ქართული სამოსი წარმოადგენს ქართველთა კულტურული მემკვიდრეობის უნიკალურ გამოხატულებას, სადაც თითოეული რეგიონის ტრადიციები, ხასიათი და ესთეტიკური აღქმა ცხოვრობს. საქართველოს თითოეულ კუთხეს თავისი დამახასიათებელი სამოსი აქვს, რომელშიც იკითხება მრავალსაუკუნოვანი ისტორია.
უცხოელი მოგზაურების, მათ შორის ჟან შარდენის (XVII საუკუნე) და არქანჯელო ლამბერტის ჩანაწერები ღირებულ ისტორიულ წყაროებს წარმოადგენენ. შარდენის დაკვირვებები 1670-იან წლებში ადასტურებს, რომ საქართველოს მთასა და ბარში, დასავლეთსა და აღმოსავლეთში სრულიად განსხვავებული ჩაცმულობის სტილები არსებობდა.
ქართლ-კახეთის კლასიკური სამოსი
ქართლ-კახეთის ტრადიციული სამოსი დროთა განმავლობაში ჩამოყალიბდა კლასიკური ქართული კოსტიუმის სახით, რომელიც დღესაც ქართული ეროვნული იდენტობის სიმბოლოდ ითვლება. მამაკაცის სამოსი მოიცავდა გრძელ ჩოხა-ახალუხს, ქამარ-ხანჯლით გაწყობილს, საკუთარ ფეხსაცმელთან ერთად.
ქალის კაბა განსაკუთრებული გრძელი სტილით გამოირჩეოდა, სარტყლითა და ჩიხტიკოპით დამშვენებული. ჩოხა, ჩვეულებრივ, ღია ყავისფერი, ლურჯი, შავი ან წითელი ფერის იყო. ეს კომბინაცია სწორედ ქართლ-კახური წარმოშობისაა და წარმოადგენს ქართული ეროვნული სამოსის საფუძველს.
მთიანეთის რეგიონული განსხვავებულობა
ფშავ-ხევსურეთის მოქარგული სამოსი
მთიან რეგიონებში ტანსაცმელი დამზადებული იყო გამძლე შალის ქსოვილისგან, რომელიც იცავდა რთული კლიმატური პირობებისგან. ხევსურული ჩოხა, ცნობილი ტალავარის სახელით, მოკლე სტილის იყო და გამოირჩეოდა წინა მხარეს ლამაზად მოქარგული ქსოვილით.
რელიგიური სიმბოლოები და ჯვრის ფორმის ორნამენტული ნიმუშები უნიკალურ ხასიათს ანიჭებდა სამოსსს. ქალთა ტრადიციულ სამოსს, სადიაცოს, წარმოადგენდა მუხლებამდე კაბები და თავსაბურავები. ფშაველი და ხევსური ქალები ასევე ატარებდნენ ვერცხლის მონეტებსა და ჯვრის ყელსაბამებს, რაც მათ სამოსს განსაკუთრებულ ელეგანტურობას მატებდა.
თუშეთის ფერადი ჩითები
თუშეთის მაღალმთიანი მოსახლეობა სამოსს ამზადებდა შალისგან, მზის სიმბოლოებითა და ჯვრებით, რომლებსაც სამკაულებშიც იყენებდნენ. თუშეთში ქალებიც და კაცებიც ეცვათ ფერადი ნაქსოვი ფეხსაცმელი — ჩითები.
მამაკაცის ჩითები სადა და წინწკლებიანი დიზაინით გამოირჩეოდა, ხოლო ქალის ჩითები ზოლიანი და მრავალფეროვანი იყო. თუში ქალი შავ თავსაბურავს ატარებდა, რომელიც მუხლებამდე სწვდებოდა, გრძელი ფართო მოსასხამის ქვეშ თავისუფალი სტილის კაბა და გულმკერდზე დაშვებული სამკაულები იყო.
სვანეთის ცნობილი ქუდები
ტრადიციული სვანური სამოსი შედგებოდა პერანგის, ჩოხის, შარვლისა და სვანური ქუდისგან. ქალები შალის კაბის გარდა საყურეებითა და სამკაულებით მორთულ თავსაბურავს ატარებდნენ, ხოლო შეძლებულები აბრეშუმის პერანგითა და ხავერდის მოსასხამით იყვნენ შემოსილები.
სვანური ქუდები განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს — ჩვეულებრივ ნაცრისფერია შავი ნაკერებით. თითოეული ქუდის დამზადებას დაახლოებით 30 საათი სჭირდება და შედგება 200 გრამი მატყლისგან. შავი ნაკერები ჯვრის ფორმისაა, რაც ასახავს სვანურ მისალმებას „ჯვარი გფარავდეთ”.
დასავლეთ საქართველოს სამოსის სტილი
რაჭული სამოსი საქართველოს სხვა კუთხეების ჩაცმულობისგან მკვეთრად განსხვავდება. რაჭული კოსტიუმების უმეტესი ნაწილი შავი სატინისაა, მაგრამ აქ მოიპოვება აგრეთვე ფერადი ფართო ატლასისაგან შეკერილი მდიდრული, მორთული კოსტიუმები.
რეზო ჭანიშვილი რაჭული სამოსის შესახებ წერს, რომ გლეხის ტანსაცმელს წარმოადგენდა „კაბა”, რომელიც რუსულ სარაფანს მიაგავს, აგრეთვე ქვედატანი კაბა, საგულე ახალუხი და სათბური. რაჭაში ერთმანეთისაგან არჩევდნენ სადა, ჩვეულებრივ და სადღესასწაულო ჩაცმულობას.
ტრადიციული ქართული მამაკაცის სამოსი დასავლეთ აჭარასა და გურიის პროვინციებში მკვეთრად განსხვავდებოდა აღმოსავლეთ საქართველოსგან. მამაკაცის ტიპიური სამოსი გურია-აჭარაში იყო ჩაქურა, რომელიც შედგებოდა მოკლე, წელამდე სიგრძის ჩოხის, განიერი შარვლისა და ფერადი აბრეშუმის ქამრისგან. აჭარაში ქალების უძველესი სამოსი — ზუბუნ-ფარაგა — დღესაც შესაძლებელია თბილისში, სიმონ ჯანაშიას სახელობის მუზეუმში ნახოთ.
რჩევები ტრადიციული სამოსის მოყვარულებისთვის
- მოძებნეთ მუზეუმები: საქართველოს ხელოვნების სასახლე და სიმონ ჯანაშიას მუზეუმი საუკეთესო ადგილებია ქართული ტრადიციული სამოსის ნახვისთვის.
- დაესწარით ეროვნულ ცეკვას: ქართული ნაციონალური ცეკვების კონცერტები უნიკალური შესაძლებლობაა, დაინახოთ ტრადიციული სამოსი სრულ მდგომარეობაში.
- თანამედროვე ხაზები: ცეკვის სტუდია „საუკუნე” თანამედროვე ტრადიციული სამოსის ხაზს უშვებს, რომელიც დიდი მოწონებით სარგებლობს ახალგაზრდებში.
- ტრადიციული ქორწილი: 21-ე
იხილეთ ასევე: გიორგი მამარდაშვილი და ელენე ეპიტაშვილი მშობლები გახდნენ
იხილეთ ასევე: ჩვენი გალაქტიკის კიდეზე სიცოცხლისთვის გადამწყვეტად საჭირო ელემენტი აღმოაჩინეს
იხილეთ ასევე: როგორ უნდა მოვუაროთ კანს – პარსვის შემდეგ
სკანირება
QR კოდიshenisilamaze.geსტატიის ციტირებაშენი სილამაზე. (2026). ქართული სამოსი: რეგიონული მრავალფეროვნება და ტრადიციები. 17 ოქტომბერი, 2026. https://shenisilamaze.ge/qartuli-samosi/
© 2026 შენი სილამაზე · Public Health Institute of Georgia (PHIG)
