0
#image_title

საზოგადოებრივი ტრანსპორტით ხშირად თუ მგზავრობთ ან, უბრალოდ, ადამიანებზე დაკვირვება გიყვართ, აუცილებლად მოგხვდებათ თვალში ერთი გარემოება: უფროსები ბავშვებსა და მოზარდებს პატივს არ სცემენ.

ერთ-ერთ ამბავს გავიხსენებ: საზოგადოებრივ ტრანსპორტში ავედი, ჩემ წინ 13-14 წლის მოზარდი იჯდა. ალბათ, სკოლიდან ბრუნდებოდა. რამდენიმე გაჩერების შემდეგ ტრანსპორტში ფეხზე დასადგომი ადგილიც აღარ იყო. ერთი ქალი ამ მოზარდს მიუბრუნდა და ძალიან უხეში ტონით მოსთხოვა, ამდგარიყო და ადგილი უფროსისთვის დაეთმო. ისე მისცა შენიშვნა ამდენ ხალხში, არც კი დაფიქრებულა, როგორ იგრძნობდა ის თავს. მთავარი პრობლემაც ეს არის — ბავშვებსა და მოზარდებს უფროსები თანასწორად და სრულფასოვან ადამიანებად არ აღიქვამენ. ისინი თითქოს ნახევრად ადამიანები არიან, რომლებმაც ჯერ ბევრი უნდა იშრომონ, იწვალონ და დაამტკიცონ, რომ ადამიანად აღქმას იმსახურებენ.

თინეიჯერობა  რთულია, რადგან მხოლოდ ეს ფაქტიც კი მრავალი გამოწვევის წინაშე გაყენებს: უფროსი თაობისგან მუდმივად გიწევს იმის მოსმენა, რომ უზრდელი ხარ, რომ ჯერ პატარა ხარ იმისათვის, ვინმემ აზრი გკითხოს, თუმცა იმდენად დიდი ხარ, რომ ყოველთვის სწორად უნდა მოიქცე და შეცდომები არ დაუშვა. ამას ემატება ბიოლოგიური პროცესები, რომლებიც გარდატეხის ასაკში იწყება და ის ემოციური ფონი, რომელიც ამ პროცესებს ახლავს თან.

იყო თინეიჯერი, რთულია, მაგრამ იყო ქვიარ (ლგბტქ+ თემის წარმომადგენელი) ახალგაზრდა — ეს არა მხოლოდ რთული, არამედ ზოგჯერ გაუსაძლისი და საშიშიც კია.

კვლევები, ფსიქოლოგები და თავად ლგბტქ+ თემის წევრები ადასტურებენ, რომ გარდატეხის ასაკში ისინი თავიანთი სისგენდერი (ადამიანი, რომლის გენდერული იდენტობაც მის ბიოლოგიურ სქესს შეესაბამება) და ჰეტეროსექსუალი თანატოლებისგან განსხვავებულ გამოწვევებსაც აწყდებიან.

ინფორმაციის არარსებობა ან ცრუ ინფორმაციები

სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის  შესახებ ინფორმაციის მიღება ნებისმიერი მოზარდისთვის აუცილებელია. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში სოციალურ მედიაში მეტ-ნაკლებად გახშირდა მსგავს თემებზე საუბარი, ეს მაინც არ არის საკმარისი. გარდა ამისა, ცოტა მედიასაშუალება მოიძებნება, რომელიც არ ავრცელებს/აძლიერებს არსებულ სტერეოტიპებსა და სტიგმებს. ეს პრობლემა განსაკუთრებით მწვავეა ქვიარ ახალგაზრდების ინფორმირების პროცესში. ისინი სოციალურ ქსელებში გავრცელებული არაერთი ცრუ ინფორმაციის მსხვერპლი ხდებიან.

გარდატეხის ასაკი საყურადღებოა იმ თვალსაზრისითაც, რომ ამ დროს იწყება სექსუალური მომწიფება და მოზარდს უყალიბდება დამოუკიდებელი სექსუალური იდენტობა, უჩნდება სექსუალური სურვილები და, შესაბამისად, უჩნდება შეკითხვებიც. ქვიარ მოზარდებისთვის ეს პროცესი რამდენადმე რთულდება: მათ უწევთ არამხოლოდ სექსუალობასა და იმ ფიზიკური ცვლილებების გამომწვევ მიზეზებზე ინფორმაციის მიღება და გააზრება , რომლებსაც გარდატეხის ასაკში ზოგადად მოზარდები განიცდიან, არამედ ასევე დამოუკიდებლად, მეგობრებისგან მალულად უწევთ იმის გაგება, თუ რატომ არ ემთხვევა მათი სექსუალური სურვილები და აღქმები მათი თანატოლების სურვილებსა და აღქმებს.

„როცა გარდატეხის ასაკი მქონდა, მაშინ ქართულ ენაზე არც ისე ბევრი წყარო იყო ინტერნეტ სივრცეში, თუმცა ინგლისური კარგად ვიცოდი და უცხოური პლატფორმებიდან ვცდილობდი ინფორმაციების მიღებას. ზოგჯერ რაღაც სასაცილო ტესტებს ვაკეთებდი, მაგალითად: „ხარ თუ არა გეი?“. ან „გუგლში“ ვწერდი: „როგორ ვუთხრა ოჯახს, რომ ქვიარი ვარ?“ „შესაძლებელია თუ არა ეს ამბავი ვინმეს გაუზიარო ისე, რომ გარიყული არ დარჩე?“, „რამდენად შესაძლებელია ასეთ დროს პარტნიორის პოვნა?“ და ა.შ. ბოლო შეკითხვა თინეიჯერობის ასაკში ყველაზე მეტად მაწუხებდა. სულ მქონდა შიში, რომ წარმატებული ურთიერთობა ვერასდროს მექნებოდა“, — გვიზიარებს თავის გამოცდილებას ქვიარ აქტივისტი და ფემინისტი თათა ჯაყელი.

წყარო: Cait Brennan / The Washington Post

მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემები და მძიმე ემოციური ფონი ქვიარ მოზარდებში

კვლევების თანახმად, ქვიარ მოზარდებში გაცილებით ხშირია მენტალურ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები: დეპრესია, შფოთვა, ასევე სხვადასხვა სახის აშლილობა, მათ შორის ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD), რაც ბუნებრივია, რადგან თანატოლებთან შედარებით ქვიარ მოზარდები უფრო ხშირად ხდებიან გარიყულობის, ბულინგისა და ძალადობის მსხვერპლი.

„ქვიარ მოზარდებს განსაკუთრებით აქვთ გარიყულობის, იზოლაციისა და მუდმივი შიშის განცდა, რომ ოჯახი, მეგობრები, ახლობლები არ მიიღებენ, აღარ ეყვარებათ. რომ საკმარისად კარგები არ არიან. ეს განცდები ძალიან დიდ კვალს ტოვებს ზრდასრულ ასაკშიც. ქვიარ ადამიანებს, რომლებსაც გარდატეხის ასაკში არ ჰქონიათ მხარდაჭერა გარშემომყოფებისგან, განსაკუთრებით უჭირთ ზრდასრულ ასაკში მთელ რიგ გამოწვევებთან გამკლავება, უჩნდებათ მიჯაჭვულობის განცდა პარტნიორთან, აქვთ თვითშეფასების პრობლემები“, — გვეუბნება ფსიქოლოგი ლიკა ბარაბაძე.

როცა ქვიარ მოზარდი საკუთარი სექსუალური ორიენტაციისა და იდენტობის გააზრებას იწყებს, ამას თან ერთვის საკმაოდ მძიმე ემოციური ფონი. მით უფრო მაშინ, თუკი იგი ამ პროცესს დამოუკიდებლად გადის. არსებული განწყობების, მათ შორის ოჯახსა თუ მის გარეთ ყურმოკრული დამოკიდებულებების გათვალისწინებით, მოზარდს უყალიბდება რწმენა, რომ რაღაცას აშავებს და მისი „მდგომარეობა“ სხვებისგან გაკიცხვას დაიმსახურებს. აქედან გამომდინარე, ამ ამბავს ვერავის უზიარებს, რასაც საბოლოოდ მოჰყვება გარშემომყოფებისგან დისტანცირება და საკუთარ თავში ჩაკეტვა.

თათა ჯაყელი: „ბავშვობაში, სანამ ჩემს იდენტობას აღმოვაჩენდი, ძალიან ლაღი და ექსტრავერტი ვიყავი. მერე ძალიან ჩავიკეტე. მეგონა, ეს რაღაც დაავადება იყო და მხოლოდ მე მჭირდა. რამდენიმე წელი არავის ველაპარაკებოდი და მთლიანად წიგნებში ვიყავი ჩაძირული“.

რატომ არის მნიშვნელოვანი „ქამინგაუთი“?

ფსიქოლოგ ლიკა ბარაბაძესთან საუბარში გამოიკვეთა რამდენიმე მიზეზი, რაც ცხადყოფს ე.წ. „ქამინგაუთის“ — საკუთარი სექსუალური ორიენტაციის გამხელის — საჭიროებასა და მნიშვნელობას ქვიარ მოზარდის ჩამოყალიბების პროცესში.

პირველ ყოვლისა, ყველას უნდა შეეძლოს, ღიად გამოხატოს თავისი გრძნობები და შიშისა და სტრესის გარეშე გამოჩნდეს სხვადასხვა საჯარო სივრცეში საყვარელ ადამიანთან ერთად. ურთიერთობა არ არის მხოლოდ ინტიმური კავშირი, რომელიც მხოლოდ ორ ადამიანს ეხება და ჩაკეტილ სივრცეში მიმდინარეობს. ადამიანი სოციალური არსებაა. შესაბამისად, მეტ-ნაკლებად ყველას გვაქვს იმის მოთხოვნილება, რომ მეგობრებსა და ოჯახის წევრებს ჩვენთვის სასიამოვნო თუ უსიამოვნო ემოციები და მოვლენები გავუზიაროთ. ეს არ არის უბრალოდ რიგითი არჩევანი, რომელსაც ყოველდღიურად ვაკეთებთ, არამედ ჩვენი თვითგამოხატვისა და არსებობის განუყოფელი ნაწილია. მინიმუმ, უსამართლობაა, მაქსიმუმ კი ძალიან დიდი დანაშაული, წაართვა ადამიანს საკუთარი თავის გამოხატვისა და გაზიარების შესაძლებლობა მხოლოდ იმიტომ, რომ შენთვის რაღაც მიუღებელი ან გაუგებარია, პარალელურად კი ღიად აფიშირებდე შენს პირად ცხოვრებას, რადგან შენი სექსუალური ორიენტაცია და იდენტობა ჰარმონიულად თანაარსებობს გავრცელებულ ჰეტერონორმატიულ წესებთან.

გარდა ამისა, საკუთარი სექსუალური ორიენტაციისა და ურთიერთობების საიდუმლოდ შენახვა ზრდის შანტაჟისა და ძალადობის რისკს. არსებობს საფრთხე, რომ მოზარდების საიდუმლო მათ წინააღმდეგ გამოიყენონ და იმის სანაცვლოდ, რომ მათ ამბავს ოჯახს არ გაუმხელენ, სხვადასხვა სახის ქმედების ჩადენისკენ უბიძგონ. ასეთ დროს საქმე შეიძლება სექსუალურ ძალადობამდეც მივიდეს. აქედან გამომდინარე, ძალიან მნიშვნელოვანია, მშობელმა მაქსიმალურად სანდო გარემო შეუქმნას მოზარდს, რათა მას გამუდმებით ჰქონდეს ოჯახის წევრების იმედი და დაცულობის განცდა. არ დაგვავიწყდეს, რომ რიგი ბიოლოგიური და ემოციური ცვლილებების გამო მოზარდები ამ ასაკში განსაკუთრებულად მოწყვლადები არიან, რაც მათით მანიპულირებას გაცილებით მარტივს ხდის.

თათა ჯაყელი: „ზოგადად ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ არაფერს ვმალავდე, არ ვიტყუებოდე. ამასთან, მინდა ჩემი ახლობლები ისეთს მიღებდნენ, როგორიც ვარ. მე არ მჭირდება ცრუ სიყვარული. მირჩევნია კომპლექსური დამოკიდებულება ჰქონდეთ, ვიდრე ჩემი მხოლოდ ის ნაწილი უყვარდეთ, რაც მათთვისაა მისაღები. 17 წლის ვიყავი, როცა დედაჩემს და ჩემს მეგობრებს ვუთხარი, რომ ქვიარი ვარ. ეს რომ არ გამეკეთებინა, ვერასდროს შევძლებდი საკუთარი თავის მიღებას, ვერ გავხდებოდი თავისუფალი ადამიანი და ვერ ვიქნებოდი ის, ვინც დღეს ვარ“.

ოჯახის მხარდაჭერის საჭიროება ქვიარ მოზარდებისთვის

რაც არ უნდა ბევრ სირთულესთან იყოს დაკავშირებული გარდატეხის ასაკი და რაც არ უნდა მძაფრ პროტესტს გამოხატავდეს ამ დროს შვილი მშობლების მიმართ, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მისთვის მშობლები მაინც ყველაზე ახლობელ ადამიანებად რჩებიან. შესაბამისად, ოჯახის მხრიდან უარყოფამ მოზარდს შეიძლება სერიოზული ემოციური ტრავმა მიაყენოს, რაც, თავის მხრივ, მის იზოლაციას გამოიწვევს. ეს ყველაფერი მოზარდში აჩენს და დიდი ხნის განმავლობაში ტოვებს სირცხვილისა და დანაშაულის გრძნობას.

„მშობლებმა ერთი რამ კარად უნდა გავიაზროთ: როცა შვილი მისთვის ასეთ მნიშვნელოვან ამბავს გვიზიარებს, ესე იგი, ის ჩვენ საკმარისად კარგ მშობლად მიგვიჩნევს და ამით ჩვენ მიმართ ნდობას გამოხატავს. ჩვენ პატივისცემით უნდა მოვეკიდოთ ამ ფაქტს და უნდა გვიხაროდეს, რადგან მშობლების დიდი ნაწილი ასეთ ნდობას შვილებისგან ხშირად ვერ იმსახურებს“ — ფსიქოლოგი ლიკა ბარაბაძე.

საკუთარი შვილის კეთილდღეობისთვის ქვიარ მოზარდების მშობლებმა აუცილებლად უნდა გაითვალისწინონ, რომ:

  • სავსებით ბუნებრივი მდგომარეობაა, თუკი თქვენი შვილის „ქამინგაუთის“ შემდეგ თავს კომფორტულად არ იგრძნობთ, შეიძლება ერთგვარი შოკიც გქონდეთ და გარკვეული დროც დაგჭირდეთ „გლოვისათვის“. არ აქვს მნიშვნელობა, ეს რამდენად გამართლებულია, სწორია თუ არა, რადგან ეს ფაქტია. უმჯობესია, საკუთარ თავს დრო მისცეთ ახალი მოცემულობის გასაანალიზებლად, ვიდრე თავი მოიტყუოთ და თქვათ, რომ ამ ამბავში ვერავითარ პრობლემას ვერ ხედავთ. მსგავსი მიდგომა საბოლოოდ იმ შედეგამდე მიგიყვანთ, რომ მიუხედავად შვილისადმი სიყვარულისა, მას ვერ მიიღებთ; თუმცა, თქვენი უარყოფითი ემოციები თქვენს შვილთან არ გამოხატოთ, რათა მოზარდი არ შეაშინოთ.

  • მნიშვნელოვანია საკუთარ თავზე მუშაობა და ემოციების სხვასთან გაზიარება. საამისოდ საუკეთესო გზაა სათემო ორგანიზაციებში წასვლა, სადაც სხვა მშობლებთან შეძლებთ საუბარს და  ერთმანეთს თქვენს შეგრძნებებსა და გამოცდილებებს გაუზიარებთ;

  • ნუ ეტყვით თქვენს შვილს, რომ ის „მაინც გიყვართ“, რადგან მათ არაფერი ჩაუდენიათ საპატიებელი;

  • მით უფრო ნუ ეტყვით მას, რომ იქნებ ბოლომდე დარწმუნებული არ არის თავის არჩევანში და გარკვეული დროის მერე „გაუაროს“. სექსუალური ორიენტაცია ბუნებრივი მოცემულობაა და არა არჩევანი;

  • გახსოვდეთ, რომ ბავშვებსა და მოზარდებს აქვთ საჭიროება, რომ ისინი უპირობოდ უყვარდეთ, ამას კი ვერავინ შეძლებს მშობლებზე უკეთ;

  • და, რაც მთავარია, თქვენი შვილის უსაფრთხოება თქვენს ხელშია. შეუქმენით მას ყველანაირი პირობა იმისა, რომ თქვენთან ბოლომდე გულწრფელი იყოს, რათა არავის ჰქონდეს მისი დაშანტაჟების შესაძლებლობა.

ინტერვიუს ბოლოს ფსიქოლოგი ლიკა ბარაბაძე მშობლებს ასეთ შეკითხვას უსვამს:

„რა გირჩევნიათ, თქვენმა შვილმა ყველაფერი გაგიზიაროთ, მათ შორის თქვენთვის მიუღებელი რამ, და ერთად გაიაროთ ეს პროცესი, თუ სხვების მხრიდან შანტაჟისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდეს?“

გამოყენებული წყაროები:

მთავარი სურათი: Cecilia Castelli / TIME

სტატიის ავტორი: ინგა ღოღობერიძე / Femea

წყარო

პრემენსტრუალური სინდრომი, ანუ „პიემესი“ (PMS) — გამომწვევი მიზეზები და გამკლავების გზები

მიერ
admin
-
0
#image_title

თავისა და მკერდის ტკივილი, ხასიათის ცვლილება, გაღიზიანება, სპაზმური ტკივილები, დაღლილობა, უძილობა, საკვების გაზრდილი მოთხოვნილება — ეს პრემენსტრუალური სინდრომის, ე.წ. „პიემესის“ (PMS), ყველაზე გავრცელებული სიმპტომებია.

პიემესი აერთიანებს ისეთ ფიზიკურ და ემოციურ სიმპტომებს, რომლებიც თავს მენსტრუაციამდე რამდენიმე დღით ადრე იჩენენ. როგორც წესი, პმს-ის სიმპტომები მენსტრუაციის დაწყებამდე 5 დღით ადრე ვლინდება და შესაძლებელია, ერთი კვირის განმავლობაშიც კი გაგრძელდეს. იმ ადამიანებს, რომლებსაც მენსტრუალური ციკლი აქვთ, როგორც წესი, პიემესის განსხვავებული სიმპტომები ახასიათებთ.

მაქვს თუ არა პიემესი?

პრემენსტრუალური სინდრომის კლინიკური გამოვლინებები და სიმპტომები განსხვავებულია. სიმპტომების წყვეტა (მენსტრუაციიდან მენსტრუაციამდე) ართულებს პმს-ის დიაგნოსტირებას. ამას ემატება ის ფაქტორიც, რომ ხშირად სიმპტომების აღწერა არაზუსტია ან არ მეორდება.

როგორც ციკლთან დაკავშირებული სხვა პროცესების შემთხვევაშიც, პიემესის დროსაც სასურველია სიმპტომებისა და მათი თანმიმდევრობის ჩანიშვნა. ეს დაგეხმარებათ იმაში, რომ მარტივად შეაფასოთ პმს-ის გამოვლენის სიმძიმე და სიხშირე. ზოგჯერ პმს-ის სიმპტომები არ ემთხვევა ჰორმონალური ციკლის ცვლილებებს.

► პიემესისთვის დამახასიათებელი ზოგიერთი სიმპტომი სხვა პროცესებისა და ჯანმრთელობის პრობლემებისთვისაცაა დამახასიათებელი. იმ შემთხვევაში, თუკი პიემესის სიმპტომები განსაკუთრებით მძიმე და უჩვეულოა თქვენთვის, აუცილებლად მიმართეთ ექიმს.

პიემესის სიმპტომები შეიძლება სამ ნაწილად დავყოთ:

  1. ფიზიკური — თავის ტკივილი, მკერდის ტკივილი და შეშუპება, სახსრების ტკივილი, დაღლილობა, ძილის დარღვევა.

  2. ფსიქოლოგიური/ემოციური — ხასიათის ცვლილება, ჰიპერმგრძნობელობა, გაღიზიანება, დეპრესიის ნიშნები.

  3. კვებითი — მუცლის შეშუპება, გულისრევა, ფაღარათი, ღებინება, კვების რუტინის დარღვევა.

პრემენსტრუალური სინდრომი თუ პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა (PMDD)?

პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა, იგივე „პიემდიდი“ (PMDD), პმს-ის მძიმე ფორმაა. პიემდიდის სიმპტომები პიემესის სიმპტომების მსგავსია, თუმცა ბევრად ინტენსიურია და შეიძლება, რომ ხელი შეგიშალოთ მუშაობაში, სოციალიზაციასა და ურთიერთობებში. გარდა ამისა, პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა უფრო დიდხანს გრძელდება — საშუალოდ ორ კვირამდე.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობის სიმპტომები მოიცავს პმს-ის სიმპტომებსაც, თუმცა დამატებით ვლინდება:

  • ტემპერატურის მატება

  • თქვენთვის საყვარელი აქტივობების მიმართ ინტერესის დაქვეითება

  • უიმედობის განცდა

როგორც წესი, PMDD-ის დროს მედიკამენტები უნდა გამოიყენოთ, თუმცა დიაგნოზის დასმამდე აუცილებელია, გამორიცხოთ ისეთი ფაქტორები, როგორებიცაა:

  • დეპრესია

  • პანიკური შეტევები

  • მენოპაუზა

  • ენდომეტრიოზი

  • ფიბროიდები

  • ჰორმონალური პრობლემები

წყარო: Additude

რა იწვევს პრემენსტრუალურ სინდრომს?

უცნობია, ზუსტად, რა იწვევს პიემესს, თუმცა ექიმები ვარაუდობენ, რომ გამომწვევი ფაქტორია ციკლის დროს ქიმიური/ნეირობიოლოგიური ცვლილება — საკვერცხის ჰორმონების, ესტროგენისა და პროგესტერონის დონის ცვლილება.

ტვინის გარკვეული ქიმიური ნივთიერებების (მაგალითად, დოფამინისა და სეროტონინის) ცვლილება იწვევს ხასიათის ცვლილებასაც. კვლევების თანახმად, ის ადამიანები, რომლებსაც მენსტრუალური ციკლი აქვთ და ამავდროულად გუნება-განწყობის აშლილობები, დეპრესია ან პოსტპარტუმ (მშობიარობის შემდგომი) დეპრესია აქვთ, პიემესის გამოვლენის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან.

მაგნიუმისა და კალიუმის დაბალ დონეებთან ერთად, ესტროგენისა და პროგესტერონის დონის ცვლილებამ შეიძლება გამოიწვიოს მადის მომატება და გაზრდილი ლტოლვა კონკრეტული საკვების მიმართ (უმეტესად, ტკბილეულისა და რძის პროდუქტების მიმართ).

ესტროგენისა და პროგესტერონის დონის ცვლილებამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს სხვა ჰორმონებზეც. მაგალითად, ალდოსტერონი, რომელიც არეგულირებს ბალანსს მარილსა და წყალს შორის. ალდოსტერონის სიჭარბემ შეიძლება გამოიწვიოს:

  • სითხის შეკავება

  • მუცლის შებერილობა (ანუ მეტეორიზმი)

  • მკერდის ტკივილი (მასტალგია)

  • წონის მატება

იმედისმომცემია ის ფაქტი, რომ ექიმები ცდილობენ, დაადგინონ პიემესისა და PMDD-ის გამომწვევი ზუსტი მიზეზები, რათა მათი მკურნალობა და სიმპტომების შემსუბუქება შესაძლებელი გახდეს.

როგორ გავუმკლავდეთ პრემენსტრუალურ სინდრომს?

მიუხედავად იმისა, რომ პიემესს ცხადად გამოკვეთილი სიმპტომები ახასიათებს, ექიმების უმეტესობა მათთან გამკლავების ეფექტურ გზებს დღემდე ეძებს. პმს-ის მკურნალობის ეტაპი იწყება იმის შეფასებით, თუ რამდენად დიდ ზეგავლენას ახდენს ეს მდგომარეობა თქვენს ყოველდღიურობაზე.

მნიშვნელოვანია რამდენიმე ფაქტორის გათვალისწინება და თქვენს ცხოვრებაში მათი დანერგვა, რათა პიემესის დღეები უფრო მარტივად გადაიტანოთ:

ინფორმაციის ქონა და თვალყურის დევნება. ის ადამიანები, რომლებიც პიემესის სიმპტომებს ცნობენ და ფლობენ ინფორმაციას, ამ დღეებს შედარებით მომზადებულები ხვდებიან და უფრო მარტივად გადააქვთ. შეგიძლიათ, მოინიშნოთ ის სიმპტომები, რომლებიც გივლინდებათ ხოლმე, რათა მომდევნო თვეში უფრო მომზადებული იყოთ.

სტრესის შემსუბუქება. ეს ტაქტიკა მკურნალობის ეფექტურ გზად მიიჩნევა. მნიშვნელოვანია, დაისვენოთ, ყოველდღიურ რუტინასა და საქმეებს შეეშვათ და ის აკეთოთ, რაც სიამოვნებას განიჭებთ. ყოველთვიურად პიემესის დღეების განმავლობაში საკუთარ თავზე ამგვარი ზრუნვის შედეგად შესაძლებელია, რომ მომდევნო თვეებში პრემენსტრუალური სინდრომი უფრო მსუბუქად გადაიტანოთ.

► ყურადღება! თუკი პეპტიკური (კუჭის) წყლული ან თირკმლის დაავადება გაწუხებთ, არ გამოიყენოთ ურეცეპტოდ გაცემადი ტკივილგამაყუჩებლები. ამან შეიძლება თქვენი მდგომარეობის გაუარესების რისკი გაზარდოს.

ჯანსაღი დიეტა. ჯანსაღად კვება მნიშვნელოვანია როგორც თქვენი ზოგადი ჯანმრთელობისთვის, ასევე სხეულში ჰორმონების ჯანსაღი წარმოებისთვის. დაბალანსებული საკვების მიღება, მარილის, შაქრის, კოფეინისა და ალკოჰოლის მოხმარების შემცირება პიემესის სიმპტომების შემცირებაში დაგეხმარებათ.

არსებობს ნივთიერებები, რომლებსაც ამ სიმპტომების გამოვლენის დროს იღებენ — კალციუმი, მაგნიუმი და ომეგა-6. თუმცა, კვლევებმა აჩვენა, რომ ეს დანამატები ერთნაირად არ მოქმედებს ადამიანებზე, ამიტომ სასურველია, მათ მიღებამდე ექიმთან გაიაროთ კონსულტაცია.

ფიზიკური აქტივობა. ფიზიკური აქტივობა ხელს უწყობს სპაზმური ტკივილებისა და შებერილობის შემსუბუქებას. მსუბუქი ვარჯიში (მაგალითად, ნელა სირბილი) ათავისუფლებს ენდორფინებს და ხელს უწყობს მკერდის მგრძნობელობის შემცირებას. სხეულის მოდუნებაზე ფოკუსირებული აქტივობები კი ამცირებს შფოთვას და დეპრესიულ ეპიზოდებს.

გამოყენებული წყარო:

მთავარი სურათი: Dribbble / Olivia Malone

წყარო

რჩევები მშობლებს — შშმ მოზარდებთან ჯანსაღი კომუნიკაცია სქესობრივ მომწიფებაზე

მიერ
admin
-
0
#image_title

სქესობრივი მომწიფება ნებისმიერი მოზარდისთვის ემოციური, დამაბნეველი და რთული პერიოდია, თუმცა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მოზარდებში ეს პროცესი კიდევ უფრო მეტ სირთულესა და გამოწვევასთან ასოცირდება. ამ პერიოდის განმავლობაში  მათთან ერთად აქტიურად უნდა იყვნენ ჩართული მათი მშობლებიც ან მომვლელები. გახსოვდეთ, რომ შშმ მოზარდი განიცდის სხეულის იმავე ცვლილებებსა და ჰორმონალურ რყევებს, რასაც სხვები.

თუკი მომზადებული დახვდებით მოსალოდნელ გამოწვევებს, სქესობრივი მომწიფების პერიოდი ისეთი რთული აღარ მოგეჩვენებათ. აქ მოცემულია რამდენიმე რჩევა, რომელიც შშმ მოზარდების ოჯახის წევრებს ამ პერიოდის გადალახვაში დაეხმარებათ:

მოემზადეთ: სქესობრივი მომწიფება გოგოებში დაახლოებით 9-11 წლის ასაკში იწყება, ბიჭებში კი, სტატისტიკურად, ოდნავ უფრო გვიან (11-12 წლიდან). არ არის გამორიცხული, ზოგიერთმა შშმ მოზარდმა თანატოლებზე გვიან დაიწყოს სქესობრივი მომწიფება.

გოგოების შემთხვევაში, სქესობრივი მომწიფების ერთ-ერთი პირველი ნიშანი სარძევე ჯირკვლების ზრდაა, რომელსაც დაახლოებით ორ-სამ წელში  მენსტრუაციის დაწყება სდევს თან. ბიჭების შემთხვევაში პირველი ცვლილება სათესლე ჯირკვლების ზრდაა. აუხსენით მოზარდს, რომ ეს ცვლილებები ნორმალურია. შშმ მოზარდები უკეთ რეაგირებენ, როცა იციან, თუ რას უნდა ელოდონ.

ესაუბრეთ პირდაპირ, ლაკონიურად, გასაგებად. გამოიყენეთ სწორი ტერმინები.  მოიშველიეთ ვიზუალური რესურსები და რელევანტური ისტორიები. მნიშვნელოვანია, რომ საუბარი დიალოგის რეჟიმში წარიმართოს და მოზარდი ჩართული იყოს ამ ინტერაქციაში. გამოიყენეთ ამ თემასთან დაკავშირებით დაწერილი ლიტერატურა. ეს წიგნები ერთად წაიკითხეთ და იმსჯელეთ მათ შესახებ.

► დარწმუნდით, რომ შშმ მოზარდებს სახლში, სკოლასა და ნებისმიერ სხვა ადგილას აქვთ საიმისო პირობები, რომ თავის მოწესრიგება და ჰიგიენის დაცვა შეძლონ.

ესაუბრეთ ფსიქოლოგს: გაითვალისწინეთ, რომ ამ პერიოდში მოზარდი ფიზიკურთან ერთად ემოციურ და ფსიქოლოგიურ ცვლილებებსაც გადის, რომლებიც საკმაოდ მძიმე გადასატანია. ასეთ დროს საუკეთესო გამოსავალია პროფესიონალის ჩართვა.

შშმ მოზარდებთან კომუნიკაცია

იმისთვის, რომ მოზარდებთან ჯანსაღი ურთიერთობა ჩამოგიყალიბდეთ, აუცილებელია მათთან ინტენსიური კომუნიკაცია, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ისინი სქესობრივი მომწიფების პერიოდს გადიან და უფრო მოწყვლადები არიან. აუხსენით მოზარდს, რომ შეუძლია, ნებისმიერ საკითხზე სასაუბროდ მოგმართოთ, და აგრძნობინეთ, რომ ის მარტო არ არის.

ნუ დაელოდებით, რომ მოზარდმა დაიწყოს სქესობრივი მომწიფება. ამ საკითხებზე საუბარი მანამდეც შეგიძლიათ, რათა ის უფრო მომზადებული შეხვდეს მოსალოდნელ დისკომფორტს.

მაგალითად, გოგოებს მენსტრუაციის შესახებ შეგიძლიათ 8 წლის ასაკიდან ესაუბროთ და მაქსიმალურად მარტივად აუხსნათ, რა ელოდება რამდენიმე წელში. შესაბამისად, სისხლის დანახვა მოზარდს არ შეაშინებს.

თუმცა, გასათვალისწინებელია, რომ ხშირად მშობლები მოზარდს მხოლოდ მისი სქესისთვის დამახასიათებელი ცვლილებების შესახებ უყვებიან. მაგალითად, გოგოებს ძირითადად აფრთხილებენ მენსტრუაციისა და მკერდის ზრდის შესახებ, ხოლო ბიჭებს ხმის დაბოხებასა და ერექციაზე უამბობენ. მაგრამ მოზარდმა იმ ცვლილებების შესახებაც უნდა გაიგოს, რომლებსაც მეორე სქესი გადის.

ბევრ მშობელს არ სურს სქესობრივ მომწიფებაზე მოზარდთან ლაპარაკი, რადგან საზოგადოებაში არსებობს მითი, რომ ამ ტიპის განათლება მოზარდებში ნაადრევ სექსუალურ აქტივობას ახალისებს. თუმცა, უამრავი კვლევა ამტკიცებს, რომ რაც უფრო მეტი ინფორმაცია აქვს მოზარდს ამ თემებთან დაკავშირებით, მით უფრო ნაკლებია ნაადრევი სქესობრივი კავშირისა და მასთან დაკავშირებული უსიამოვნო შედეგების საფრთხე.

► გახსოვდეთ: არასწორია ის დაშვება, თითქოს შშმ მოზარდები აუცილებლად ასექსუალები არიან.

► იხილეთ აგრეთვე: რას ნიშნავს ასექსუალობა? — მითები და ფაქტები

მათ იმავენაირად აქვთ სექსუალური ცნობისმოყვარეობა და სურვილები, როგორც სხვა მოზარდებს. ესაუბრეთ მოზარდს ჯანსაღი ურთიერთობების, სექსის, ორსულობისა და სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების რისკის, სექსუალობისა და გენდერის შესახებ.

ასწავლეთ მოზარდს, როგორ გაუმკლავდეს ისეთ სიტუაციებს, როდესაც მათ სექსუალური სურვილი ეუფლებათ. შეახსენეთ მას განსხვავებები საჯარო და კერძო სივრცეებს შორის და აუხსენით, რა ქმედებები არის მიზანშეწონილი და სად.

მაშინაც კი, თუ მოზარდი არ არის სექსუალურად აქტიური, მან უნდა გაიკეთოს პაპილომავირუსის ვაქცინა, და, საჭიროების შემთხვევაში, პაპტესტიც. პაპილომავირუსის ვაქცინის შესახებ კვლევები ცხადყოფს, რომ ვაქცინაცია საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარების რისკებს 90 პროცენტით ამცირებს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციით, პაპილომავირუსზე 9-იდან 14 წლამდე ასაკის ყველა გოგო უნდა აიცრას.

უამრავი მშობელი თავს უხერხულად გრძნობს, როდესაც მოზარდთან სქესობრივ კავშირზე, სექსუალურ ორიენტაციასა და გენდერზე იწყებს საუბარს. თუმცა, ამ თემისთვის თავის არიდება მხოლოდ საზიანო თუ იქნება მოზარდისთვის. ესაუბრეთ რომანტიკულ ურთიერთობებზე და აუხსენით რას ნიშნავს სიყვარული, მოწონება. ჰკითხეთ, რომელიმე გენდერის მიმართ თუ უგრძნია განსაკუთრებული ემოცია. ესაუბრეთ სექსუალურ უმცირესობებზე, თუ არიან მის გარშემო LGBTQ+ ადამიანები და რას ფიქრობს მათზე.

მიაწოდეთ ინფორმაცია უსაფრთხო სექსისა და სქესობრივად გადამდები ინფექციების შესახებ. რა საფრთხე ახლავს დაუგეგმავ პირველ სექსს, რა უნდა გაითვალისწინოს მან, სანამ ამ ნაბიჯს გადადგამს. აუხსენით, რომ ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ მაშინ უნდა მიიღოს, როდესაც ნამდვილად სურს ამის გაკეთება.

ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ სექსუალური განათლება არ გულისხმობს მხოლოდ სქესობრივი კავშირის შესახებ საუბარს. ეს მხოლოდ მცირე ნაწილია იმისა, რა საკითხებსაც სექსუალური განათლება მოიცავს. გარდა თქვენთან გულახდილი საუბრისა, მოზარდს შეიძლება ექიმთანაც სურდეს პირადად საუბარი. წაახალისეთ იგი. ასეთი საგანმანათლებლო საუბრები სასარგებლოა მოზარდისა და მისი ჯანმრთელობისთვის.

წყარო: The New York Times

შშმ მოზარდები და ჰიგიენის დაცვა

არ დაგავიწყდეთ, რომ უმნიშვნელოვანესია პირადი ჰიგიენის დაცვა. ესაუბრეთ მოზარდს იმის შესახებ, თუ რამდენად აუცილებელია მისი ჯანმრთელობისთვის ჰიგიენის დაცვა.  სასურველია, მოზარდს ჰქონდეს ყოველდღიური გამოყენების ჰიგიენური ნივთების ნაკრები (კბილის ჯაგრისი და პასტა, დეოდორანტი, საფენები, ანტიბაქტერიული საპონი, სახის მოვლის საშუალებები), რომლის ინსტრუქციასაც აუხსნით. უმჯობესია, რომ სიმარტივისთვის ნივთებს ჰქონდეთ შესაბამისი ეტიკეტები. ეს პროცესი საგანმანათლებლო ხასიათსაც შეიძენს და ბევრად უფრო სასიამოვნო და საინტერესო იქნება.

თუ თქვენს მოზარდს უჭირს დამოუკიდებლად დაბანა, სცადეთ აბაზანის სავარძლები და მოსახსნელი შხაპის თავი. შეძლებისდაგვარად ავარჯიშეთ, რომ დახმარების გარეშე ისწავლოს ბანაობა.

ემოციური ფონი

სქესობრივი მომწიფებისას მოზარდი განსაკუთრებით ემოციური ხდება.  ასწავლეთ მას, გამოხატოს თავისი გრძნობები. თუ მას შეუძლია სიტყვიერი კომუნიკაცია, უთხარით, რომ მეტი ისაუბროს და კონკრეტულ ემოციებს სახელი დაარქვას. სხვა შემთხვევაში, გამოიყენეთ ფოტოები, სადაც აღბეჭდილი იქნება სხვადასხვა გამომეტყველების სახეები.

► გახსოვდეთ: შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოზარდები უფრო მიდრეკილნი არიან ფსიქიკური ჯანმრთელობის ისეთი პრობლემებისკენ, როგორებიცაა შფოთვა და დეპრესია, ამიტომ თვალყური ადევნეთ მათი განწყობის უეცარ და ექსტრემალურ ცვლილებებს.

თანატოლებთან ურთიერთობა

არ დაგავიწყდეთ, რომ მოზარდის ცხოვრების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი თანატოლებთან ურთიერთობაა. ზოგიერთი შშმ მოზარდისთვის გარდატეხის ასაკში უფრო თვალსაჩინო ხდება, რომ ის თანატოლებისგან განსხვავდება. ეს თანატოლებთან ურთიერთობას ართულებს და შშმ მოზარდი მათთან მეგობრობას თავს არიდებს. შეახსენეთ მას და დაანახეთ ის მსგავსებები, რომელიც თანატოლებთან აქვს. აუხსენით, რომ სწორედ განსხვავებულობა გვაყალიბებს ისეთ პიროვნებებად, როგორებიც ვართ.

გაითვალისწინეთ, რომ თანატოლებისგან გარიყვის სურვილი შეიძლება წარსული უსიამოვნო გამოცდილებიდანაც მოდიოდეს. აუცილებლად ესაუბრეთ მოზარდს იმაზე, თუ რატომ არ აქვს სურვილი, იმეგობროს თავისი ასაკის მოზარდებთან. ელაპარაკეთ მისი ქცევის შედეგებსა და გამოსავალზე.

იზრუნეთ იმაზე, რომ თქვენი მოზარდი აქტიურად იყოს ჩართული სოციალურ აქტივობებში. ამით მოზარდს მეტი მიმღებლობა ექნება საკუთარი თავის მიმართ და ამავდროულად შესაძლებლობას მისცემს, გაიცნოს თანატოლები და დაუახლოვდეს მათ.

დაუცველობა

კვლევების მიხედვით, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოზარდები სექსუალური ძალადობის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან. ამიტომ აუცილებელია, მოზარდს ესაუბროთ არასათანადო შეხების შესახებ. მოზარდმა უნდა იცოდეს მისი უფლებების შესახებ. მნიშვნელოვანია, ასწავლოთ, როგორ აიცილოს თავიდან არასასიამოვნო სიტუაციები. ელაპარაკეთ მას თანხმობაზე. აუხსენით, რომ შეუძლია, ნებისმიერ ადამიანს  უარი უთხრას  ჩახუტებასა და კოცნაზე, თუნდაც იგი ოჯახის წევრი იყოს.  შეადგინეთ სანდო უფროსების სია, რომელთანაც მოზარდი  საგანგებო სიტუაციებში დალაპარაკებასა და გულის გადაშლას შეძლებს.

შშმ მოზარდები და პირადი საზღვრები

აუხსენით მოზარდს პირადი საზღვრების მნიშვნელობა — რომ ეს არის ზღვრები, რომლებსაც ადამიანები აწესებენ იმისათვის, რომ დაიცვან საკუთარი თავი რაიმე სახის ზიანისა თუ მანიპულაციისგან. უთხარით, რომ არსებობს სხვადასხვა ტიპის პირადი საზღვრები — მათ შორის ემოციური, ფიზიკური და სექსუალური. ეცადეთ, მოზარდმა მაქსიმალურად მოახერხოს, რომ მისი პირადი სივრცე არავინ დაარღვიოს და ამით მისი დისკომფორტი არ გამოიწვიოს.

პირადი საზღვრების დაწესება მხოლოდ უცხო ადამიანებს როდი ეხებათ. საზღვრები მოზარდსა და მის მშობლებს შორისაც უნდა არსებობდეს.

როგორც წესი, მშობლები რთულად ეგუებიან იმ ფაქტს, რომ მათი შვილი ბავშვი აღარაა და ნელ-ნელა ზრდასრულობის ასაკში იწყებს შესვლას. ამის აღიარება კი განსაკუთრებულად რთული შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მოზარდების მშობლებისთვისაა. შეიძლება, ზოგიერთ მშობელს ჰქონდეს აღქმა, რომ მათი შვილი მუდმივად ბავშვი იქნება და მას 24-საათიანი ზრუნვა სჭირდება. თუმცა, ეს სიმართლეს არ შეესაბამება. მოზარდისთვისვე აუცილებელია, რომ შეძლებისდაგვარად დამოუკიდებელ ცხოვრებას შეეჩვიოს. ისევე, როგორც მათ დანარჩენ თანატოლებს, შშმ მოზარდებსაც სჭირდებათ განმარტოება.

მიაჩვიეთ მოზარდი, რომ შეძლებისდაგვარად იყოს დამოუკიდებელი. მან, დანარჩენი ბავშვების მსგავსად, საკუთარ თავზე ზრუნვა უნდა ისწავლოს. ამასთანავე, როდესაც მოზარდი აღიქვამს, რომ მისი თანატოლები მასზე უფრო დამოუკიდებლები არიან, ის თავს გარიყულად და სხვებისგან განსხვავებულად გრძნობს.

მნიშვნელოვანია, მშობლებმა გააცნობიერონ, რომ პირად სივრცეზე მოზარდის გაზრდილი მოთხოვნილება არ ნიშნავს იმას, რომ ის მშობლებისგან რაღაცას მალავს. დამოუკიდებლობისა და ავტონომიის ზრდასთან ერთად, ბუნებრივია, რომ მოზარდი ძველებურად ღიად აღარ აზიარებს საკუთარი თავის შესახებ ამა თუ იმ ინფორმაციას.

ფსიქოლოგები მოზარდის მშობლებს ბალანსის დაცვას ურჩევენ — ეცადონ, რომ უზრუნველყონ შვილის უსაფრთხოება — იცოდნენ, რას აკეთებს მათი მოზარდი ისე, რომ ზედმეტად არ შეიჭრან მის პირად სივრცეში, და თან იცოდნენ, როდის ჩაერიონ — ანუ რა არის იმის მანიშნებელი, რომ მოზარდის პირად სივრცეში ჩარევა მისივე უსაფრთხოებისთვის მნიშვნელოვანია.

რჩევები მშობლებს — როგორ მივუდგეთ შვილის სქესობრივ მომწიფებას?

მიერ
admin
-
0
#image_title

ბაღის ან სკოლის ასაკის ბავშვებს არაერთი ისეთი კითხვა უჩნდებათ, რომლებზე პასუხის გაცემაც მარტივი არ არის. შესაძლოა, დასმულმა კითხვამ უხერხულობაც გამოიწვიოს, თუმცა მნიშვნელოვანია, გახსოვდეთ, რომ ბავშვებთან სენსიტიურ თემებზე საუბარი ადრეული ასაკიდანვე უნდა დაიწყოთ.

ბავშვების ზრდის პროცესი საკმაოდ კომპლექსური და რთულია. ის აერთიანებს არაერთ ფიზიკურ და ემოციურ ცვლილებას, რომლებიც ბავშვებისთვის სტრესული და რთულად გასამკლავებელიც კი შეიძლება იყოს.

გარდატეხის ასაკის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი კი სქესობრივი მომწიფებაა. ამ დროს სხეულისა და ხასიათის  ცვლილება ძალიან შესამჩნევია და მნიშვნელოვანია, რომ მოზარდი ამ პროცესებს ინფორმირებული შეხვდეს.

სწორედ ამიტომ, აუცილებელია, სქესობრივ მომწიფებასთან დაკავშირებულ თემებზე შვილებს ესაუბროთ და ეს მნიშვნელოვანი ეტაპი თქვენი დახმარებით გაიაროს. მნიშვნელოვანია ბავშვი გრძნობდეს იმას, რომ შეუძლია თქვენთან ამ თემაზე საუბარი, კითხვების დასმა და შიშებისა თუ შფოთვის მიზეზების გაზიარება.

რას ნიშნავს სქესობრივი მომწიფების პროცესი?

გარდატეხის ასაკი არის ის პერიოდი, როდესაც ბავშვის სხეული ზრდასრული ადამიანის სხეულად ფორმირდება. სწორედ ამ დროს იწყება სქესობრივი მომწიფებაც.

► დაიმახსოვრეთ, წინასწარ ვერ განსაზღვრავთ იმას, თუ რა დრო დასჭირდება თქვენი შვილის სქესობრივი მომწიფების პროცესს. ეს შეიძლება გაგრძელდეს როგორც 18 თვე, ისე 5 წლის განმავლობაშიც. ამ პროცესისთვის საჭირო დროს არაერთი ფაქტორი განსაზღვრავს, მათ შორის გენეტიკა.

გოგოების უმეტესობისთვის ცვლილებები იწყება 9-11 წლიდან. ამ პერიოდში იზრდება მკერდი, ბოქვენსა და იღლიაში კი თმა ჩნდება. გოგოების სქესობრივი მომწიფების უმნიშვნელოვანესი ნაწილია მენსტრუაცია. მენსტრუაცია საშუალოდ 12 წლის ასაკიდან იწყება, თუმცა ნორმალურია მისი დაწყება 10-15 წლის ასაკშიც.

მნიშვნელოვანია, მოზარდ გოგოებს ესაუბროთ მენსტრუაციის შესახებ და აუხსნათ ის, რომ ამგვარი სისხლდენა საშიში არ არის. ხშირია შემთხვევები, როდესაც გოგოებმა არაფერი იციან მენსტრუალური ციკლის შესახებ და პირველი მენსტრუაცია მათთვის ძალიან დამთრგუნველი და შოკისმომგვრელიც კია.

ბიჭების უმეტესობისთვის, სქესობრივი მომწიფება გოგოებთან შედარებით გვიან, 11-14 წლის ასაკში იწყება. ამ დროს თმა იზრდება როგორც სასქესო ორგანოს ირგვლივ, ასევე მკლავებსა და სახეზე. სწორედ ამ პერიოდში ბიჭებს ეწყებათ ერექციაც.

რჩევები შვილებთან სქესობრივ მომწიფებაზე საუბრისთვის

შვილებთან სქესობრივ მომწიფებაზე საუბარი მარტივი არ არის. ამ დროს უნდა ეცადოთ, რომ მათ მშვიდი და აუღელვებელი ტონით ესაუბროთ. მნიშვნელოვანია, ბავშვს ჰქონდეს იმის განცდა, რომ უსაფრთხოდაა. შვილებთან სქესობრივ მომწიფებაზე საუბარში დაგეხმარებათ შემდეგი ტაქტიკები:

  • სხეულთან დაკავშირებულ საკითხებზე საუბრისას გამოიყენეთ სწორი დასახელებები.

  • მცირეწლოვან ბავშვებთან სქესობრივ მომწიფებაზე მოკლედ და ლაკონიურად ისაუბრეთ. მიაწოდეთ მხოლოდ ზუსტი და აუცილებელი ფაქტები.

  • გამოიყენეთ ყოველდღიური რუტინა ამგვარი საუბრის დასაწყებად და არ დაელოდოთ ბავშვისგან წამოსულ კითხვებს.

  • არ დაელოდოთ ზუსტ დროს. დაიწყეთ ბავშვებთან ამ თემებზე საუბარი რაც შეიძლება მალე, რათა ზუსტი ინფორმაცია ჰქონდეთ. ბავშვები ინფორმაციას ტელევიზორისა თუ ინტერნეტის საშუალებით იმაზე ადრე იღებენ, ვიდრე თქვენ გგონიათ. ამიტომ, მნიშვნელოვანია, თავიდანვე სწორ ინფორმაციას ფლობდნენ.

  • სქესობრივი მომწიფება ზრდის ბუნებრივი და განუყოფელი ნაწილია. სწორედ ამიტომ, ხაზი გაუსვით ამ ფაქტს და ესაუბრეთ შვილებს იმის შესახებ, რომ მათ თავს არაფერი „არასწორი“ და „არაბუნებრივი“ არ ხდება.

  • ეცადეთ, იყოთ თავდაჯერებულები ამგვარი საუბრის დროს, რათა არც თქვენ და არც ბავშვმა თავი არაკომფორტულად არ იგრძნოთ.

რა უნდა გავითვალისწინოთ?

ხშირად ბავშვები, რომლებიც სქესობრივი მომწიფების ეტაპს გადიან, თავს მარტოსულად გრძნობენ. მნიშვნელოვანია, მათ აუხსნათ, რომ ცხოვრების ამ ეტაპს უკლებლივ ყველა გადის და ისინი მარტონი არ არიან.

სქესობრივ მომწიფებას თან ახლავს ჰორმონალური ცვლილებებიც, რომლებიც ბავშვის ფსიქოლოგიაზე დიდ ზეგავლენას ახდენს. უნდა გესმოდეთ, რომ თქვენი შვილის ხასიათის მოულოდნელი ცვლილება ან დამოკიდებულებების შეცვლა მოსალოდნელია. გარდა ამისა, შესაძლოა, თქვენმა შვილმა სამეგობრო წრეც კი შეიცვალოს, რადგან მოზარდები ამ პერიოდში განსხვავებული ადამიანებისა თუ გამოცდილებების ძიებას აქტიურად იწყებენ.

მნიშვნელოვანია, გახსოვდეთ, რომ სქესობრივ მომწიფებას, ფიზიკური ცვლილებების პარალელურად, თან ახლავს სექსუალური ლტოლვის ზრდაც. სწორედ ამიტომ, შვილებს უნდა ესაუბროთ ისეთ თემაზეც, როგორიცაა მასტურბაცია და დაცული სექსის მნიშვნელობა ჯანმრთელობისთვის. გაითვალისწინეთ, რომ უნდა დაიცვათ შვილის პირადი სივრცე, რადგან ის შეიძლება საკუთარი „ახალი“ სხეულის აღმოჩენას ცდილობდეს.

ამ პერიოდში მოზარდების დიდ ნაწილს არ მოსწონს საკუთარი სხეული და მუდმივ უკმაყოფილებას გამოთქვამს მის მიმართ. ასეთ დროს აუცილებელია, მათ აგრძნობინოთ თანადგომა და განსჯის გარეშე აუხსნათ, რომ კანზე გამონაყარი თუ წონის მატება ბუნებრივი პროცესია და ეს სავსებით ნორმალურია.

მოზარდების გაფრთხილება მოსალოდნელი ცვლილებების შესახებ აუცილებელია, თუმცა არანაკლებ მნიშვნელოვანია მათთან იმ საფრთხეებზე საუბარი, რომლებსაც სოციალური ქსელების მოხმარება თუ, ზოგადად, ინტერნეტი შეიცავს. ამ პერიოდში მაღალია იმის რისკი, რომ მოზარდები ერთმანეთს შიშველ ფოტოებს გაუგზავნიან და გახდებიან კიბერბულინგისა თუ შანტაჟის მსხვერპლები.

გარდა ამისა, ბავშვებს გვერდით დაუდექით ერთი შეხედვით მარტივი საკითხების გადაწყვეტის დროსაც. მაგალითად, გოგოებს დაეხმარეთ სწორი ლიფისა თუ ჰიგიენური საშუალებების არჩევაში.

მოუსმინეთ შვილებს, მიაწოდეთ სწორი ინფორმაცია და დაეხმარეთ ცხოვრების ამ უმნიშვნელოვანესი ეტაპის ჯანსაღად გადალახვაში!

სექსი ადრეულ ასაკში — არსებული საფრთხეები

მიერ
admin
-
0
#image_title

ბავშვებისა და მოზარდებისთვის ძალიან ბუნებრივია საკუთარი და სხვისი სხეულის მიმართ ინტერესის გამოხატვა და სიახლეების გამოცდის სურვილი. ეს განსაკუთრებით იზრდება სქესობრივი მომწიფების დროს, როდესაც სასქესო ჰორმონები ამძაფრებს იმის სურვილს, რომ გამოიკვლიოთ და გამოცადოთ თქვენი სექსუალობა.

თუმცა, ადრეულ ასაკში სექსს შეიძლება უარყოფითი შედეგები მოჰყვეს მოზარდის ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობისთვის. მნიშვნელოვანია, იცოდეთ, როგორ მიუდგეთ სქესობრივი ცხოვრების დაწყების საკითხს, რათა უფრო დაცული იყოთ.

მოზარდობა არის პერიოდი 10-იდან 19 წლამდე და ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფიზიკური ცვლილებების თვალსაზრისით, რადგან ამ დროს იწყება სქესობრივი მომწიფება და ეს პროცესი ბავშვობიდან ზრდასრულობაში გადასვლას აღნიშნავს. ამ პერიოდის განმავლობაში, განსაკუთრებით კი 16 წლამდე ასაკში, სექსის ქონას შეიძლება უარყოფითი შედეგები ჰქონდეს თქვენს ცხოვრებასა და ჯანმრთელობაზე.

► გახსოვდეთ: სქესობრივი ცხოვრების დაწყება, მის მიმართ მზაობა და მასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები ძალიან ინდივიდუალური ყველა ადამიანისთვის. ყველა ჩვენგანი ჩვენს საკუთარ დროით ხაზს მივყვებით და ეს გზა ყველასთვის სხვადასხვანაირია. მიუხედავად ამისა, სქესობრივი ცხოვრების დაწყებასთან დაკავშირებული საფრთხეები უნივერსალურია და მათი გათვალისწინება ყველა ასაკში საჭიროა.

ამ შედეგების გააზრება დაგეხმარებათ, მზად დახვდეთ იმ პოტენციურ საფრთხეებს, რომლებიც ადრეულ სექსს ახლავს თან, და მიიღოთ ინფორმირებული გადაწყვეტილება თქვენი სქესობრივი ცხოვრების შესახებ.

რა უარყოფითი მხარეები აქვს ადრეულ ასაკში სექსს?

პირველი სექსის ადრეულ ასაკში ქონა სხვადასხვა უარყოფით შედეგთანაა დაკავშირებული. 2017 წლის კვლევამ უფრო დეტალურად შეისწავლა ეს კავშირი, რათა დაედგინა, უარყოფითი შედეგების გამომწვევი ნამდვილად ადრეული ასაკი იყო თუ არა.

კვლევის ფარგლებში, ადრეულ ასაკად დადგენილი იყო 14 წელი ან ნაკლები. მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ადრეულ ასაკში სექსი დაკავშირებული იყო შემდეგი ფაქტორების 2-3-ჯერ უფრო მაღალ ალბათობასთან:

  • გასული წლის განმავლობაში სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციის (სგგი) ქონა

  • დეპრესიის სიმპტომები წინა კვირის განმავლობაში

ეს უარყოფითი ეფექტები უფრო დიდწილად კვლევაში მონაწილე გოგოებში დაფიქსირდა, რისი ტენდენციაც ზოგადად შესამჩნევია სქესობრივი ცხოვრების ადრეულ ასაკში დაწყების თემაზე ჩატარებულ კვლევებში.

2017 წლის სხვა კვლევამ აღმოაჩინა, რომ გოგოებს, რომლებმაც სქესობრივად აქტიური ცხოვრება 16 წლის ასაკში ან უფრო ადრე დაიწყეს, უფრო დიდი ალბათობით აწუხებდათ დეპრესიული ეპიზოდი მოზარდობის პერიოდში. თუმცა, ეს ტენდენცია არ შეიმჩნა ბიჭებში.

ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებაზე ადრეული სექსის გავლენის შესახებ ჩატარებულმა სხვა კვლევებმა ასევე შემდეგი ტენდენციები გამოავლინა:

  • ქალები, რომლებიც სქესობრივ ცხოვრებას 16 წლამდე იწყებენ, უფრო დიდი ალბათობით განქორწინდებიან;

  • 14 წლამდე სქესობრივი ცხოვრების დაწყება დაკავშირებულია ჯანმრთელობის დამაზიანებელი ქმედებების მაღალ რისკთან და პარტნიორების მხრიდან ძალადობასთან;

  • მოზარდ გოგოებში ადრეულ ასაკში სექსის დამატებითი საშიშროებაა დაუგეგმავი ორსულობა</a>;

  • ზრდასრულებთან შედარებით, მოზარდები სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციებით (სგგი) დაინფიცირების უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან — კვლევები აჩვენებს, რომ სქესობრივად აქტიური თინეიჯერების 46%-ს არ გამოუყენებია პრეზერვატივი, როდესაც ბოლოს ჰქონდა სექსი;

  • ბიჭებში სქესობრივი ცხოვრების ადრეულ ასაკში დაწყება დაკავშირებულია მარიხუანაზე დამოკიდებულების უფრო დიდ ალბათობასთან.

► სქესობრივი აქტის რისკების გათვალისწინება, სექსის დროს თავდაცვის გამოყენება და თანხმობის მნიშვნელობის ცოდნა ძალიან მნიშვნელოვანია სქესობრივი ცხოვრების დაწყებამდე, რადგან ადრეულ ასაკში სექსის შედეგები — განსაკუთრებით კი ორსულობა, სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი) და მენტალური ტრავმები — შეიძლება მთელი ცხოვრების განმავლობაში გაგყვეთ.

სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი)

სგგი-ები საკმაოდ ხშირია, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში. მაგალითად, 2018 წელს აშშ-ში სგგი-ების 26 მილიონი ახალი შემთხვევა დაფიქსირდა, მათგან დაახლოებით ნახევარი კი 15-24 წლის ასაკის ახალგაზრდებზე მოდიოდა. ახალგაზრდები ასევე სგგი-ებით დაინფიცირების უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რადგან:

  • გოგოების სხეული ბიოლოგიურად უფრო მოწყვლადია სგგი-ების მიმართ;

  • ახალგაზრდები, როგორც წესი, არ იტარებენ რეკომენდებულ ტესტირებებს სგგი-ებზე;

  • ბევრ ახალგაზრდას ერიდება ექიმთან ღიად და გულწრფელად საუბარი საკუთარ სქესობრივ ცხოვრებაზე;

  • ინფორმაციასთან, დაზღვევასა თუ ტრანსპორტთან ხელმისაწვდომობის არქონა ართულებს ახალგაზრდებისთვის სგგი-ებზე ტესტირების წვდომას;

  • ბევრ ახალგაზრდას ერთზე მეტი სექსუალური პარტნიორი ჰყავს.

სგგი-ების უმეტესობა დაინფიცირებიდან 3-10 დღეში ავლენს სიმპტომებს და ისინი სხვადასხვანაირად ვლინდება ქალისა და კაცის რეპროდუქციული სისტემების მქონე ადამიანებში. ქალის რეპროდუქციული სისტემისთვის დამახასიათებელი ყველაზე ხშირად გამოვლენილი სიმპტომებია:

  • უჩვეულო გამონადენი საშოდან ან უჩვეულო სუნი;

  • ქავილი ან წვა საშოს მიდამოში;

  • წყლულები, ბუშტუკები ან სხვა სახის გამონაყარი საშოს ირგვლივ ან სხეულის სხვა ნაწილებზე;

  • ტკივილი სქესობრივი აქტის ან შარდვის დროს;

  • ტკივილი მუცლის ქვედა არეში.

► თუკი, ეს სიმპტომები გამოგივლინდათ, დაუყოვნებლივ მიმართეთ პირად ექიმს ან გინეკოლოგს.

ორსულობა ადრეულ ასაკში

მოზარდობისას ორსულობამ და მშობიარობამ შეიძლება ახალგაზრდა დედის მთელი ცხოვრება შეცვალოს. ეს მას ისეთ სიტუაციაში აყენებს, რომელშიც მოზარდი არამხოლოდ საკუთარ თავზე, არამედ სხვა ადამიანზეცაა პასუხისმგებელი.

კვლევის მიხედვით, შესწავლილი ქალების ყველა კატეგორიას, მათ შორის დაუცველი სექსის მქონე ქალებს, შორის, მოზარდ დედებს ყველაზე ცუდი ფიზიკური ჯანმრთელობა ჰქონდათ. მოზარდმა დედებმა შეიძლება უგულებელყონ თავიანთი ფიზიკური ჯანმრთელობა, როდესაც შვილებზე ზრუნავენ. მათ ასევე შეიძლება არ ჰქონდეთ წვდომა ან ინფორმაცია ჯანსაღ კვებაზე და მათში უფრო დიდია ჭარბწონიანობის ალბათობა.

აშშ-ის ბავშვთა ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის მიხედვით, მოზარდობის ასაკში ორსულობისას არსებობს შემდეგი პრობლემების უფრო მაღალი რისკი:

  • პრეეკლამფსია (მაღალი არტერიული წნევის აშლილობა ორსულობისას)
  • ანემია
  • სგგი-ები
  • ნაადრევი მშობიარობა
  • ახალშობილის მცირე წონა

ორსულობა და მშობიარობა მხოლოდ ფიზიკურ ცვლილებებთან არაა დაკავშირებული. ამას ემატება რიგი მენტალური ცვლილებებისა, განსაკუთრებით კი გაზრდილი სტრესი, რომლის მიზეზიც შეიძლება იყოს:

  • უძილობა;

  • ბავშვზე ზრუნვა;

  • ექიმებთან ვიზიტი;

  • ბავშვზე ზრუნვის პარალელურად განათლების მიღება.

გარდა ამისა, ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, 15-იდან 19 წლამდე გოგოებში პოსტპარტუმ (იგივე „პოსტნატალური“, ანუ მშობიარობის შემდგომი) დეპრესიის რისკი ორჯერ უფრო მაღალია, ვიდრე 25 წლიდან ზემოთ ასაკობრივ კატეგორიაში.

კიდევ ერთი კვლევა აჩვენებს, რომ მოზარდ დედებში სტრესის მნიშვნელოვნად მაღალი დონეები შეინიშნება, რომლებიც მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემების რისკს ზრდის. პოსტპარტუმ დეპრესიის გაზრდილ რისკთან ერთად მოზარდი დედები დეპრესიის უფრო მაღალი რისკის ქვეშაც არიან. გარდა ამისა, მოზარდი დედები სხვა მოზარდებთან შედარებით პოსტტრავმული სტრესის აშლილობის (ე.წ. „პიტიესდი“; ინგლ. PTSD) უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რაც, შესაძლოა, იმასთან იყოს დაკავშირებული, რომ მათ უფრო დიდი ალბათობით უწევთ მენტალური და/ან ფიზიკური ძალადობის გამოვლა.

► თუკი მშობიარობის შემდეგ თქვენს მენტალურ ჯანმრთელობას უჩივით, მნიშვნელოვანია, დახმარებისთვის მიმართოთ პროფესიონალს.

თანხმობა

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელიც სქესობრივი ცხოვრების დაწყებამდე უნდა გქონდეთ გააზრებული, არის თანხმობა. თანხმობა არის ერთგვარი შეთანხმება ადამიანებს შორის, რომ მათ ნამდვილად სურთ სქესობრივ აქტივობაში მონაწილეობა.

სანამ ვინმესთან სექსუალური ურთიერთობა გექნებათ, უნდა იცოდეთ, აქვს თუ არა მას ამის სურვილი და თქვენც უნდა იყოთ ამაზე თანახმა. ასევე მნიშვნელოვანია, პარტნიორთან იყოთ მაქსიმალურად გულწრფელი იმის შესახებ, თუ რა გსურთ და რა — არა, და პატივი სცეთ თქვენი პარტნიორის საზღვრებსაც. გახსოვდეთ, რომ არ ხართ ვალდებული, ისეთი რამ გააკეთოთ, რაც არ გსურთ, და არ გაქვთ უფლება, სხვა დაავალდებულოთ მისი სურვილის გარეშე. თუკი რაიმე სიტუაციაში თავს არაკომფორტულად გრძნობთ, ხმამაღლა გამოხატეთ ეს და, თუკი საჭიროა, გაეცალეთ ამ სიტუაციას.

► თანხმობის გარეშე ნებისმიერი სახის სექსუალური აქტივობა (მათ შორის ორალური სექსი, სასქესო ორგანოზე შეხება თუ ვაგინალური ან ანალური შეღწევა) არის სექსუალური ძალადობა ან გაუპატიურება.

► იხილეთ აგრეთვე: რა არის სექსუალური შევიწროება? — მისი ფორმები, ამოცნობის გზები და მასთან გამკლავება

ნურავის მისცემთ უფლებას, თქვენზე ზეწოლა მოახდინონ, რომ გქონდეთ სექსი, იქნება ეს თანატოლებისა თუ პარტნიორისგან ზეწოლა, სიყვარულის მოთხოვნილება თუ ურთიერთობაში ყოფნის დაპირება. სექსი პირადი გადაწყვეტილებაა და მისი სწორი დრო მაშინაა, როდესაც თქვენ თავად ხართ მზად. გაითვალისწინეთ, რომ ამ დროს საკმარისი ემოციური მზაობა უნდა გაგაჩნდეთ, რათა სქესობრივი ცხოვრების დაწყების შედეგებთან გამკლავება შეძლოთ.

თუკი არასრულწლოვანი ვარ, ექიმს შეუძლია, მშობელს უთხრას?

თუკი მინიმუმ 14 წლის ხართ და ექიმს მიმართეთ შემდეგ საკითხებზე:

  • სქესობრივად გადამდები დაავადების მკურნალობა

  • კონტრაცეფციის არაქირურგიული მეთოდების შესახებ კონსულტაცია

  • ორსულობის ხელოვნურად შეწყვეტა

მაშინ, პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის მიხედვით, ექიმს არ აქვს უფლება, თქვენი თანხმობის გარეშე მიაწოდოს ინფორმაცია თქვენს მშობელს ან კანონიერ წარმომადგენელს, თუკი, ექიმის შეხედულებით, სწორად აფასებთ საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობას. გამონაკლისია ის შემთხვევა, როდესაც აივ-ინფექციის/შიდსის დიაგნოსტირებისას დადებითი შედეგი გამოვლინდება.

► გახსოვდეთ, რომ სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციის ქონაში სამარცხვინო არაფერი არ არის. თქვენს მეგობრებსა და პარტნიორებთან მათზე უფრო ღიად საუბარი არამხოლოდ საჭიროა თქვენი სექსუალური ჯანმრთელობისთვის, არამედ ასევე მნიშვნელოვანია საიმისოდ, რომ ვებრძოლოთ ამ თემის გარშემო არსებულ სტიგმასა და საზოგადოებრივ და კულტურულ ტაბუებს.

1...828384...689გვერდი 83 of 689

ბოლო სიახლეები

პოპულარული ამბები

კატეგორიები

ჩვენ შესახებ

info@accreditation.ge
ჩვენ შესახებ / რეკლამა / კონტაქტი

გამოგვყევი სოციალურ ქსელებში

© SheniEkimi.ge

შენიექიმი
sheniekimi.ge · PHIG
გამარჯობა 👋
სასურველი სერვისი აირჩიეთ ქვემოთ
⚡ გადაუდებელი შემთხვევა?
მყისიერი სამედიცინო დახმარება
📞 112
🩺
სიმპტომების შეფასება
150 კლინიკური სცენარი · WHO · AHA · NICE · 29 CDR
›
💉
ვაქცინაციის კალენდარი
WHO · ECDC · NCDC საქართველო 2025
›
💊
დანამატების შემოწმება
supplement.ge — 2,095 ინგრედიენტი
›
ℹ️ეს სისტემა ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. ყოველი გადაწყვეტილება დაფუძნებულია WHO, AHA, NICE, BTS სახელმძღვანელოებზე. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
პირადი ინფორმაცია
სიმპტომების ზუსტი შეფასებისთვის შეიყვანეთ ასაკი და სქესი
👤სავალდებულო
📏 ანთროპომეტრია
სიმაღლე · წონა · BMI — არასავალდებულო
⌄
🩺 სასიცოცხლო მაჩვენებლები
წნევა · პულსი · ტემპერატურა · SpO2 — არასავალდებულო
⌄
ნორმა: 90–129
ნორმა: 60–100
36–37.2
12–20
≥95%
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
სიმპტომების შეფასება
აირჩიეთ სცენარი სისტემის მიხედვით
🔍
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
კითხვა 1 / 1
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
📋 მტკიცებულებითი საფუძველი
World Health Organization (WHO) — IMAI სახელმძღვანელო
American Heart Association (AHA) / ACC
National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
ICD-11 (2025) · World Health Organization
ეს ინსტრუმენტი ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს — ეს არ ნიშნავს, რომ დაავადება გაქვთ. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
📰 სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ვაქცინაციის კალენდარი
აირჩიეთ ასაკობრივი ჯგუფი
WHO ECDC NCDC 2025
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ასაკობრივი ჯგუფი
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
📰 ვაქცინაციის სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
დანამატების შემოწმება
გადადით supplement.ge-ზე და შეამოწმეთ ნებისმიერი პროდუქტი
SUPPLEMENT.GE
საქართველოს სასურსათო დანამატების უსაფრთხოების შემოწმების სისტემა
📊 2,095 ინგრედიენტი 📦 688 პროდუქტი
supplement.ge-ზე გადასვლა ↗
ახალი ფანჯარა გაიხსნება
›
✨რას შეგიძლიათ შეამოწმოთ
🔬
ინგრედიენტის შემოწმება
NIH · EU · FDA · Health Canada მონაცემები
📷
ეტიკეტის სკანირება
AI ამოიცნობს ყველა ინგრედიენტს ფოტოდან
🌍
ქვეყნის მიხედვით სტატუსი
რეგულაცია 14 ქვეყანაში — აშშ, ევროკავშირი, კანადა
⚠️
წამალთან ინტერაქცია
აუცილებელი გაფრთხილებები მიმდინარე მკურნალობისას
✅ supplement.ge — საქართველოში ერთადერთი სრული სისტემა დანამატების უსაფრთხოების შესაფასებლად, PHIG-ის (საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის) კონტროლით.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia