10 მითი, რომლითაც შშმ პირებს სექსუალობას ვუზღუდავთ

მარტი 4, 2025

„სექსუალობა ნებისმიერი ადამიანის საბაზისო საჭიროებასა და ცხოვრების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს“ — ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO)

სექსუალობა ხშირადაა გაიგივებული მხოლოდ სექსთან, თუმცა ის ამაზე ბევრად ფართო და მრავლისმომცველი ცნებაა და აერთიანებს ისეთ საკითხებს, როგორებიცაა: გენდერული იდენტობა და როლები, სექსუალური ორიენტაცია, ეროტიკულობა, სიამოვნება, ინტიმურობა და რეპროდუქცია. სექსუალობა გამოიხატება და გამოიცდება ისეთი ფორმებით, როგორიცაა ფიქრები, ფანტაზია, სურვილები, რწმენები, ქცევები, ღირებულებები და ა.შ.

შესაბამისად, ადამიანის სექსუალობასა და მის გამოხატვაზე მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს ფსიქოლოგიურ, ეკონომიკურ, პოლიტიკურ, სოციალურ და ბიოლოგიურ ფაქტორებს.

როგორც ყველას, შშმ პირებსაც აქვთ სექსუალური სურვილები, ფანტაზიები და საჭიროებები, რომელთა გამოხატვა და გამოცდაც სურთ, თუმცა ამ საკითხებზე საუბარი ტიპური განვითარების მქონე ადამიანებისთვის ხშირად უხერხულობასთან და უსიამოვნო შეგრძნებებთან ასოცირდება. ჯერ კიდევ გავრცელებულია პრაქტიკა, როცა მასწავლებლები, ექიმები და სხვა იმ სფეროების წარმომადგენლები, რომლებსაც დახმარება ევალებათ, უგულებელყოფენ მსგავს საჭიროებებს, რაც აძლიერებს სტიგმას და ზრდის დისტანცირებულობის განცდას შშმ და ტიპური განვითარების მქონე ადამიანებს შორის.

შშმ პირები ხშირად აწყდებიან მათი შეზღუდული შესაძლებლობებისგან დამოუკიდებელ, დამატებით გამოწვევებს თავიანთ სექსუალურ და რეპროდუქციულ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებით. ეს არა მხოლოდ სხვა ადამიანების დაუფიქრებელი ქცევითა და საუბრით, არამედ ინფრასტრუქტურის არაადაპტირებულობითაცაა გამოწვეული — სამყარო ტიპური განვითარების მქონე ადამიანების საჭიროებებზეა მორგებული და არ ითვალისწინებს იმ ფართო სპექტრს, რომელიც რეალურად არსებობს.

ამ ტიპის კომპლექსური ფაქტორები ქმნიან არასწორ წარმოდგენებსა და დამოკიდებულებებს შშმ პირების სექსუალობასთან მიმართებით. სწორედ ამიტომ, ამ სტატიაში 10 ყველაზე გავრცელებული მითის შესახებ მოგიყვებით.

^{სურათი: WomanLog}

მითი #1: შშმ პირებს არ აქვთ სექსუალობა

სექსუალობა ყველა ადამიანის განუყოფელი ნაწილია და თითოეული ჩვენგანი მას განსხვავებულად გამოხატავს. იგივეა შშმ პირების შემთხვევაშიც: კვლევა აჩვენებს, რომ შშმ და ტიპური განვითარების მქონე ქალებს სექსუალური სურვილები და მისწრაფებები ერთნაირად აქვთ. თუმცა, მათი გამოხატვის შესაძლებლობები განსხვავებულია.

შშმ ქალებს ხშირად არ აქვთ საკუთარი სექსუალობის გამოხატვის შესაძლებლობა და ამის მიზეზი მათი შეზღუდული შესაძლებლობა კი არა, არამედ ის არასწორი წარმოდგენაა, რომ მათ სექსუალობა არ გააჩნიათ. სხვა ბარიერებია მობილობა, უარყოფითი სოციალური დამოკიდებულებები, საგანმანათლებლო, გასართობი, სოციალური და ჯანდაცვის სერვისებისა და უფლებების ნაკლებობა და ა.შ.

მითი #2: ფიზიკური შეზღუდვის მქონე ადამიანებს არ შეუძლიათ, ჰქონდეთ სექსი

აუცილებელია, ვიცოდეთ, რომ სექსი არ არის მხოლოდ პენეტრაცია — ანუ სხეულში შეღწევა — და ის, რასაც პოპულარულ მედიასა და იქ გამართულ დისკუსიებში ვხვდებით. ის არაერთ სხვა აქტივობას მოიცავს, მაგალითად: კოცნას, მასაჟს, მასტურბაციას, ორალურ სექსს და ა.შ.

ფიზიკური შეზღუდვის ტიპიდან გამომდინარე, სექსი შეიძლება საჭიროებდეს კრეატიულობას, მოთმინებასა და სპეციფიკურ დაგეგმვას, მაგრამ ის შეუძლებელი არაა. სწორედ ამიტომ, აუცილებელია ჯანსაღი კომუნიკაცია იმაზე, თუ რა მოსწონს და სიამოვნებს ამა თუ იმ ადამიანს.

მითმა „რეალური“ ან „სწორი“ სექსის შესახებ, შშმ ქალები შეიძლება დაარწმუნოს, რომ თუ ვერ ხედავენ, ესმით, გრძნობენ ამ მოძრაობენ, სექსი არ შეუძლიათ. მაგრამ არ არსებობს წესი, რომელიც განსაზღვრავს, რა შეიძლება და არ შეიძლება ჩაითვალოს სექსად, გარდა თანხმობისა და უსაფრთხოებისა. სექსუალურ აქტს არ აქვს რაიმე კონკრეტული ფორმა, ხმა, სუნი ან შეგრძნება — ეს ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა მოსწონთ მათ, ვინც ამ აქტში არიან ჩართულნი.

^{სურათი: Rice}

მითი #3: ეტლით მოსარგებლე ქალებს წელს ქვემოთ ფიზიკური შეგრძნებები არ აქვთ

უპირველეს ყოვლისა, უნდა ვიცოდეთ, რომ ყველა ეტლით მოსარგებლე ადამიანი მას ერთი და იმავე მიზეზით არ იყენებს. ეს იმას ნიშნავს, რომ ეტლით სარგებლობა ავტომატურად წელს ქვემოთ შეგრძნებების არარსებობას არ ნიშნავს. მეტიც, შშმ ქალებს ხშირად გენიტალიების სრული შეგრძნება აქვთ, მათ შორის ხერხემლის დაზიანების მქონეთაც.

თუმცა, არსებობს შემთხვევები, როცა შეზღუდულ შესაძლებლობას გავლენა აქვს ისეთ სექსუალურ ფუნქციებზე, როგორიცაა: შეგრძნების ცვლილება ან დაკარგვა, კუნთების კონტროლის სირთულე (რაც ზოგიერთ შშმ კაცში ერექციის არარსებობას ან მისი შენარჩუნების სირთულეს იწვევს). მაგრამ ამ შემთხვევაშიც კი, წელს ქვემოთ შეგრძნებების შემცირება ან არარსებობა სულაც არ ნიშნავს, რომ შშმ პირს ორგაზმის განცდა არ შეუძლია. მაგალითად, ხერხემლის დაზიანების მქონე ქალები ამბობენ, რომ ის შეგრძნებები, რაც ორგაზმის დროს წელს ზემოთ ჰქონდათ (დაზიანების მიღებამდე) არ შეცვლილა დაზიანების მიღების შემდეგ.

ამრიგად, თითოეულ ადამიანისთვის მნიშვნელოვანია, იცნობდეს საკუთარ სხეულს და იცოდეს, რა ანიჭებს სიამოვნებას.

მითი #4: შშმ პირებს სექსზე მნიშვნელოვანი პრობლემები და საფიქრალი აქვთ

ადამიანები ხშირად ვახარისხებთ საჭიროებებსა და მოთხოვნილებებს როგორც საბაზისოს (კვება, ბანაობა, ძილი) და სხვა დანარჩენს (სხვებთან კომუნიკაცია, სექსუალური სურვილები, ინტელექტუალური განვითარება). ეს დიფერენცირება კი უფრო მკაცრი ხდება შშმ ქალებისა და გოგოების მისამართით. თუ ქალს დახმარება სჭირდება, რომ „საბაზისო“ საჭიროებები დაიკმაყოფილოს, მისი „სხვა“ საჭიროებები არარელევანტურად და უმნიშვნელოდაა აღქმული.

რეალურად, ადამიანები სხვადასხვა საჭიროებასა და მოთხოვნილებას თანადროულად განვიცდით. მაგალითად, ჭამის სურვილი, როცა გშია, შეიძლება სულაც არ იყოს ვინმესთან ლაპარაკის სურვილზე ძლიერი, როცა თავს მარტოსულად გრძნობ. იმავე თვალსაზრისით, თითოეული ჩვენგანი სექსს სხვადასხვა მნიშვნელობას ანიჭებს და ზოგიერთი ადამიანის ცხოვრებაში ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტია. შესაბამისად, მისი მეორეხარისხოვნად აღქმა არასწორია.

^{სურათი: Time / Getty Images}

მითი #5: შშმ პირები სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი არ ხდებიან

რეალურად, შშმ პირები სექსუალური ძალადობის საფრთხის წინაშე სამჯერ უფრო ხშირად დგანან, ვიდრე ტიპური განვითარების მქონენი.

მაგალითად, ინტელექტუალური შეზღუდვის მქონე ქალებს ხშირად ასწავლიან, რომ კითხვის დასმის გარეშე გააკეთონ ის, რასაც სხვები ეტყვიან, რაც მათზე სექსუალური ძალადობის რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის — თუ ადამიანს არ ესმის, რა ხდება მის თავს, ნაკლები შანსია, რომ ძალადობის იდენტიფიცირება და დახმარების თხოვნა შეძლოს. მოძალადეთა უმრავლესობა მსხვერპლის ახლობელია (ოჯახის წევრი, მომვლელი, სამედიცინო პერსონალი ან პირადი დამხმარე).

სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი შშმ ქალები ხშირად დამოკიდებულნი არიან მოძალადეზე და არ ჰყავთ არავინ, ვისაც დახმარებას სთხოვენ. ხოლო ძალადობის ფაქტის გამოკვეთის შემთხვევაში, პასუხისმგებელი ინსტიტუციები ხშირად უსარგებლონი და გულგრილები არიან.

მითი #6: შშმ პირებს არ სჭირდებათ სექსუალური განათლება

ეს მითი უფრო დიდი არასწორი წარმოდგენის ნაწილია, რომლის თანახმადაც, სექსუალური განათლება ზოგადად საჭირო არ არის. რეალურად, ასაკისა და გარემოებების შესაბამისი სექსუალური განათლება განსაზღვრავს იმას, თუ როგორ აღიქვამენ ადამიანები თავიანთ სხეულს, სიყვარულს, სექსს, ურთიერთობებს და რამდენად შესაძლებელია მათი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ძალადობისა და შევიწროებისგან.

არსებობს მოსაზრება, რომ სექსუალური განათლება ქართულ კულტურასა და ტრადიციებს არ შეესაბამება, თუმცა რეალობა შემდეგია: სანამ ადამიანებს აქვთ სექსი, მანამდე იდგება სექსუალური განათლების საჭიროება, განურჩევლად კულტურული თუ სოციალური გარემოებებისა.

^{სურათი: WomanLog}

როცა შშმ ადამიანებს არ ეძლევათ შესაბამისი სექსუალური განათლება, იზრდება მათი მდგომარეობით ბოროტად სარგებლობისა და მათზე ძალადობის რისკები.

შშმ გოგოები იმ რაოდენობითაც კი არ იღებენ სექსუალურ განათლებას, როგორც ტიპური განვითარების მქონე მათი თანატოლები. ამას ის არასწორი დამოკიდებულება იწვევს, რომ თითქოს შშმ ქალებს არ აქვთ სექსუალური სურვილები და მისწრაფებები, რომ არავის სურს მათთან სექსი ან რომ მათ არ შეუძლიათ „ნამდვილი“ სექსი ჰქონდეთ. რეალურად, სექსუალურ განათლებას ყველა ქალის გაძლიერება შეუძლია ცოდნითა და ინფორმაციით — უსაფრთხო და სასიამოვნო სექსუალურ გამოცდილებებზე, სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციებისგან (სგგი-ებისგან) დაცულობაზე, არასასურველი ორსულობის თავიდან არიდებაზე და მოძალადე სექსუალური პარტნიორების იდენტიფიცირებასა და მათგან თავის დაცვაზე.

მითი #7: შშმ პირებმა მხოლოდ სხვა შშმ პირებზე უნდა იქორწინონ

ეს დამოკიდებულება ჩვენს ცნობიერებაში არაჯანსაღ შეზღუდვებს აწესებს და შშმ პირებს ხედავს, პირველ ყოვლისა, როგორც შშმ-ს და არა — როგორც ადამიანს, ინდივიდს. ტიპური განვითარების მქონე ადამიანი შშმ პირთან ურთიერთობის შემთხვევაში აღიქმება, როგორც მზრუნველი, რომელმაც საკუთარი თავი მსხვერპლად გაიღო, ან არ შეეძლო ტიპური განვითარების მქონე ადამიანთან დაემყარებინა ურთიერთობა და ამ რეალობას „დასჯერდა“.

ეს უარყოფით და არაჯანსაღ დამოკიდებულებას იწვევს შეზღუდული შესაძლებლობების მიმართ და აძლიერებს განწყობას, რომ შშმ პირი ნაკლებს იმსახურებს ან მას ნაკლები მნიშვნელობა აქვს, როგორც ადამიანს.

მითი #8: შშმ ქალებს შვილები არ უნდა ჰყავდეთ

შშმ ქალებთან მიმართებით ისევეა რეპროდუქცია დღის წესრიგიდან ამოღებული, როგორც სექსი. ქალთა პოლიტიკის კვლევის ცენტრის (CWPD-ს) ანგარიშში, სახელწოდებით „შშმ ქალები და გოგოები: გამოწვევების იდენტიფიცირება”, ვკითხულობთ: „ჩვენი გენდერის გარეშე აღქმა გამოგვრიცხავს საზოგადოებიდან როგორც სექსუალობის მქონეებს და როგორც ქალებს. შესაბამისად, გამოვირიცხებით რეპროდუქციული ჯანმრთელობის საკითხებიდანაც და რადგან აღვიქმებით როგორც „არაგამრავლებადი“ ადამიანები, მეტად უსარგებლოებად აღგვიქვამს საზოგადოებაც.”

გარდა ამისა, არსებობს წარმოდგენა, რომ „შეზღუდული შესაძლებლობა შობს შეზღუდულ შესაძლებლობას” და რომ შშმ ქალები გენეტიკურად გადასცემენ შვილებს შეზღუდულ შესაძლებლობებს. რეალურად, შეზღუდული შესაძლებლობების ძალიან მცირე პროცენტულობაა გენეტიკური და ისინიც კი არ გადაეცემიან მომავალ თაობას ყოველთვის.

უმეტეს შემთხვევებში, შშმ და ტიპური განვითარების მქონე ქალს თანაბარი შანსი აქვთ როგორც შშმ, ისე ტიპური განვითარების მქონე ბავშვის ყოლის. შესაბამისად, ამ მითს არანაირი ფაქტობრივი საფუძველი არ აქვს. შშმ ქალებს შეუძლიათ ისევე აღზარდონ ბავშვი, როგორც ნებისმიერ სხვა ადამიანს, მათ უბრალოდ დახმარება და ხელშეწყობა სჭირდებათ — ისევე, როგორც ნებისმიერ მშობელს.

მითი #9: შშმ ქალები მიმზიდველები არ არიან

სილამაზის სტანდარტებისა და ქალის სხეულის მუდმივი განსჯისა და კონტროლის ფონზე ხშირად გვავიწყდება ფაქტი, რომ სექსუალური მიზიდულობის მიზეზი ინდივიდუალურია და მოიცავს როგორც ვიზუალურ მხარეს, ისე პიროვნულ თვისებებს, სექსუალურ ფანტაზიებსა და სხვა არაერთ ფაქტორს.

ჩვენი საინფორმაციო გარემო — ტელევიზია, პრესა, სოციალური ქსელები და ა.შ. — სავსეა მცდარი იდეალებითა და სილამაზის სტანდარტებით, რომლებიც მხოლოდ კონკრეტული ტიპის ქალებს მიიჩნევს „ლამაზად“ ან „მიმზიდველად“.

რეალურად, მიზიდულობა ორ ადამიანს შორის კავშირია და სილამაზის სტანდარტები აქ ბევრს ვერაფერს განსაზღვრავს, რადგან ის, რაც რეალური მიზიდულობისა და კავშირისთვისაა საჭირო, სილამაზის სტანდარტებით ვერ დარეგულირდება.

მითი #10: შშმ ქალებს სექსი „ზედმეტად“ აინტერესებთ და უნდათ

ხშირად შშმ ქალები სრულფასოვან ქალებად არ არიან აღქმულნი და საზოგადოება მათ იმავე ტიპის ზრუნვის ობიექტად აღიქვამს, როგორსაც ბავშვები საჭიროებენ. შესაბამისად, მათი სექსუალობა ან მათგან სექსუალური მისწრაფებების გამოვლინება გარყვნილებად აღიქმება. ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ შშმ ქალები იმაზე მეტად გამოხატავენ საკუთარ სექსუალურ სურვილებს, ვიდრე ტიპური განვითარების მქონენი, ან რაიმე განსხვავებულს აკეთებენ.

^{სურათი: Handi}

ეს მითი განსაკუთრებით ძლიერია ფსიქოსოციალური შეზღუდვის მქონე ქალებისა და გოგოების მიმართ: ხშირად მათ არ ასწავლიან საკუთარი სექსუალობის გამოხატვის სოციალურ ნორმებს (მაგალითად, მასტურბაცია პირადი სივრცის ნაწილია, სასქესო ორგანოები საჯარო სივრცეში დაფარული უნდა იყოს და ა.შ). სწორედ ამიტომ, მათ შეიძლება თავიანთი სექსუალობა არაშესაფერის გარემოში გამოხატონ. ეს კი ინფორმაციის ნაკლებობის ბრალია და არა — იმ ფაქტის, რომ შშმ ქალებსა და გოგოებს სექსუალობის განცდა აქვთ.

შშმ ქალებისა და გოგოების სექსით დაინტერესების „ზედმეტად“ აღქმა საშიშია და მათ სექსუალური ძალადობის რისკის ქვეშ აყენებს, რაც იმ მოსაზრებით „მართლდება“, რომ შშმ ქალებს „სიამოვნებთ“ ამგვარი ძალადობრივი ქმედებები, რადგან სექსი უნდათ. რეალობა კი ისაა, რომ არავის უნდა არასასურველი სექსუალური გამოცდილებები.

იმისათვის, რომ ამ ტიპის მითები დაინგრეს, აუცილებელია, ვფლობდეთ ინფორმაციას სექსუალობაზე და მის ინდივიდუალურ ხასიათზე. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია სახელმწიფო ზრუნავდეს შშმ პირებისა და მათი გამოწვევების ხილვადობაზე, რათა პრობლემებს მათში კი არა, იქ ვხედავდეთ, სადაც რეალურადაა — მედიაში, საზოგადოებრივ აზრსა და შშმ პირების მიმართ ბრმა სახელმწიფოებრივ პოლიტიკაში.

მთავარი სურათი: ანიკი გელაშვილი / Femea

შიშველი სხეული, როგორც იარაღი ქალების წინააღმდეგ

მიერ

მარტი 4, 2025

ანტიკური დროიდან მოყოლებული ქალის შიშველ სხეულს ვხედავთ ყოველთვის — ნახატის, ქანდაკების, კადრისა თუ ტექსტური აღწერის ფორმით. თუ წარსულში მის გამოხატვას ძირითადად ესთეტიკური დანიშნულება ჰქონდა, დღესდღეობით მას ყველგან ვაწყდებით: ჟურნალ-გაზეთებში, სარეკლამო სივრცეებში, ფილმებსა და სერიალებში და ა.შ. როგორ უნდა აღვიქვათ ეს?

შიშველი სხეული

სხეულს განუზომელი მნიშვნელობა აქვს ჩვენს კულტურაში, პიროვნულ განვითარებასა თუ ცხოვრებისეულ გამოცდილებებში. ყველას განსხვავებული ურთიერთობა აქვს საკუთარ სხეულთან — შიშველთან თუ დაფარულთან.

სხეული შესწავლის საგანია. კანი, ორგანოები, ქსოვილები, სითხეები და ა.შ. — ეს ყველაფერი თავისი ბუნებით გასაოცარია. სხეული დაუხატავთ, გამოუქანდაკებიათ, გაუკვეთავთ მისი ფუნქციონირების, რეაქციებისა და როლის უკეთ შეცნობისთვის.

ქალის სიშიშვლე და მისი სექსუალიზება

ერთ დღესაც, სხეული ტაბუს საგნად იქცა სირცხვილის, გენიტალიების, გამოხატვის ფორმებისა თუ სექსუალობის ჭრილში.

საჭირო გახდა სხეულის დაფარვა — კაბის სიგრძის კონტროლი, მრავალნაირი და მრავალი დანიშნულების კორსეტები, ლიფი და სხვა პატარ-პატარა „ციხეები“ ქალის სხეულისთვის. გარდა ამისა, როცა საქმე საკუთარი სხეულის ფლობის უფლებას ეხება, პოლიტიკა, საზოგადოება და რელიგიები დამატებით შეზღუდვებს აწესებს (მაგალითად, აბორტის უფლების შეზღუდვა).

თითქმის ყოველთვის ქალის სიშიშვლე სექსუალობასთანაა ასოცირებული. სექსი „იყიდება“, შესაბამისად, ყველგან და ყველაფერზე შევხვდებით შიშველ ქალს, რომელიც „მყიდველის“ სიამოვნებისთვისაა განივთებული.

მანქანის გაყიდვა გინდათ? სარეკლამო ბანერზე აუცილებლად დაამატეთ ქალი საცურაო კოსტიუმში! ცივ სასმელებს ყიდით? სექსუალური, გაოფლიანებული ქალი გაყიდვებს გაგიორმაგებთ

არსებობს განსხვავება ორ გარემოებას შორის: ხედავდე ვინმეს შიშველს, მაგალითად ქალს, და სექსუალურ შინაარსს აძლევდე ამ სიშიშვლეს. სრული ან სხეულის ნებისმიერი მონაკვეთის სიშიშვლე თავისთავად სექსუალური არ არის და ეს კონტექსტი მას საზოგადოებრივი შეხედულებების მიხედვით ეძლევა.

კონტექსტის შექმნის პროცესი კი უკვე ავტომატურადაა ქცეული: სიშიშვლე, ქალის თეთრეული ან ნებისმიერი აქსესუარი, რომელსაც საზოგადოება (გაუპატიურების კულტურა, პატრიარქატი, სექსიზმი) სექსუალურ სტიმულად მიიჩნევს, შემდეგნაირად ითარგმნება: „მას (კონკრეტულ ქალს) ჩემი აღგზნება უნდა, შესაბამისად, მე მაქვს უფლება, სექსუალურად აღვიქვა მისი შიშველი ან ასე ჩაცმული სხეული. საბოლოოდ, სხვისი სხეული მე უფრო მეკუთვნის, ვიდრე თავად მას – ჩემი სექსუალური სურვილების ობიექტია და მეც დაუკითხავად ან იძულებით გამოვხატავ ამ სურვილებს მისი მისამართით“.

ამის ფონზე, როგორ მოვიქცეთ? როგორ ვიყოთ საკუთარი თავი? როგორ ჩავიცვათ ისე, როგორც გვინდა, რომ გვეცვას?

რეალური კითხვა არ არის ის, სექსუალობის გარდა უნდა ჰქონდეს თუ არა შიშველ სხეულს სხვა დანიშნულება. რეალური კითხვაა: ვის აქვს უფლება გადაწყვიტოს, რას ემსახურება სიშიშვლე? სად და როდის უნდა იყოს დანახული და ვისგან? ეს უკვე ძალაუფლების გადანაწილების საკითხია და იქ, სადაც გარემო პატრიარქალურია, ამას კაცები წყვეტენ.

სხეული, როგორც იარაღი ქალების წინააღმდეგ

ქალის შიშველი სხეულის სექსუალიზება სექსუალური შევიწროებისა და გაუპატიურების კულტურის გაძლიერებასთან ერთად კიდევ ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევას ქმნის: ის ქალების შანტაჟისა და დაშინების ძლიერ იარაღად იქცევა. ამ ტიპის შანტაჟი და მანიპულაცია გოგოების თვითმკვლელობის მიზეზიც არაერთხელ გამხდარა.

შიშველი ფოტოებისა და ვიდეოების გავრცელებით დამუქრება და სანაცვლოდ ქალისთვის არასასურველი სექსის თუ სხვა მოთხოვნების წამოყენება მსოფლიოს მასშტაბით გავრცელებული პრაქტიკაა. ამ პრობლემას განსაკუთრებული ეფექტი არასრულწლოვან გოგოებზე აქვს — დაუცველობისა და გამოუცდელობის გამო ისინი ხშირად კუთხეში არიან მიმწყვდეულნი და ფიქრობენ, რომ ერთადერთი გზა მოძალადის მოთხოვნების დაკმაყოფილებაა და მხოლოდ ასე შეუძლიათ თავი აარიდონ შერცხვენას, გარიყვასა და პოტენციური ძალადობის საფრთხეს ოჯახისა და ახლობლებისგან.

ხშირია შემთხვევებიც, როცა გოგოები მანიპულაციის ან იძულების გამო უგზავნიან მოძალადეს მსგავსი შინაარსის ფოტოებს და ეს ნებაყოფლობითი სულაც არაა. თუმცა ხდება ისეც, რომ ისინი ნდობას უცხადებენ პარტნიორს, რომელიც ამ ნდობით ბოროტად სარგებლობს.

ქალებს ამ ტიპის საფრთხეებისგან თავის დაცვა მეტი სიფრთხილით უწევთ. თუ გადაწყვეტთ რომ თქვენი შიშველი ფოტოს ვინმესთვის გაგზავნა გინდათ, უმჯობესია, თუ სახე ან სხეულის დამახასიათებელი ნიშანი (ხალი, ლაქა, ტატუ, პირსინგი და ა.შ.) ფოტოზე არ გამოჩნდება. ასეთ შემთხვევაში თქვენი იდენტიფიცირება უფრო რთული ან შეუძლებელი იქნება და ამ ტიპის მუქარებისგან შედარებით უფრო დაცულები იქნებით.

თუმცა ეს პრობლემის გადაჭრის მოკლევადიანი გზაა, რომელიც კონკრეტული შემთხვევების თავიდან არიდებას ემსახურება და არ აქვს გავლენა ცნობიერებასა და დამოკიდებულებაზე ქალის სხეულის მიმართ.

მეტად ხანგრძლივი გადაჭრის გზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი ცნობიერების ასამაღლებელი კამპანიები, სექსუალური განათლება და, ზოგადად, ქალის სექსუალური თავისუფლებისა და უსაფრთხოების ხარისხის გაზრდაა, რაშიც მედიას, ლიტერატურას, ხელოვნებასა და სახელმწიფოს მნიშვნელოვანი როლი აქვთ.

ქალის სხეული კინოსა და სერიალებში

მიუხედავად იმისა, რომ, ასე თუ ისე, ვიცით „კაცის ხედვის“ (Male gaze) ცნების შესახებ, ჰოლივუდი და, ზოგადად, თანამედროვე ფილმები თუ სერიალები თითქმის იმავე სიხშირით იყენებენ ქალის შიშველ სხეულს მნახველთა რიცხვისა და ინტერესის გასაზრდელად.

სენტ-მერის უნივერსიტეტის 2016 წლის კვლევის მიხედვით, ქალი მსახიობები 3-ჯერ უფრო ხშირად არიან შიშვლები ეკრანზე, ვიდრე მათი კაცი კოლეგები, ხოლო თინეიჯერი გოგოები — 2-ჯერ უფრო ხშირად, ვიდრე თინეიჯერი ბიჭები.

არაფერია ცუდი ან მიუღებელი იმაში, როცა ქალი მსახიობები თავად იღებენ ეროტიკულ სცენებში მონაწილეობის ან ეკრანზე გაშიშვლების გადაწყვეტილებას. მაგრამ ამ პროცესში აუცილებლად გასათვალისწინებელია ქალის სექსუალობის ირგვლივ არსებული სტერეოტიპები და მისი ექსპლუატაციისა და განივთების ხანგრძლივი ისტორია.

მიღებული და მიუღებელი სიშიშვლე — რა მოსწონთ მათ?

ქალების უმეტესობისა და გენდერფლუიდი ან არაბინარული გენდერული იდენტობის მქონე ადამიანების სხეულის საჯარო სიშიშვლეს განსჯის ისეთი ქარცეცხლი მოჰყვება, როგორიც კაცების მიმართ არასდროს გვინახავს.

თუ ქალის შიშველი სხეული არსებული სილამაზის სტანდარტების შესაბამისი არ არის, ის ვულგარულად, გამაღიზიანებლად ან შეურაცხმყოფლადაც კი აღიქმება. ხოლო თუ კაცი შიშველი ან ნახევრად შიშველია, ეს სასაცილოდ, ჩვეულებრივ მოვლენად (მაგალითად, წელს ზემოთ შიშველი კაცები ზაფხულში) ან ათლეტურობის გამოვლინებადაა მიჩნეული.

ქალის სიშიშვლესთან მიმართებით მხოლოდ მისი სექსუალიზება როდია პრობლემა, ის სოციალური იერარქიების შენარჩუნების გზაცაა, როგორიცაა რასა და კლასი. როცა ჩვენი კულტურა გაჯერებულია ქალის სხეულის გენდერული, სექსუალური და ჰეტერონორმატიული რეპრეზენტაციით, უფრო მარტივი ხდება სექსისტური და მიზოგინური დამოკიდებულებების ხანგრძლივად შენარჩუნება ჩვენს აზროვნებაში.

და მაინც, რატომ შეიძლება იხდიდნენ ქალები?

ერთია, როგორ აღიქმება ქალის სიშიშვლე, და მეორეა, რეალურად რა არის მისი ჯანსაღი მიზეზები.

♦ ქალები შიშველ ფოტოებს შეიძლება საკუთარი სხეულის მიმღებლობის, სიყვარულისა და საკუთარი თავის გამოხატვისთვის იღებდნენ და არა იმისთვის, რომ ვინმეში სექსუალური სურვილები აღძრან.

ქალები ზოგჯერ საკუთარ სხეულსა და მის სიშიშვლეს ჩაგვრისა და უძლურების ფონზე შეიცნობენ და ამის გადალახვის შემდეგ, მნიშვნელოვანია საკუთარი სხეულის წარმოჩენა — როგორც მიღებულისა და შეყვარებულის.

♦ ქალის სიშიშვლეს საპროტესტო მოძრაობებშიც ხანგრძლივი ისტორია აქვს — ქალები შიშვლები სკანდირებდნენ და სკანდირებენ სოციალური ნორმებისა და სტანდარტების, მიზოგინური პოლიტიკისა და ზოგადად, მათი სხეულის, როგორც მხოლოდ მათის აღქმისთვის. საჯარო სიშიშვლისთვის ციხეშიც არაერთი ქალი მოხვედრილა (მათ შორის ნახევრად წელს ზემოთ, ნახევრად სიშიშვლისთვისაც, რაც კაცების შემთხვევაში სულაც არ აღიქმება „დანაშაულად“).

საკუთარი სხეულის დაბრუნების, შეყვარებისა და მიღების მცდელობას მრავალგვარი ფორმა აქვს და თითოეული ქალი მისთვის სასურველს და გარემოებებიდან გამომდინარე ეფექტურს ირჩევს.

ქალებს საკუთარ სხეულის დაბრუნება ყოველდღიურად უწევთ, როგორც საჯარო წნეხისა და სტერეოტიპების, ისე საკუთარი ფიქრებისა და გარემოს ზეგავლენების გამო. ამ ბრძოლაში კი ყველა ქალი თავისუფალი უნდა იყოს და უნდა ჰქონდეს საკუთარი სხეულის მისი სურვილის მიხედვით რეპრეზენტაციის შესაძლებლობა.

მთავარი სურათი: ანიკი გელაშვილი / Femea

რა არის ეიბლიზმი, ანუ შშმ პირების დისკრიმინაცია?

მიერ

მარტი 4, 2025

ეიბლიზმი (ინგლ. Ableism) საზოგადოების მხრიდან შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე (შშმ) პირების მიმართ დისკრიმინაციასა და უარყოფით წინასწარგანწყობას ნიშნავს. არსობრივად, ეიბლიზმი არის იმის დაშვება, რომ შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ადამიანები არასრულფასოვნები არიან. რასიზმისა და სექსიზმის მსგავსად, ეიბლიზმიც ადამიანთა ჯგუფზე სტერეოტიპების, მცდარი წარმოდგენებისა და განზოგადებული მიმართებების ერთობლიობაა.

ეიბლიზმმა შეიძლება მიიღოს იდეებისა და დაშვებების, სტერეოტიპების, დამოკიდებულებებისა და პრაქტიკების, ასევე ფიზიკური ბარიერების ან უფრო ფართომასშტაბიანი შევიწროების ფორმა. ხშირად ის გამიზნული არ არის და ბევრ ადამიანს წარმოდგენა არ აქვს, როგორ შეიძლება იმოქმედოს მათმა სიტყვებმა თუ ქმედებებმა სხვებზე.

ეიბლიზმის ფორმები

ეიბლიზმის გამოხატულებაა ნებისმიერი დებულება თუ ქცევა, რომელიც მიემართება შშმ პირს და აკნინებს ან დაბალ სტატუსს ანიჭებს მისი შესაძლებლობების გამო.

ამის მარტივი მაგალითია, როდესაც ადამიანი გაუცნობიერებლად არაკომფორტულად გრძნობს თავს შშმ პირების გარშემო. ეს შეიძლება გამოიხატოს უბრალო ნერვიულობის ან მოუქნელობის ფორმით, თუმცა არის შემთხვევები, როდესაც უხერხულობის ან ზიზღის გამო ადამიანები შშმ პირებთან ურთიერთობას საერთოდ არ ამყარებენ.

ეიბლიზმის მაგალითია ასევე, როდესაც ადამიანს სტერეოტიპული წარმოდგენები აქვს შშმ პირების ან მათი განსაზღვრული ქვეჯგუფის მიმართ. მაგალითად, როცა ჰგონია, რომ შშმ პირების ხასიათი რამდენიმე ძირითად კატეგორიად იყოფა — ვთქვათ, სევდიანად და საბრალოდ, მხიარულად და უმანკოდ ან ცინიკურად და უკმაყოფილოდ. ხშირად განსაზღვრული სტერეოტიპები ცალკეულ დიაგნოზებთან ასოცირდება. მაგალითად, ის, რომ დაუნის სინდრომის მქონე ადამიანები უფრო ბედნიერები, მეგობრულები და გულუბრყვილოები არიან, მენტალური აშლილობის მქონე ხალხი არაპროგნოზირებადი და საშიშია, ან რომ აუტიზმის სპექტრზე მყოფი პირები ცივები და უტაქტოები არიან და მათი გაგება შეუძლებელია. ხშირი სტერეოტიპია ასევე შეზღუდული შესაძლებლობების იერარქიულად დალაგება მათი „სიმწვავის“ მიხედვით. ამის ნათელი მაგალითია ფართოდ გავრცელებული წარმოდგენა — მათ შორის ზოგჯერ შშმ პირებშიც კი — რომ ფიზიკური შესაძლებლობების შეზღუდულობა არც იმდენად ცუდია, რადგან „სხვა თუ არაფერი, შენს ტვინს მაინც არაფერი არ სჭირს“.

არსებობს ეიბლიზმის ისეთი შემთხვევაც, როდესაც ადამიანს შშმ პირები სძულს იმის გამო, რომ ჰგონია, რომ ისინი პრივილეგიებს იღებენ. ამის მიზეზად მათ შეიძლება დაასახელონ კარგი საპარკინგე ადგილები, ფასდაკლებები თუ სახელმწიფო დახმარება, ასევე ის ფაქტი, რომ, სხვა უმცირესობებისგან განსხვავებით, შშმ პირები ხალხისგან მხარდაჭერასა და სითბოს იღებენ.

► აღსანიშნავია, რომ პიროვნული ეიბლისტური წარმოდგენების ორი ძირითადი მიმართულება გამოიყოფა. ერთი ის, რომ შშმ პირი გარემოებების უიღბლო, მაგრამ უმანკო მსხვერპლია, და ის უნდა გვიყვარდეს, ვიზრუნოთ მასზე და დავიცვათ. მეორე კი ის, რომ შშმ პირები ბუნებითად არასრულფასოვნები და „შემაწუხებლები“ არიან, ამავდროულად კი უსამართლოდ სარგებლობენ ხალხისა თუ სახელმწიფოს დიდსულოვნებით. არცერთი ეს წარმოდგენა არ არის სიმართლე და ორივე ზღუდავს და წამლავს ურთიერთობებს შშმ პირებთან, ზოგჯერ კი თვითონ შშმ პირებს შორისაც.

თუმცა ყველაფერი ინდივიდუალურ წარმოდგენებსა და ქცევებამდე არ დადის. ამ წარმოდგენებზე ძლიერ ზემოქმედებს დიდი ხნის განმავლობაში არსებული საზოგადოებრივი პრაქტიკები და ინსტიტუციები, მათ შეცვლას კი ბევრად მეტი დრო სჭირდება — ეს უკვე სისტემური ეიბლიზმია.

სისტემურ ეიბლიზმში იგულისხმება ის პრაქტიკები, რეგულაციები, კანონები და ინსტიტუციები, რომლებიც იმ დაშვებას ეფუძნება, რომ შშმ პირები იმთავითვე ნაკლებად ნიჭიერები, ნაკლებად „სასარგებლოები“ არიან საზოგადოებისთვის და მათ უფრო ნაკლები პირადი ავტონომია უნდა ჰქონდეთ, ვიდრე სხვებს. ასეთი კანონები და რეგულაციები ზღუდავს შშმ პირების თავისუფლებასა და თანასწორობას, ზოგჯერ შშმ პირებზე „ზრუნვის“ მოტივით მათ რიყავს საზოგადოებისგან ან, უბრალოდ, საზოგადოების „გაუმჯობესების“ გზად მიაჩნია შეზღუდული შესაძლებლობების მკურნალობა.

ეიბლიზმი, როგორც ქალთა მიმართ ძალადობის ფორმა

შშმ ქალებისა და გოგოების მიმართ ძალადობა ძალიან მნიშვნელოვანი პრობლემაა, რომელიც დაკავშირებულია როგორც სექსიზმთან, ისე ეიბლიზმთან. ეს ორი ფაქტორი ერთად ძალიან ზრდის შშმ ქალებზე ძალადობის ალბათობას.

მართალია, შშმ ქალები და გოგოები ძალადობის ბევრ ისეთ ფორმას განიცდიან, როგორსაც ყველა სხვა ქალი, მაგრამ გენდერისა და შეზღუდული შესაძლებლობების გადაკვეთისას ძალადობა უნიკალურ ფორმას, მიზეზებსა და შედეგებს იძენს.

მოძალადეები შშმ ქალებზე ძალადობენ მათი სოციალური იზოლაციის, გადაადგილების შეზღუდულობის, მხარდამჭერი სტრუქტურების ნაკლებობის, კომუნიკაციის ბარიერებისა და უარყოფითი საზოგადოებრივი წარმოდგენების გამო. ამაში იგულისხმება როგორც ფიზიკური და სექსუალური ძალადობა, ისე ემოციური და ფსიქოლოგიური ძალადობა.

♦ არსებული მონაცემები აჩვენებს, რომ შშმ ქალებზე ძალადობა უფრო ხშირია, ვიდრე შშმ კაცებზე.

♦ აგრეთვე შშმ ქალებზე ძალადობის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად მაღალია, ვიდრე სხვა ქალებზე.

♦ შშმ ბავშვებიც ძალადობის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე მათი სხვა თანატოლები.

♦ ხშირ შემთხვევაში მოძალადეები თავად მომვლელები არიან — იქნება ეს სახლში თუ დაწესებულებაში — და შშმ ქალები ხშირად მოძალადე პარტნიორების ან ოჯახის წევრების ტყვეობაში იმყოფებიან, რადგან ისინი ფინანსურად და სოციალურად მათზე არიან დამოკიდებულნი.

შშმ ქალებისა და გოგოებისთვის მომხდარი ძალადობის გასაჩივრების პროცესი ხშირად ხელმიუწვდომელია, რაც გამოწვეულია შეუსაბამო პოლიტიკითა და სტანდარტებით, უარყოფითი დამოკიდებულებით, ინფორმაციის ხელმიუწვდომლობით, კომუნიკაციის სირთულით, არასაკმარისი დაფინანსებით და ამ თემასთან დაკავშირებით გადაწყვეტილებების მიმღებ ინსტიტუციებში შშმ ქალების ჩართულობის ნაკლებობით.

♦ ბევრ შშმ ქალსა და გოგოს შეზღუდულად ან საერთოდ არ აქვს წვდომა განათლებაზე. მათ ზოგჯერ არასრულად იციან ოფიციალური ჟესტების ენა და მხოლოდ იმ ჟესტებით ამყარებენ კომუნიკაციას, რომლებიც დიდწილად მათი ოჯახის წევრებს ესმით.

♦ სექსუალური და გენდერით განპირობებული ძალადობის გასაჩივრების გარშემო არსებული სტიგმისა და იმ ფაქტის გამო, რომ მოძალადეები ზოგჯერ თავად ოჯახის წევრები არიან, გასაჩივრებისას თანმხლები ოჯახის წევრის ყოფნამ შეიძლება შშმ ქალებს სიმართლის თქმა გადააფიქრებინოს.

♦ გარდა ამისა, პოლიცია ხშირად ინტელექტუალური შეზღუდვის მქონე ქალებს სანდო მოწმეებად არ განიხილავს და ასეთ დროს შესაბამისმა ორგანოებმა შეიძლება შეწყვიტონ დანაშაულის გამოძიება.

რა დასკვნის გამოტანა შეიძლება?

ეიბლიზმი ჩვენს საზოგადოებაში ძლიერაა ფესვგადგმული. ეს არის ძალადობის ფორმა, რომელიც ხდება როგორც ინდივიდუალურ, ისე სისტემურ დონეზე, განსაკუთრებით ქალების მიმართ. ეიბლიზმი ქალებს მათი შეზღუდული შესაძლებლობის მიხედვით განსაზღვრავს და აქცენტს აკეთებს მათ „ნორმიდან გადახრილობაზე“, ნაცვლად იმისა, რომ დაინახოს მათი ინდივიდუალურობა და პიროვნება.

ეიბლიზმი, სექსიზმი და დისკრიმინაციის სხვა ფორმები შშმ ქალებს ძალადობის მრავალი სხვადასხვა ფორმის წინაშე უფრო მოწყვლადებს ხდის და ართულებს იმ ინსტიტუციებთან წვდომას, რომლებიც სწორედ ამისგან თავდასაცავადაა განკუთვნილი.

საჭიროა, რომ საზოგადოებაში გაიზარდოს შშმ პირებზე დისკრიმინაციისა და მისი შედეგების ცნობადობა, სახელმწიფომ სისტემურ დონეზე აღმოფხვრას ეიბლიზმი და მისით გამოწვეული ბარიერები, შშმ პირებზე ძალადობის შემთხვევებში კი მოძალადეებს შესაფერისი სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დააკისროს.

► იხილეთ აგრეთვე: 10 მითი, რომლითაც შშმ პირებს სექსუალობას ვუზღუდავთ

მთავარი სურათი: dribbble / Xurxe Toivo García

ქალიშვილობა — უმანკოების მითი, რომელსაც ქალები სძულს

მიერ

მარტი 4, 2025

მართალია, ჩვენი კულტურული ნორმები და დამოკიდებულებები სექსის მიმართ ნელი ნაბიჯებით იცვლება, თუმცა ტრადიციული გენდერული მიდგომები ქალის სექსუალობისადმი უცვლელი დარჩა. ამის ნათელი მაგალითია ქალიშვილობის ცნება და ის, თუ რამდენად დიდ როლს ვანიჭებთ მას.

კაცებს შეუძლიათ ჰქონდეთ სექსი, შეზღუდვებისა და შედეგების გარეშე — მეტიც, ეს სასურველი და წახალისებულია — ქალები კი დღემდე იბრძვიან საბაზისო რეპროდუქციული უფლებებისთვის და ებრძვიან საყოველთაო ზეწოლას, რომელიც მათ შერცხვენას ცდილობს და აიძულებს, თავშეკავებისა და უმანკოების მისეულ საზღვრებში მოაქციოს.

უმანკოების მითი და ზიანი, რომელიც მას ახლავს

როდესაც ქალიშვილობაზე ვსაუბრობთ, როგორც წესი, ვგულისხმობთ მდგომარეობას, როცა ქალს სექსი ჯერ არ ჰქონია. უამრავი ქვეყნის კულტურა — მათ შორის ქართული — ქალიშვილობის ცნებას უმანკოებისა და ფასეულობის მნიშვნელობას ანიჭებს: ქალი მხოლოდ მაშინაა უბიწო და პატიოსანი, როდესაც სექსი მხოლოდ ერთ კაცთან აქვს, ისიც აუცილებლად ქორწინების შემდეგ.

სინამდვილეში, ქალიშვილობა მხოლოდ სოციალური კონსტრუქტია — იდეა, რომელიც მოიგონა და დაამკვიდრა ხალხმა. მას არავითარი სამედიცინო და ბიოლოგიური განმარტება არ აქვს. მნიშვნელოვანია, გავიაზროთ მისი კულტურული მნიშვნელობა და ბიოლოგიური მარკერები.

ქალის სექსუალობის მართვა

მიუხედავად იმისა, რომ პირველი სექსი უნივერსალური გამოცდილებაა, ის პირობები, რომლებიც ქალიშვილობას განსაზღვრავს, ხალხის მიერაა შექმნილი და ქალების სექსუალობის მართვისა და ექსპლუატაციისთვის გამოიყენება — ისინი ზღუდავს ქალების სექსუალურ თავისუფლებას.

► სოციალური ნორმები, რომლებსაც დიდწილად კაცების სურვილები მართავს, ქალთმოძულეობაზეა დაფუძნებული და აძლიერებს იმ იდეას, რომ ქალი სასურველი მხოლოდ მაშინაა, თუ „უმანკოა“ და აქამდე არ ჰქონია სექსუალური ურთიერთობები.

ისტორიულად, ქალიშვილობა ყოველთვის ქალების სხეულის კონტროლს უკავშირდებოდა — ნაყოფიერების მონიტორინგისა და მამობის დადგენის მიზნით — და მისი პრაქტიკული დანიშნულება არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილება იყო, განსაკუთრებით იმ დროს, როცა კონტრაცეფციის სანდო ფორმები არ არსებობდა. ამ სისტემაში ქალის სექსუალობა შემოსაზღვრულია ქორწინების ჩარჩოებით — მასში ქალების სხეული იყო და არის წარმოდგენილი, როგორც მოხმარების პროდუქტი, რომელიც „ხელუხლებელ“ მდგომარეობაში მამიდან ქმარს გადაეცემა და ქალს მხოლოდ ბავშვის გაჩენისა და გვარის გაგრძელების საშუალებად განიხილავს.

ამ პატრიარქალური აზროვნების „დამსახურებით“, ქმრებისთვის უმანკოების „შენახვის“ აუცილებლობა დღემდე იმდენად ფესვგადგმულია ქალების ცნობიერებაში, რომ ამ მითიდან გადახვევა მათ უარყოფით გრძნობებს აღუძრავს საკუთარი სხეულისა და სექსუალობის მიმართ.

^{სურათი: WomanLog}

სექსის გაიგივება მორალთან

ქალის მორალს უმეტესად მის ქალიშვილობასთან აკავშირებენ. სოციალური სტანდარტების მიხედვით, „კარგი ქალია“ ის, ვისაც ქორწინებამდე სექსი არ აქვს, და ყველა, ვინც ამ ნორმას გადაუხვევს, „ცუდი ქალია“. ამგვარად, ქალიშვილობა ქალის მორალურობის ჩამნაცვლებელი გახდა და უმანკოების მითი ქალებს ასწავლის, რომ მათი მორალი სასქესო ორგანოზე გადის და არა — მათ გონებაზე ან გულზე.

უმანკოების ცნებას, განსაკუთრებით როდესაც ის ახალგაზრდა გოგოსკენაა მიმართული, მისი ფასეულობა საშიშ ორბუნებოვნებამდე დაჰყავს: ის ან უმანკოა ან არ არის, და თუკი არ არის, მაშინ „ბოზია“ — „ბოზია“, რადგან სექსი ჰქონდა არასწორ ასაკში (მაგალითად, „ძალიან ახალგაზრდას“), არასწორ დროს (მაგალითად, ურთიერთობის „ძალიან ადრეულ ეტაპზე“), არასწორ ადამიანთან (მაგალითად, ვინც „არ უყვარს“ ან მისი ქმარი არ არის) ან არასწორი გრძნობებით (მაგალითად, არა სიყვარულის, არამედ სიამოვნების გამო).

► საზოგადოებას ძალიან ეშინია იმ იდეის, რომ ქალს შეეძლოს, უბრალოდ ჰქონდეს სექსი ვისთანაც სურს და ამისთვის არ დაისაჯოს.

ქალის ნივთად აღქმა

ქალიშვილობა პასიურობის მდგომარეობაა, რომელიც დაპყრობის იდეას ეფუძნება — ის ისეთი რამაა, რაც „იკარგება“ ან „ირთმევა“. ამით ხაზი ესმება იმას, თითქოს პირველი სექსის დროს ქალები რაიმე ფორმის სიამოვნების მიღების ნაცვლად საკუთარი თავის რაღაც ნაწილს კარგავენ. „უმანკოდ“ დარჩენის ზეწოლა ქალებს აფიქრებინებს, რომ სექსის ქონით ისინი ბინძურები ან რამით „ნაკლულები“ გახდებიან. ამგვარად, პირველი სექსი ქალებისთვის დასასრულს უფრო გამოხატავს, ვიდრე დასაწყისს.

► კაცები თავს დამცირებულად გრძნობენ, როდესაც პარტნიორის სხეულზე ექსკლუზიური „წვდომა“ არ აქვთ, რადგან ეს მამაკაცურობის მსაზღვრელად იქცა.

ქალებს სექსუალური სიამოვნების მიღების სურვილის ქონის უფლება არ აქვთ და საზოგადოება მათ მხოლოდ კაცის სიამოვნების წყაროდ განიხილავს. ეს მიდგომა სრულიად უგულებელყოფს ქალს, როგორც ინდივიდს, და მის სხეულს — ქალის სხეული არათუ უბრალოდ ნივთია, არამედ ისეთი ნივთია, რომელიც შეიძლება შეაფასო და გამოიყენო კაცების მომსახურებისთვის, რაც, თავის მხრივ, გაუპატიურების კულტურას უდევს საფუძვლად.

► გაუპატიურების კულტურაში, როდესაც ქალი სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი ხდება, საზოგადოება ყოველთვის მას ადანაშაულებს მომხდარში. ხშირად ოჯახიც კი მოძალადის ნაცვლად მსხვერპლს აკისრებს პასუხისმგებლობას და მას მუქარით, დამცირებით ან ფიზიკური ძალადობითაც კი უსწორდება.

ქალის ნივთად აღქმისა და გაუპატიურების კულტურის ერთ-ერთი ნათელი მაგალითია ე.წ. „მოტაცება ცოლად მოყვანის მიზნით“. ხშირ შემთხვევაში მოტაცებული გოგო ოჯახის ზეწოლით ქორწინდება მოძალადეზე ან შერცხვენილად ითვლება და ოჯახისა და ნათესავების მხარდაჭერის გარეშე რჩება.

ქალიშვილობის შემოწმების პრაქტიკები

უმანკოების მითმა ქალებს საკუთარ სხეულზე ყოველგვარი ავტონომია დაუკარგა. ბევრ ქვეყანასა და კულტურაში — მათ შორის ხშირად საქართველოშიც — ქალის მიერ ქორწინებამდე ქალიშვილობის დაკარგვა დღემდე ოჯახის ღირსების შელახვად მიიჩნევა.

რელიგიური და კულტურული ტრადიციების მიერ ქალიშვილობისთვის ამხელა ფასის მინიჭებამ ქალიშვილობის შემოწმების პრაქტიკები შემოიღო. მაგალითად, ბევრ კულტურაში საქმროს საცოლის უმანკოების დასადასტურებლად პირველი ღამის შემდეგ სისხლიანი ხელსახოცის ან თეთრეულის ჩვენება უწევს. მსგავსი ტრადიცია საქართველოს ეთნიკურად აზერბაიჯანელ მოსახლეობაშიც არსებობს — იენგე. იენგე არის ქალი, რომელიც წყვილს პირველ ღამეს ელოდება და შემდეგ სისხლიან ზეწარს ამოწმებს.

ქალიშვილობის შემოწმების კიდევ ერთი გავრცელებული პრაქტიკაა ე.წ. „ორი თითის“ ტესტი: როდესაც ექიმი ხელით ამოწმებს ქალის საქალწულე აპკს — ვაგინის კედელზე არსებულ თხელ მემბრანას — დაზიანებებზე. ამით „აფასებენ“ ახალგაზრდა გოგოებისა და ქალების სოციალურ „ღირებულებას“, რათა გაიგონ, რამდენად „შესაფერისები“ არიან ისინი ქორწინებისთვის ან სამსახურში ასაყვანად. ეს პრაქტიკა არამეცნიერული, არაეთიკური და დამამცირებელია და არღვევს ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს, თუმცა ის დღემდე 20-მდე ქვეყანაშია აქტუალური.

► სინამდვილეში, საქალწულე აპკის მდგომარეობას არავითარი კავშირი არ აქვს ქალიშვილობასთან. აპკი ბევრი სხვადასხვა გზით შეიძლება დაზიანდეს პირველ სექსამდე ან შეიძლება საერთოდაც არ გაიხეს სექსის დროს. სწორედ ამიტომ, საქალწულე აპკის შემოწმებით ვერ დადგინდება, ჰქონია თუ არა ქალს სექსი.

► იხილეთ აგრეთვე:

5 მითი პირველი სექსის შესახებ
ქალიშვილობა და საქალწულე აპკი — როგორია პირველი სექსი?

^{სურათი: Rebecca Hendin/VICE}

ქალიშვილობის გარშემო შექმნილი ზეწოლის გამო ის იმდენად „ღირებული“ გახდა, რომ მოხმარების პროდუქტად გადაიქცა და ჰიმენოპლასტიკის მეშვეობით მისი „აღდგენის“ პრაქტიკა დამკვიდრდა. ჰიმენოპლასტიკა საქალწულე აპკის აღდგენის ოპერაციაა, რომელსაც ბევრი ქალი, მათ შორის საქართველოში, საკუთარი ნებით თუ ოჯახის მხრიდან ზეწოლით მიმართავს, რადგან ეშინია განქორწინების, საზოგადოებიდან გარიყვის ან, ბევრ ქვეყანაში, უარესის — სიკვდილით დასჯის.

მეტიც, უმანკოების მითით შეპყრობილობა იმდენად ყოვლისმომცველია, რომ მრავალ ქვეყანაში ქალებს ასახიჩრებდნენ და კლავდნენ მხოლოდ და მხოლოდ სექსის გამო. აფრიკაში გავრცელებული ქალის გენიტალიის დასახიჩრების პრაქტიკა, რომლის დროსაც ქალს კლიტორის გარეთა ნაწილს ან/და გენიტალიის სხვა უბნებს აჭრიან, ასევე დაკავშირებულია ქალიშვილობასთან და უმანკოების მითთან, რადგან სწამთ, რომ ასე სექსი ქალისთვის ნაკლებად სასიამოვნო ხდება, რაც ამცირებს იმის ალბათობას, რომ ის ქმარს უღალატებს. აღსანიშნავია, რომ ეს პრაქტიკა გავრცელებულია საქართველოშიც, კახეთში, ეთნიკურად ავარიელ მოსახლეობაში.

► იხილეთ აგრეთვე: კლიტორი — ქალის სიამოვნების მთავარი წყარო

ადრეული ქორწინება

უმანკოების მითი ხშირად ხდება ადრეული ქორწინების მიზეზი. ერთი მხრივ, სექსუალობაზე დადებული ტაბუ ახალგაზრდებს უზღუდავს შესაძლებლობას, თავისუფლად შეხვდნენ ერთმანეთს, მეორე მხრივ კი ქორწინებამდე სექსის მიუღებლობის გამო მათ სექსუალური ცხოვრების დაწყებისა და საკუთარი სექსუალობის შესწავლის ერთადერთ გამოსავლად ადრეული ქორწინება ესახებათ.

ეს ფენომენი განსაკუთრებით მძიმედ გოგოებზე აისახება, რომლებსაც მთელი ცხოვრების განმავლობაში თან სდევთ მათი უფლებების დარღვევის შედეგები.

ქალების უმანკოებაზე არსებული წარმოდგენების გამო ადრეული ქორწინებისას გოგოები ხშირ შემთხვევაში ორი-სამი წლით უმცროსები არიან ბიჭებზე. მაგალითად, 2010-2020 წლებში 16-19 წლის ახალგაზრდების ასაკობრივ კატეგორიაში დაქორწინებული ბიჭების რაოდენობა 7 113-ია, გოგოების კი ამაზე 5-ჯერ მეტი — 36 003.

► საქართველოში ქალების 14 პროცენტი 18 წლამდე ასაკში ქორწინდება, რაც ევროპაში ადრეული ქორწინების ყველაზე მაღალ მაჩვენებელს წარმოადგენს (2010 წლის მონაცემებით).

♦ ადრეულ ქორწინებას თან სდევს ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული რისკები, დაწყებული ადრეულ ასაკში მშობიარობით და დამთავრებული ადრეული ქორწინების თანმდევი ფსიქოლოგიური ტრავმებით.

♦ გარდა ამისა, საქართველოში გავრცელებულია წარმოდგენა, რომ განათლება და ქორწინება ორი ურთიერთგამომრიცხავი რამ არის, რის გამოც გოგოებს ხშირად უწევთ სკოლის მიტოვება ან უმაღლეს განათლებაზე უარის თქმა.

♦ ადრეული ქორწინებისას განქორწინების რისკიც უფრო მაღალია. თუმცა, განქორწინება მრავალ გამოწვევასთანაა დაკავშირებული, განსაკუთრებით ქალებისთვის. უმანკოების სტიგმა ზღუდავს მათ არჩევანს ხელახლა დაქორწინების მხრივ, ქორწინების დროს არსებული შეზღუდვების გამო კი ქალები მარტონი რჩებიან არასათანადო განათლებით, დასაქმების გამოუცდელობითა და სუსტი სოციალური კავშირებით. შესაბამისად, ბევრი მათგანი ამჯობინებს, ცხოვრება რთულ პირობებში გააგრძელოს.

^{სურათი: Susanna Hayward / Getty Images}

უმანკოების მითის მეორე მხარე

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, პირველი სექსის გარშემო არსებული ზეწოლა სქესზეა დამოკიდებული. გოგოებზე მუდმივადაა ზეწოლა, რომ მათ უნდა მოიცადონ და კარგად შეარჩიონ, ვის „მისცემენ“ საკუთარ ქალიშვილობას. ბიჭებზე, მეორე მხრივ, ამის საპირისპირო ზეწოლაა — რაც შეიძლება მალე ჩამოიშორონ ვაჟიშვილობის დაღი, რათა უფრო „მამაკაცურები“ გახდნენ.

გარდატეხის ასაკში შესვლისთანავე ბიჭებისგან ელიან, რომ ისინი სექსუალური აქტივობის მანქანებად უნდა იქცნენ. კაცებისთვის სექსი ისეთ საჭიროებად განიხილება, რომელიც აუცილებლად უნდა დაკმაყოფილდეს, ვაჟიშვილობა კი დაცინვისა და გაკიცხვის საგანია. ბიჭებს ასწავლიან, რომ მათ აკისრიათ ქალის „შებმის“ ვალდებულება და პარტნიორების სიმრავლე მათი „მამაკაცურობის“ დასტურია. ეს მიდგომა გულისხმობს, რომ სექსის ალბათობას განსაზღვრავს კაცის უნარი, დაარწმუნოს ქალი, და არა — ქალის თანხმობა სექსზე. ეს იმ მცდარ წარმოდგენასაც უკავშირდება, თითქოს ქალებს არ აქვთ სქესობრივი ლტოლვა და სექსისგან სიამოვნებას არ იღებენ, და გაუპატიურების კულტურის კიდევ ერთი საშიში საფუძველია.

ასეთი სოციალური ზეწოლა სრულიად უგულებელყოფს თანხმობის არსებობას კაცების მხრიდან — საზოგადოება მათ სექსზე უარის თქმის უფლებას საერთოდ არ აძლევს, უარის შემთხვევაში კი მათ „კაცობას“ ან სექსუალურ ორიენტაციას აყენებს ეჭვქვეშ. ამავე ზეწოლის გამო საქართველოში ძალიან გავრცელებულია პრაქტიკა, როცა არასრულწლოვანი ბიჭები ყოველგვარი ემოციური მზაობის გარეშე, ხშირად კი რომელიმე უფროსი ნათესავის თანხლებით, სექს-მუშაკებთან მიჰყავთ „დასავაჟკაცებლად“. ასეთ გარემოში, სადაც სექსი სრულიად დაცლილია გრძნობებისგან და ის მხოლოდ ფიზიკურ კმაყოფილებამდე დადის, პირველი სექსუალური გამოცდილების მიღება ბევრისთვის დიდ სტრესთან, სექსუალურ ტრავმებსა და სექსზე არასწორი წარმოდგენების ჩამოყალიბებასთანაა დაკავშირებული.

როგორ უნდა გადავიაზროთ ქალიშვილობის ცნება?

ქალიშვილობა უბრალოდ იდეაა და იდეები იცვლება. ის სექსისტურია და დიდ ზიანს აყენებს ქალებს, მცდარად უკავშირდება უმანკოებას, ახალისებს გაუპატიურების კულტურასა და ადრეულ ქორწინებას. ის მხოლოდ ჩვენ შევქმენით და ვირწმუნეთ. ქალიშვილობის იდეის გადააზრება სექსისა და სექსუალობის შესახებ უფრო ჯანსაღი და მრავლისმომცველი დამოკიდებულების გაჩენის საშუალებას მოგვცემს.

სექსუალობა ქალებსაც აქვთ. ძველად ქალების სქესობრივი ლტოლვა მკაცრად შეუფერებელ და არაქალურ რამედ მიიჩნეოდა და ქალები უბრალოდ კაცების ლტოლვის დაკმაყოფილების ყველაზე მიღებულ საშუალებად განიხილებოდნენ. რეალურად, სქესობრივი ლტოლვა და სიამოვნების მიღების სურვილი კაცებსაც აქვთ და ქალებსაც და მათი ჩამოყალიბება ძალიან ადრეულ ასაკში იწყება.

ადამიანი თავად განაგებს საკუთარ სხეულს. ქალები არ არიან არც მამების და არც ქმრების საკუთრება და დაუშვებელია ადამიანის ნივთად აღქმა.

► სექსუალური ძალადობა მსხვერპლის ბრალი არ არის და მასში დამნაშავე მხოლოდ მოძალადეა.

საქალწულე აპკი ქალიშვილობის დასტური არ არის. ის წარმოდგენა, თითქოს პირველი სექსის დროს სისხლდენა აუცილებელია, მოძველებული და მცდარია. სისხლდენა და აპკის შემოწმება ვერ ადგენს, ჰქონია თუ არა ქალს სექსი.

არ არსებობს სწორი და არასწორი დრო პირველი სექსისთვის. პირველი სექსი ახალი გამოცდილებაა და არა — რაიმეს დაკარგვა, წაბილწვა ან შერცხვენა. არავინ უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ რამდენად აკმაყოფილებს ის უმანკოების მითს და პატივი უნდა ვცეთ სხვების სურვილებს, განურჩევლად იმისა, თუ რამდენად ემთხვევა ისინი ჩვენსას.

მთავარი სურათი: ანიკი გელაშვილი / Femea

რჩევები მშობლებს — რა, როგორ და რატომ უნდა ვასწავლოთ ბავშვებს პირადი საზღვრების შესახებ?

მიერ

მარტი 4, 2025

ბავშვთა მიმართ ძალადობა საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ტაბუდადებული და პრობლემური საკითხია. მეტიც, ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ძალადობის ისეთი ფორმები, როგორებიცაა ცემა, ყვირილი თუ ოთახში ჩაკეტვა, აღზრდის მიღებული და ტრადიციული ფორმებია.

ბავშვებს ხშირად აღიქვამენ საკუთრებად, პირადი სივრცის, სურვილების, ინტერესებისა და განცდების გარეშე. ამ ფონზე, ძალადობის ფაქტების იდენტიფიცირებასა და აღმოხვრას კიდევ უფრო ართულებს ისეთი გამოწვევები, როგორიცაა:

ბავშვების მიმართ უნდობლობა და მათი მონათხრობის არდაჯერება;
ბავშვების მხრიდან ძალადობის ფაქტის დამალვა შიშის ან სირცხვილის გამო;
საკითხის ირგვლივ არსებული ტაბუები და სტერეოტიპები;
ბავშვების როგორც ემოციური, ისე ფიზიკური მოწყვლადობა;
ბავშვთა უსაფრთხოებასა და ჯანსაღ საზღვრებზე ინფორმაციის ხელმიუწვდომლობა, როგორც მშობლებისთვის, ისე — ბავშვებისთვის.

^{სურათი: Hanna Barczyk / NPR}

2019-2020 წლების სტატისტიკაც ამ რეალობაზე მიუთითებს:

„სახელმწიფოს ზრუნვისა და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა სააგენტოს” მიერ გავრცელებული მონაცემების მიხედვით, 2020 წლის მხოლოდ 8 თვის სტატისტიკით (იანვარი – აგვისტო), საქართველოში ბავშვთა მიმართ ძალადობის 1146 ფაქტი დაფიქსირდა.

ძალადობის ტიპების მიხედვით კი ეს სტატისტიკა ასე კლასიფიცირდება:

ფიზიკური ძალადობა — 256;
ფსიქოლოგიური ძალადობა — 401;
უგულებელყოფა — 152;
იძულება — 3;
სექსუალური ძალადობა — 55;
ოჯახში ძალადობა — 120;
მიტოვება — 7;
ეკონომიკური ძალადობა — 19;
ადრეული ქორწინება/არასრუწლოვნის ორსულობა — 87;
სუიციდის მცდელობა — 19;
ბულინგი — 6;
კიბერბულინგი — 5;
ტრეფიკინგი — 2;
ადევნება — 2;
ფემიციდი — 5;
არამართლზომიერი გადაადგილება — 1;
არასრუწლოვნების კონფლიქტი — 6.

2019 წელს ბავშვზე განხორციელებულ ძალადობასთან დაკავშირებით იმავე უწყებაში 1624 მიმართვა შევიდა.

► სახალხო დამცველის ანგარიშის მიხედვით, თითქმის ყოველდღე ერთი ბავშვი ხდება სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი.

ამგვარი რეალობის თავიდან ასარიდებლად აუცილებელია, ბავშვებს ასაკის შესაბამისად, განვითარების ყველა ეტაპზე მივცეთ ინფორმაცია ჯანსაღი საზღვრებისა და მათი დაცვის შესახებ და მაქსიმალურად ვეცადოთ, დავიცვათ მსგავსი გამოცდილებებისგან.

რა არის საზღვრები?

საზღვრები შეიძლება იყოს როგორც ხილული, ისე — უხილავი. მაგალითად, ღობე, რომელიც ჩვენს ეზოს, მეზობლის ტერიტორიისგან ყოფს ხილული საზღვარია და გვაჩვენებს, რა ტერიტორია გვეკუთვნის ჩვენ და რაზე ვართ პასუხისმგებელნი.

საცხოვრებელი სივრცისგან განსხვავებით, პირად სივრცეს უხილავი საზღვრები აქვს — წარმოსახვითი „ბუშტი“ — მიუხედავად იმისა, რომ მისი დანახვა არ შეგვიძლია, ვგრძნობთ, როგორ იცვლება ჩვენი ემოციური ფონი, როცა უცხო ადამიანი ზედმეტად გვიახლოვდება და ჩვენს პირად სივრცეში შემოდის.

წარმოსახვით „ბუშტში“ თავსდება როგორც სხეულის პირადი სივრცე, ისე ჩვენი შინაგანი სამყარო — რწმენები, ფიქრები, გრძნობები, აზრები და ა.შ.

მარტივად რომ ვთქვათ, საზღვრები — ხილულია ის თუ უხილავი — ფლობასა და პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს. სწორედ ამიტომ, აუცილებელია რომ მას პატივისცემითა და ყურადღებით მოვეპყროთ.

^{სურათი: Yes Gurl}

გამომდინარე იქედან, რომ საზღვრები ჩვენი პიროვნების ჩამოყალიბებისა და საკუთარი თავის გამოხატვისას ერთ-ერთ გარდამტეხ როლს თამაშობს, მათი დაწესება და სხვების საზღვრების პატივისცემა ბავშვობიდანვე აუცილებელია.

ბავშვებისთვის ადრეული ასაკიდანვე იმის სწავლება, რომ ჩვენი სხეული ჩვენვე გვეკუთვნის და ჩვენ ვართ ერთადერთნი, ვინც მასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები უნდა მიიღოს, მნიშვნელოვანია:

რათა ზუსტად ესმოდეთ, რა არის ჯანსაღი საზღვრები
და იცოდნენ, როგორ დაიცვან ისინი.

რისკების გააზრება

ფაქტები და სტატისტიკა ადასტურებს ბავშვებისთვის პირადი საზღვრების სწავლების საჭიროებას, პოტენციური საფრთხეებისა და სექსუალური ძალადობისგან მათ დასაცავად.

მოძალადეები ბავშვების პირად სივრცეში ნდობის მოპოვებითა და მათთვის იმის დაჯერებით აღწევენ, რომ ბავშვებსა და ზრდასრულებს შორის სექსუალური ხასიათის ურთიერთობები ნორმალურია. თუ ასეთ დროს ბავშვს პირადი საზღვრების შესახებ სწორი ინფორმაცია აქვს, მოძალადისგან განრიდების შანსი იზრდება.

ზრდასრულების მიერ საზღვრების დარღვევა

ზრდასრულები ბავშვების პირად საზღვრებს სხვადასხვა ფორმით არღვევენ. მათ შორის ემოციური, ფიზიკური და სექსუალური თვალსაზრისით.

ემოციური საზღვრების გადაკვეთის მაგალითები:

დარცხვენა (მაგ.: „არ მჯერა, რომ ეს გააკეთე! როგორი ადამიანი ხარ ამის შემდეგ?“)
სარკაზმის გამოყენება (მაგ.: „ყოჩაღ! ამის გაკეთება ორი წლის ბავშვსაც შეუძლია.”)
დადანაშაულება (მაგ.: „შენთვის რამდენ რამეს ვაკეთებ. არ შეგიძლია ეს ერთი რამ რომ გამიკეთო?“)
დამცირება (მაგ.: „ყველამ იცის, რომ უნიჭო ხარ.”)
ბავშვისთვის საუკეთესო მეგობრის ან სანდო პირის სტატუსის მინიჭება („ძალიან მარტოსული ვარ. მიხარია, რომ აქ ჩემს მოსასმენად ხარ.”)

ფიზიკური საზღვრების გადაკვეთის მაგალითები:

სხვებთან ჩახუტების ან კოცნის დაძალება;
შეხება მაშინ, როცა მათ ეს არ სურთ;
ბავშვის ცემა.

სექსუალური საზღვრების გადაკვეთის მაგალითები:

ბავშვისთვის სექსუალური ხასიათის ხუმრობების თქმა;
სექსუალური შინაარსის მქონე მასალის ჩვენება;
სექსუალური შინაარსის ინფორმაციის გაზიარება;
ბავშვის თანდასწრებით სექსუალური აქტივობით დაკავება;
სექსუალური აქტივობით დაკავება ბავშვთან.

► ეცადეთ, რომ საზღვრების შესახებ ყოველი დიალოგი დასრულდეს პოზიტიურ ნოტაზე.

როგორ ვასწავლოთ ბავშვებს ჯანსაღი საზღვრების დაწესება?

1. დაეხმარეთ ბავშვს თვითრწმენისა და ემოციური ინტელექტის განვითარებაში

ჯანსაღი საზღვრები ხშირად თავდაჯერებას მოითხოვს აზრების, სურვილებისა და საჭიროებების თვალსაზრისით. ამ თვითრწმენის შექმნისთვის, ბავშვებს იმის ცოდნა სჭირდებათ, თუ რა ტიპის ურთიერთობებში გრძნობენ თავს კომფორტულად.

მშობლებს ემოციური ინტელექტისა და თვითრწმენის განვითარებაში დახმარება ღია და გულწრფელი საუბრებით შეუძლიათ. ხშირად ესაუბრეთ ბავშვებს ემოციებზე, ასაკის შესაბამისი ტერმინებით და შეუქმენით გარემო, სადაც ისინი თავიანთ გრძნობებზე სირცხვილის გარეშე ილაპარაკებენ. ასაკის შესაბამისად, დაუსვით ბავშვს ისეთი კითხვები, რომლებიც მისი მოტივაციებისა და რეაქციების უკეთ გააზრებაში დაეხმარება. მაგალითად:

„როგორ გაგრძნობინა ამან თავი?“

„როგორ გგონია, რატომ იგრძენი თავი ასე?“

„შეცვლიდი რაიმეს სამომავლოდ?“

^{სურათი: dribbble / Ksenia Shokorova}

2. გააძლიერეთ ბავშვი

ბავშვს საკუთარი თავის დაცვაში ისეთი უნარების განვითარებით დაეხმარებით, როგორიცაა: საკუთარი ინსტინქტების მიმართ ნდობა, თავდაჯერებულობა, სწრაფი და მტკიცე გადაწყვეტილებების მიღება და ა.შ.:

ასწავლეთ, რომ ენდოს საკუთარ გრძნობებს. თუ გრძნობს, რომ რაღაც რიგზე არ არის, დიდი ალბათობით, ეს მართლაც ასეა.
თუ თავს არაკომფორტულად ან დაბნეულად გრძნობს, ან არ მოსწონს როგორ ექცევიან ან ეხებიან, უთხარით, რომ ასეთ დროს იქაურობას რაც შეიძლება სწრაფად გაეცალოს.
ასწავლეთ, რომ მტკიცედ და თავდაჯერებით თქვას „ეს არ მომწონს“ ან „ნუ მეხები“.
დარწმუნდით, რომ ბავშვი სათანადოდ გენდობათ იმისთვის, რომ საჭიროების შემთხვევაში მოგიყვეთ ამა თუ იმ ფაქტის შესახებ. ასევე უთხარით, თუ თქვენ ვერ გიკავშირდებათ, ვის შეუძლია მიმართოს ოჯახში ან მის ირგვლივ არსებულ გარემოში.
დაარწმუნეთ, რომ ყველაფერს გაუმკლავდებით, რასაც არ უნდა მოგიყვეთ — რომ ყოველთვის მოუსმენთ, დაუჯერებთ და მშვიდად გადადგამთ საჭირო ნაბიჯებს პრობლემის მოგვარებისთვის.
რაც ყველაზე მთავარია, ასწავლეთ, რომ სექსუალური ან სხვა ნებისმიერი სახის ძალადობა არასდროსაა მისი ბრალი.

3. ესაუბრეთ ბავშვს სხეულთან დაკავშირებულ საზღვრებსა და უსაფრთხოებაზე

უმჯობესია, თუ სხეულთან დაკავშირებულ საზღვრებსა და უსაფრთხოებაზე ბავშვებთან საუბარს ადრეული ასაკიდანვე დავიწყებთ. ამ ტიპის დიალოგი შესაძლოა სხეულის იმ ნაწილების გაცნობით დაიწყოს (მაგალითად, ნაწილები, რომლებსაც საცურაო კოსტუმი ფარავს), რომლებიც ინტიმურია.

^{სურათი: Behance / Dung Ho via Pinterest}

აუცილებელია, ბავშვებს ავუხსნათ, რომ ზოგჯერ დახმარება გვჭირდება სხეულის მოვლისა და სიჯანსაღისთვის (მაგალითად, ბანაობა ან ექიმთან ვიზიტი) და ამ დროს ნორმალურია, თუ მშობელი ან ექიმი სხეულის ამ ნაწილებზე შეეხებათ, გასუფთავების ან შემოწმების მიზნით.

თუმცა აუცილებელია აღვნიშნოთ ისიც, რომ ექიმმაც და მშობელმაც ნებართვა უნდა აიღონ შეხებამდე და უნდა აუხსნან ბავშვს, თუ რა მიზნით ეხებიან.

გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია, რომ გამოვიყენოთ სწორი სიტყვები თითოეული ორგანოს დასასახელებლად, რათა ბავშვს ესმოდეს, რომ სხეულის ინტიმური ნაწილებიც ჩვეულებრივი ნაწილებია, როგორც ხელი ან ფეხი. გამოიყენეთ ფორმალური ტერმინები, როგორიცაა „ვაგინა“ და „პენისი“ არაფორმალურ დასახელებებთან ერთად, რომლებიც შეიძლება სახლის გარეთ გაიგონონ. ასეთი საუბრები ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილად აქციეთ, მაგალითად ბანაობის ან ჩაცმის დროს.

დასურათებული წიგნები კიდევ ერთი კარგი გზაა გოგოსა და ბიჭის სხეულებს შორის განსხვავებებისა და იმის სასწავლებლად, თუ როგორ იცვლება სხეული დროთა განმავლობაში. მნიშვნელოვანია, რომ ამ ტიპის საუბრები ერთჯერადი არ იყოს — გრძელდებოდეს და იცვლებოდეს ბავშვის ასაკობრივი განვითარების შესაბამისად.

4. ესაუბრეთ ბავშვს პირად სივრცეზე

აუცილებელია, ბავშვებს თავიანთ და სხვების პირად სივრცეზე ხშირად ვესაუბროთ. მნიშვნელოვანია, ესმოდეთ, რომ ყველა თავისი სხეულის მფლობელია და თავად აკეთებს არჩევანს თავის სხეულთან მიმართებით.

ბავშვებმა უნდა იცოდნენ, რომ თავად წყვეტენ, ვინ ჩაეხუტება ან აკოცებს და თუ რაიმე ტიპის შეხება მათთვის არასასიამოვნო და მიუღებელია, ძალა არავინ უნდა დაატანოს. მშობლებმა და უფროსებმა ამ ტიპის გადაწყვეტილებები ბავშვების ნაცვლად არ უნდა მიიღონ. მაგალითად, მშობელმა არ უნდა გადაწყვიტოს, ბავშვი აკოცებს თუ არა ბებიას, ბაბუას ან ოჯახის მეგობარს. ბავშვს უნდა შეეძლოს, თავად გადაწყვიტოს, აკოცოს, ჩაეხუტოს თუ ხელი ჩამოართვას სხვას. ჩვენ კი უნდა ვუთხრათ: „შეგიძლია ისე მოიქცე, როგორც უფრო კომფორტულია შენთვის.”

აუცილებელია, რომ თავად უფროსები ვიყოთ კომფორტულად ამ საკითხებზე საუბრისას და იმის ახსნისას, რომ ერთი და იგივე ქცევა შეიძლება სწორი ან არასწორი იყოს გარემოებებიდან გამომდინარე. მაგალითად, რომ ჩახუტებისა და კოცნის მიღება მეგობრისგან (ვისგანაც ეს ბავშვისთვის კომფორტულია), ნორმალურია.

5. ესაუბრეთ ბავშვებს მათ ცხოვრებაში არსებულ სხვადასხვა ტიპის ადამიანებზე

მნიშვნელოვანია, ბავშვმა იცოდეს, როგორ განსაზღვროს, თუ ვინ არიან ახლობელი ადამიანები მის ცხოვრებაში. ამის ეფექტურად გასაკეთებლად, უმჯობესია, განსაზღვროთ ადამიანების ტიპები. მაგალითად:

ოჯახის წევრები (ადამიანები, ვისთან ერთადაც ერთ სახლში ვცხოვრობთ);
უფრო დიდი ოჯახი (ადამიანები, რომლებიც ასევე ოჯახია, მაგრამ ერთ სახლში არ ვცხოვრობთ: ბებია, ბაბუა და ა.შ.);
მეგობრები (ადამიანები, რომლებსაც ვუყვარვართ და გვიყვარს, კარგად ვიცნობთ და ვენდობით);
ნაცნობები (ადამიანები, ვისი სახელებიც ვიცით და ზოგჯერ ვხედავთ ხოლმე, მაგალითად, ოჯახის ახლობელი);
მასწავლებლები და დამხმარეები (ადამიანები, რომლებიც სკოლაში გვასწავლიან ან გვეხმარებიან სხვადასხვა კუთხით, მაგალითად, სკოლის ექიმი, ტრენერი და ა.შ.);
უცნობები (ადამიანები, ვისაც არ ვიცნობთ).

შესაძლოა, ვიზუალური გამოხატვა დაგეხმაროთ ბავშვისთვის იმის სწავლებაში, თუ ვინ არიან უახლოესი და მისგან ყველაზე შორს მდგომი ადამიანები. ოჯახი ყველაზე ახლოს იქნება, ხოლო უცნობები — ყველაზე შორს. უმჯობესია, ვკითხოთ ბავშვებს, როგორ ფიქრობენ, ვინ რომელ კატეგორიაში ხვდება მათ ცხოვრებაში? მათი აზრით, რა ტიპის ქცევებია ნორმალური თითოეული ტიპის ადამიანისგან მათ მიმართ? ამ კატეგორიებიდან, რომლებში მყოფ ადამიანებს შეუძლიათ აკოცონ ან ჩაეხუტონ? ვის შეუძლიათ ენდონ და ვის — არა?

6. ასწავლეთ ბავშვს, როგორ თქვას „არა“

მნიშვნელოვანია, ბავშვებს ვასწავლოთ, რომ მათ „არას“ თქმა შეუძლიათ, როგორც უფროსებისთვის, ისე ბავშვებისთვის, და რომ მათგან ყოველთვის თანხმობას არ მოელიან. ბავშვებისთვის უარის თქმის სწავლება აძლიერებს მათ და ეხმარება საკუთარი სურვილებისა და საჭიროებების როგორც აღქმაში, ისე გამოხატვაში.

^{სურათი: Behance / Seung Uk Hong via Pinterest}

თუ ბავშვს მხოლოდ დათანხმებასა და სხვების სიამოვნებაზე ზრუნვას ვასწავლით, ამან, შესაძლოა, მისი დაუცველობის ხარისხი გაზარდოს სხვადასხვა ტიპის ძალადობის მიმართ.

მნიშვნელოვანია, ბავშვს დავეხმაროთ მტკიცე და თავდაჯერებული „არას“ თქმის უნარის გამომუშავებაში. ამაში როლური თამაშები დაგეხმარებათ: ჰკითხეთ ბავშვს, თუ შეიძლება კოცნა ან ჩახუტება და მიეცით საშუალება, თქვას „არა, მადლობა“ მტკიცედ და თავდაჯერებულად.

ასევე, შეგიძლიათ ჰკითხოთ, როგორ მოიქცეოდნენ ამა თუ იმ სიტუაციაში და მისცეთ საუკეთესო გადაწყვეტილებებისკენ მიმართულება.

როგორ მოიქცევი, თუ…

არსებობს კითხვები, რომლებიც ამა თუ იმ სოციალური სიტუაციისთვის ამზადებს ბავშვს და თქვენც დაგეხმარებათ, მაქსიმალურად ბევრი და საჭირო ინფორმაცია მიაწოდოთ მისი უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობისთვის. ასეთი კითხვების მაგალითებია:

როგორ მოიქცევი, თუ…

ვინმე, თუნდაც ისეთი, ვისაც იცნობ, შენი სურვილის საწინააღმდეგოდ შეგეხება?
ვინმე, თუნდაც ისეთი, ვისაც იცნობ, ჩაგეხუტება ან ნებისმიერი სხვა ფორმით შეგეხება და შენ თავს ცუდად ან არაკომფორტულად იგრძნობ?
ვიღაც ისეთ რამეს შემოგთავაზებს, რაც ძალიან გინდა (შოკოლადს ან სათამაშოს) და სანაცვლოდ შეხების საიდუმლოდ შენახვას გთხოვს?
ვიღაც დაგემუქრება და გეტყვის, რომ ან შენ ან შენთვის საყვარელ ადამიანებს რამეს დაუშავებს, თუ შეხების შესახებ ვინმეს ეტყვი?
ვინმე გაწუხებს სკოლაში ან ეზოში და მე ახლოს არ ვარ?
არასასურველი შეხების შესახებ ვინმეს მოუყევი და არ დაგიჯერა, ან გაგიბრაზდა?
ვინმე ცუდად გექცევა და გეუბნება, რომ ეს შენი ბრალია?
ვინმე გეტყვის, რომ თუ მე მომიყვები, დაგსჯი, შენ დაგადანაშაულებ ან არ დაგიჯერებ?

მნიშვნელოვანია, რომ სხეულის საზღვრებზე ბავშვთან გამართული ყველა დიალოგი პოზიტიურ ნოტაზე დავასრულოთ და ღია ვიყოთ ნებისმიერი კითხვისთვის მათი მხრიდან.

საკითხები, რომლებიც შეხების მიუღებელ ფორმებს მოიცავს, არასასიამოვნო შეიძლება იყოს როგორც მშობლისთვის, ისე ბავშვისთვის. სწორედ ამიტომ, ასეთი საუბრებისას აუცილებელია აღვნიშნოთ ისიც, რომ კოცნა და ჩახუტება ძალიან სასიამოვნო და დადებითი მოვლენაა, როცა ის ორმხრივ სურვილსა და კომფორტზეა დაფუძნებული, როცა ვენდობით მათ, ვისაც ვეხუტებით ან ვკოცნით და როცა გვიყვარს ისინი.

ნდობა, მოსმენა, ღიაობა და გულწრფელობა ყოველთვის საუკეთესო გზაა ბავშვთან ნებისმიერ საკითხზე საუბრისას. ასე იბადება უსაფრთხოებისა და დაცულობის განცდა ბავშვებში, რაც მშობელსა და ბავშვს შორის ჯანსაღი ურთიერთობების წინაპირობაა.

მთავარი სურათი: ანიკი გელაშვილი / Femea

როგორ ამოვიცნოთ ძალადობა?

მიერ

მარტი 4, 2025

რას ნიშნავს „გაუპატიურება“?

თქვენ წარმოიდგინეთ, ამაზე არათუ ადამიანები, არამედ კანონმდებლობებიც კი ვერ თანხმდებიან. არადა, პრობლემა შემაშფოთებლად მწვავეა — მიახლოებით დადგენილია, რომ მსოფლიოში ყოველ მესამე ქალზე ერთხელ მაინც უძალადიათ სექსუალურად. ამ ქალებში უფრო ხშირია დეპრესია, შფოთვა, დაუგეგმავი ორსულობა, სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი) და ა.შ.

გავრცელებული, არასრულყოფილი დეფინიცია

დღეს ბევრ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც, გაუპატიურებას მოძველებული სამართლებრივი განმარტება აქვს. საქართველოს კანონმდებლობით, ესაა „სქესობრივი აქტი, რომელსაც ახლავს ძალადობა და ძალადობის მუქარა და უმწეო მდგომარეობის გამოყენება.”

სამწუხაროდ, ასეთი დეფინიციის (განმარტების) გამო, მსხვერპლი გაუპატიურებულად არ ითვლება, თუ, მაგალითად, პარალელურად ნაცემიც არ არის. შედეგად, ქართველი უფლებადამცველების ცნობით, ბევრი მოძალადე დაუსჯელი რჩება.

ევროპის ბევრ ქვეყანაშიც კი, იმისათვის, რომ აქტი ჩაითვალოს გაუპატიურებად, უნდა დაფიქსირდეს იძულება, ძალის გამოყენება, მუქარა, ან თავდაცვის უუნარობა. არადა, „ბუჩქებიდან უეცრად გამოვარდნილი თავდამსხმელი მამაკაცის” სტერეოტიპი რეალურ ცხოვრებაში იშვიათია. მსხვერპლ ქალთა 86%-ს ამჟამინდელი ან ყოფილი ქმრები ან პარტნიორები აუპატიურებენ. მსხვერპლი ქალები ხშირად შოკშიც ვარდებიან ან შეშდებიან, რის გამოც ფიზიკური ძალადობის კვალიც კი არ რჩება.

მაშინ ზუსტად რა არის გაუპატიურება?

სინამდვილეში, საქმე ბევრად უფრო მარტივადაა. სექსი თანხმობის გარეშე არის გაუპატიურება. წერტილი. გაუპატიურებაა მაშინაც კი, როცა ადამიანმა გადაწყვიტა, ვინმეს გაყვეს სახლში, მაშინაც კი, როცა ის ნასვამია ან აცვია „გამომწვევად“ და მაშინაც კი, როცა მას გარკვევით არ უთქვამს უარი ან არ გაუწევია წინააღმდეგობა.

სწორედ ასეთ დეფინიციას ითხოვს სტამბულის კონვენციის 36-ე მუხლიც (რომელიც საქართველოშიცაა რატიფიცირებული და რომელიც ქალების წინააღმდეგ ძალადობის აღმოფხვრას ისახავს მიზნად) და ამას გვეუბნება ყველა ის ორგანიზაცია თუ სახელმწიფო, რომელიც ადამიანის უფლებებისთვის ბრძოლის ფრონტის ხაზზეა.

► იხილეთ აგრეთვე: სოციალური ლექსიკონი — გაუპატიურების კულტურა

და რას ნიშნავს თანხმობა?

თანხმობა სამართალში აპრობირებული ტერმინია. დაგვთანხმდა თუ არა ადამიანი, სახლში წაგვეღო მისი საყვარელი, ძვირფასი ნახატი? დაგვთანხმდა თუ არა ადამიანი, ჩაგვეტარებინა ესა თუ ის სამედიცინო პროცედურა? თითოეულ ამ შემთხვევაში სასამართლოს მოვალეობაა, დეტალურად შეისწავლოს როგორც კონტექსტი, ისე მონაწილეების პერსპექტივები.

საიდან გავიგოთ, რომ ადამიანი გვთანხმდება ამა თუ იმ სექსუალურ აქტზე? ამისათვის მხოლოდ ერთი გზაა — უნდა გვითხრან.

გაითვალისწინეთ, რომ შეიძლება, გვითხრან როგორც სიტყვებით, ისე სხეულით. სხეულით როგორ? დავაკვირდეთ — ჩვენკენ იწევს თუ გვშორდება ადამიანი? არაკომფორტულად ხომ არ გამოიყურება? ისიც გვკოცნის? გაყინული, გაშეშებული ხომ არ არის?

გასათვალისწინებელია ისიც, რომ თუკი თანხმობა ერთხელ გამოგვიცხადეს ან გვაგრძნობინეს, ეს არ ნიშნავს, რომ მეორეჯერაც ავტომატურად გვთანხმდებიან. ან თუ, მაგალითად, ვაგინალურ სექსზე ენთუზიაზმით დაგვთანხმდნენ, შეიძლება, ანალურ სექსზე თანახმა სულაც არ იყვნენ — ერთი სიტყვით, თანხმობას გავცემთ კონკრეტულ აქტებზე და მრავალჯერ.

რა კრიტერიუმებს უნდა აკმაყოფილებდეს თანხმობა?

ყველა მონაწილეს ზუსტად უნდა ესმოდეს, რა ხდება/რაზე აძლევენ თანხმობას. თუ, მაგალითად, გვეტყვიან, რომ პრეზერვატივს (კონდომს) გამოიყენებენ, შემდეგ კი თავს არ დაიცავენ, ჩვენ არ გვექნება სრული თანხმობა;
მონაწილეები უნდა გამოხატავდნენ სურვილს, ენთუზიაზმს;
რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, მონაწილეებს უნდა შეეძლოთ უარის თქმა. ადამიანი, მაგალითად, თანხმობას ვერ გამოგვიცხადებს, თუ ალკოჰოლისგან გონება აქვს დაკარგული. შეიძლება, ადამიანი, ასევე, გარკვეულ წნეხს ან სინდისის ქენჯნას გრძნობდეს, რომლის გამოც უარის თქმა ვერ შეძლოს, მაგალითად, თუ მოძალადე მისი უფროსია სამსახურში.

ამ კრიტერიუმებისა და ნიშნების ამოცნობა რომ შევძლოთ, სექსზე, თანხმობაზე, ურთიერთბებზე ნაფიქრიც უნდა გვქონდეს და გარკვეული ინფორმაციაც უნდა მივიღოთ. სამწუხაროდ, პატრიარქალურ წყობილებებში, სადაც გაუპატიურების მსხვერპლთა აბსოლუტური უმეტესობა ქალია, ამ პრობლემაზე კაცებს თუ მოზარდ ბიჭებს აქტიურად დღესაც იშვიათად ესაუბრებიან. ბევრ კულტურაში დღესაც ხშირია როგორც სექსუალური დანაშაულები, ისე სექსუალური ძალადობის არაინფორმირებული, არასენსიტიური ხედვა და, მათ შორის, მსხვერპლის დადანაშაულების, დარცხვენის ან დადუმების პრაქტიკა. არადა, რაც მეტს ვისაუბრებთ ჩვენს გამოცდილებაზე, მით უფრო მშვიდობიან, უსაფრთხო გარემოში ვიცხოვრებთ.

მოძრაობა #MeToo / #მეც

საბედნიეროდ, ეს საკითხი უფრო და უფრო აქტუალური ხდება და საზოგადოებები, მათ შორის მოზარდები და მშობლები, კინოხელოვანები, მწერლები, მედიასაშუალებები, პოლიტიკოსები უფრო მეტ დროს უთმობენ ამ პრობლემაზე ფიქრსა და მსჯელობას.

მოძრაობა #MeToo (#მეც), რომლის დროსაც ქალებმა მამაკაცები სექსუალურ ძალადობაში თუ შევიწროებაში საჯაროდ ამხილეს, სულ რაღაც რამდენიმე წლის წინ მოედო მსოფლიოს. ერთ-ერთი პრობლემა, რომელზეც #მეც მოძრაობამ ყურადღება მიგვაქცევინა, იყო ძალაუფლების, სამსახურეობრივი იერარქიის მნიშვნელობა სექსში. მოძრაობის დროს არაერთი ცნობილი ფიგურა ამხილეს სექსუალურ ძალადობაში. მალევე ცხადი გახდა, რომ საზოგადოების დიდი ნაწილისთვის, მათ შორის ზოგიერთი ბრალდებულისთვის, ცალსახა საერთოდ არ იყო, რომ ისინი დანაშაულს ჩადიოდნენ.

მოდით, განვიხილოთ ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო მაგალითი. ლუი სი ქეი (Louis C.K.) ამერიკელი კომიკოსია, რომელიც პირდაპირი, კრიტიკული, მამხილებელი და, ამავდროულად, ვულგარული შოუებითაა ცნობილი. #მეც მოძრაობა რომ გავრცელდა, რამდენიმე ქალმა განაცხადა, რომ ლუი სი ქეი მათ წინ მასტურბირებდა. საქმე ისაა, რომ სი ქეიმ ყველა ქალს წინასწარ ჰკითხა, შეეძლო თუ არა მათ თვალწინ მასტურბაცია და სიტყვიერი თანხმობაც მიიღო.

შეიძლება, იკითხოთ — მაშ, თანხმობაც ჰქონია, რაში მდგომარეობს მისი დანაშაული? ვფიქრობთ, საუკეთესო პასუხს ამაზე ისევ სიქეი გაგვცემს. აი, რას წერს ის 2017 წელს, ბრალდებების გამოქვეყნების შემდეგ:

„ეს ისტორიები მართალია. მაშინ ჩემს თავს ვეუბნებოდი, რომ ჩემი საქციელი მისაღები იყო, რადგან მე არცერთი ქალისთვის არ მიჩვენებია ჩემი პენისი ნებართვის გარეშე, რაც მართალიცაა. მაგრამ მოგვიანებით — ზედმეტად მოგვიანებით — გავიაზრე, რომ როცა სხვა ადამიანზე გარკვეული ძალაუფლება გაქვს და მას სთხოვ, პენისზე შემოგხედოს, ამას არ აქვს შეკითხვის ფორმა. ეს დილემაა, უხერხული მდგომარეობა. ამ ქალებზე გარკვეული ძალაუფლება მქონდა — ისინი აღფრთოვანებულები იყვნენ ჩემით, როგორც კომიკოსით — მე კი ეს ძალაუფლება უპასუხისმგებლოდ გამოვიყენე… გამოვიყენე ის ფაქტიც, რომ ჩემს და მათ თემშიც პოპულარობით ვსარგებლობდი და ამ ქალებს საშუალება აღარ ჰქონდათ, გაეზიარებინათ თავიანთი ისტორია. როცა აზიარებდნენ, ისევ თავად ზარალდებოდნენ, რადგან ჩემს ქომაგებს ამ ისტორიის მოსმენა არ უნდოდათ“.

თუ ამ დინამიკის ეკრანზე ნახვაც გსურთ — ან თუ ახალ კარგ სერიალს ეძებთ საყურებლად — გირჩევთ, The Morning Show-ს პირველ სეზონსაც შეავლოთ თვალი. თუ მთლიანი სეზონისთვის ვერ მოიცლით, მაშინ პირველი სეზონის მე-8 სერია ჩართეთ 49-ე წუთიდან. სცენაში ჰანა საინფორმაციო შოუს ახალბედა თანამშრომელია და საზარელი მოვლენების გადასაღებად უცხო ქალაქშია ჩამოსული. შეძრულ, დადარდიანებულ ჰანას ანუგეშებს მიჩი — შოუს ვარსკვლავი, ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი, ცნობილი ადამიანი აშშ-ის მედიაში. ჰანა ბედნიერია თავისი მენტორის ამხელა ყურადღებით, მიჩის ნომერში განსატვირთად, ფილმის საყურებლადაა მოსული, თუმცა მიჩი ჰანას აუპატიურებს.

რას ფიქრობს მიჩი? ჰანასგან წინააღმდეგობა არ ხვდება — უფრო სწორად, ვერ ამჩნევს — და მიაჩნია, რომ ორ ზრდასრულ ადამიანს შეთანხმებული სექსი ჰქონდა.

ჰანა რას ფიქრობს და განიცდის, ამას სეზონის მე-10 სერიაში, მე-19 წუთიდან, ნახავთ.

გამოყენებული წყაროები:

რადიო თავისუფლება — ბაია პატარაია გაუპატიურების დეფინიციაზე
ნეტგაზეთი — გაუპატიურების ხარვეზიანი მუხლი
Amnesty International — Consent laws in Europe
Rainn — Legal Role of Consent
The New York Times — Louis C.K. Responds to Accusations
Planned Parenthood — What is Sexual Consent?

მთავარი სურათი: Star Online Graphics

17 დეკემბერი — სექსმუშაკების მიმართ ძალადობის დასრულების საერთაშორისო დღე

მიერ

მარტი 4, 2025

გენდერული ნიშნით სხვადასხვა ტიპის ძალადობა საქართველოში გავრცელებული პრაქტიკაა. თუმცა ქალთა მიმართ ძალადობრივი მოპყრობა ინტერსექციურია — ანუ სხვადასხვა ნიშანს აერთიანებს.

მაგალითად, ქალზე ძალადობენ არა მარტო გენდერის ნიშნით, არამედ სექსუალური ორიენტაციის, ეთნიკური მიკუთვნებულობის, სოციალური მდგომარეობისა თუ სხვა მრავალი გარემოების მიხედვითაც. ერთ-ერთი ასეთი გარემოება სექსსამუშაოში ჩართულობაა.

გამომდინარე იქიდან, რომ პროსტიტუცია საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით ადმინისტრაციული სამართალდარღვევაა, ძალადობის შემთხვევაში პოლიციისთვის მიმართვა ძირითადად დამატებით პრობლემებს, რისკებსა და კიდევ უფრო მეტ ძალადობას მოიაზრებს.

გარდა კანონსა და სამართალზე ხელმიუწვდომლობისა, სექსსამუშაოში ჩართული ქალების მიმართ ძალადობის ალბათობას ის სტიგმა და სიძულვილის შემცველი დამოკიდებულებაც ზრდის, რაც სექსმუშაკების მიმართ საზოგადოებაში არსებობს. ეს დამოკიდებულებები კიდევ უფრო მძაფრია ტრანსგენდერი ქალების მიმართ.

სტიგმა და კანონზე ხელმიუწვდომლობა ქალებს აიძულებს, ფარულად ჩაერთონ სექსსამუშაოში და ძალადობის საფრთხის წინაშე ყოველდღიურ რეჟიმში იყვნენ.

სექსსამუშაოში კარგად იკვეთება გენდერული უთანასწორობის საკითხი: სექსმუშაკი ქალი უბედურებისა და სირცხვილის მომტანად აღიქმება როგორც საკუთარი თავისთვის, ისე მის ირგვლივმყოფთათვის, ხოლო კლიენტი — კაცი — აღიქმება, როგორც ის, ვინც „შეაცდინეს“ ან ვინც იმას აკეთებს, რასაც კაცები ზოგადად აკეთებენ და ამაში არც ახალია რამე და არც სასირცხვილო.

სექსსამუშაო და ტრანსგენდერი ქალები

მიუხედავად იმისა, რომ სექსსამუშაოში უმეტესად სისგენდერი — ადამიანი, რომლის გენდერული იდენტობაც ემთხვევა დაბადებისას მინიჭებული სქესის შესაბამის გენდერულ როლს — ქალები არიან ჩართულნი, ტრანსგენდერთა შორის პროპორციულად უფრო მეტი ქალია სექსმუშაკი, ვიდრე სისგენდერთა შორის.

გამომდინარე იქიდან, რომ ქვიარ ქალები არ მიეკუთვნებიან საზოგადოებაში დაწესებულ სტანდარტულ გენდერულ როლებსა და იდენტობებს, მათ მიმართ ძალადობას ესეც ერთვის მიზეზად. ანუ, ისინი მინიმუმ სამი ნიშნით ხდებიან ძალადობის მსხვერპლნი — გენდერის, სექსუალური ორიენტაციისა და სექსსამუშაოში ჩართულობის ნიშნებით.

ის ფაქტიც, რომ პროპორციულად ტრანსგენდერ ქალებში უფრო მეტი სექსმუშაკია, ვიდრე სისგენდერ ქალებში, კიდევ ერთხელ მიგვანიშნებს ამ ჯგუფის მარგინალიზებულობასა და მათთვის სხვადასხვა რესურსის ხელმიუწვდომლობაზე.

ძალადობის ფორმები სექსმუშაკების მიმართ

საქართველოში სექსმუშაკთა უფლებრივი მდგომარეობის „საქართველოს იურისტთა ასოციაციის“ მიერ 2018 წლის კვლევაში ვკითხულობთ, რომ საქართველოს 5 ქალაქში შექმნილი ფოკუს-ჯგუფის მონაწილე სექსმუშაკები მუდმივად საუბრობენ ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ, სექსუალურ და ეკონომიკურ ძალადობაზე, შანტაჟსა და ადევნების სხვადასხვა ფორმებზე მათ მიმართ.

ისტორიები

„ერთხელ მეტროსთან მდებარე ბაზართან ვიყავი სავაჭროდ, შვილთან ერთად, გადმოვიდა დიდუბის განყოფილების ერთ-ერთი პოლიციელი, ხმამაღლა მიმითითა საათზე და დაცინვით მითხრა, შენ აქ რატომ ხარ, სამსახურში არ უნდა იყო, იქ არ უნდა იდგეო? კონკრეტული ადგილი დაასახელა. მოვკვდი და გავთავდი ადგილზე“.

„ყოველთვის ძალადობენ. მე პირადად ფოტოები გადამიღეს ჩუმად და სოციალურ ქსელში გამივრცელეს, პოლიციელმა თვითონ მაჩვენა ეს ფოტოები. ვთხოვე, დავეჩოქე, 5 შვილის დედა ვარ, ჩემი ერთ-ერთი შვილი პოლიციაში მუშაობს, ნუ გამიწირავ, ოჯახსა და ცხოვრებას ნუ დამინგრევ, თორემ ბენზინს გადავისხამ და აქვე დავიწვავ თავს-მეთქი. ეგ რა, უფრო უარესი მოგელისო, მიპასუხა. იმ ფოტოებს 240 კაცის გამოხმაურება აქვს, ისეთი სიტყვები, ისეთი შეურაცხყოფებია… მერე იტყვიან, თავი რატომ მოიკლაო“

„ჩვენ ისედაც ღირსებას გვილახავენ. ძალიან ხშირად, წყალს გვასხამენ, გვაფურთხებენ, გვაგინებენ. იყო დრო, როდესაც „დუბინკებით“ გვცემდნენ და სახლში გვაკითხავდნენ. რამდენჯერმე შევიცვალე ბინა ამის გამო. ისინი მოდიოდნენ ჩემთან სახლში და უფასო მომსახურებას მოითხოვდნენ.

არცერთი პრეცედენტი ყოფილა, პოლიციას დავეცავით, პატრული უფრო გვიდგას ზოგჯერ გვერდში. პოლიციის განყოფილებიდან კი სულ გვერჩიან, გინდა ფორმით, გინდა უფორმოდ.

შეიძლება, კილომეტრ-ნახევრიდან დაგიძახოს „შე გათახსირებულო, შე საქონელო“ და ა.შ. მე უკვე იმდენად მრცხვენია, სადაც მე ვდგავარ, სავაჭრო ადგილია, ბაზარია. ელემენტარულად, გარეთ მრცხვენია გამოსვლა“, — ჰყვებიან სექსმუშაკი ქალები „ნეტგაზეთისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში.

^{სურათი: dribbble / Carla Orozco}

სექსმუშაკების მიმართ ძალადობა მხოლოდ საქართველოს პრობლემა არ არის. ის მთელი მსოფლიოს გამოწვევაა. სწორედ ამიტომ, 17 დეკემბერი სექსმუშაკთა მიმართ ძალადობის დასრულების საერთაშორისო დღეა.

აუცილებელია, სახელმწიფო ხედავდეს პრობლემის კომპლექსურობასა და სიმწვავეს, შეცვალოს კრიმინალიზებაზე დაფუძნებული მიდგომა და არ იქცეს დამატებით ძალადობრივ რგოლად სექსსამუშაოში ჩართული ქალებისთვის.

სექსმუშაკის დასჯასა და დისკრიმინაციაზე ორიენტირებული სექსსამუშაოს პირობებში ისეთი საბაზისო უფლებები ირღვევა, როგორიცაა, მაგალითად, სიცოცხლის, პირადი უსაფრთხოების, წამებისა და ღირსების შემლახველი მოპყრობისგან დაცვის უფლება.

ეს უფლებები ყოველდღიური უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის განუყოფელი ნაწილია და აუცილებელია, საკითხის მიმართ არსებული პოლიტიკა და მიდგომები სწორედ ამ უფლებების დაცვას ემსახურებოდეს.

მთავარი სურათი: un.org

სექსუალური ძალადობა — რა გამოწვევების წინაშე დგანან ქალები საქართველოში?

მიერ

მარტი 4, 2025

თბილისის კინოთეატრებში რიდლი სკოტის ახალი ფილმი „უკანასკნელი დუელი“ გამოჩნდა. მის მხატვრულ ღირებულებებზე უფრო კომპეტენტური პირები ისაუბრებენ, თუმცა ამბავი სანახავადაც და გასააზრებლადაც ნამდვილად მძიმე იყო.

ფილმში მოვლენები შუა საუკუნეებში ვითარდება. ომიდან დაბრუნებული რაინდი ჟან დე კარუჟი გაიგებს, რომ მისი ცოლი გააუპატიურეს და ეს მისმა ყოფილმა მეგობარმა და მეფესთან დაახლოებულმა პირმა ჩაიდინა. ფილმი რეალურ ამბავზეა დაფუძნებული და მარგარიტა დე კარუჟის ისტორიას გვიყვება, რომელმაც გადაწყვიტა, არ დაემალა ძალადობის ფაქტი და საჯაროდ ემხილებინა მოძალადე. თუმცა, მის სიტყვას არც სასამართლოსთვის და არც ხალხისთვის ფასი არ ჰქონდა. მას უწევდა თავის მართლება, რომ არ იტყუებოდა და ის, რაც მოხდა, მისი სურვილი არ ყოფილა.

შუა საუკუნეებს კარგა ხანია გავცდით, ქალს კი ისევ უწევს სასამართლოში და საზოგადოების წინაშე იმის მტკიცება, რომ მასზე ნამდვილად იძალადეს და ამაში თავად არ არის დამნაშავე.

ფილმში ერთი ამბავი სამი პერსპექტივიდან არის მოწოდებული: ქმრის, რომელიც არა ცოლზე, არამედ საკუთარ სახელზე ნერვიულობს; მოძალადის, რომელსაც ჰგონია, რომ რადგან ქალმა რამდენჯერმე შეხედა და გაუღიმა, ეს ნიშანი იყო, რომ თავადაც სურდა მასთან ყოფნა; და ქალის, რომელიც იტანჯება.

სამწუხაროდ, ცხოვრება ფილმი არ არის და არც გაუპატიურებას აქვს სამი პერსპექტივა: აქ მხოლოდ ერთი ჭეშმარიტი პერსპექტივა არსებობს — ქალის, რომელზეც სექსუალურად იძალადეს.

რას გულისხმობს გაუპატიურება და არის თუ არა ის სექსუალური ძალადობის ერთადერთი ფორმა?

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში გაუპატიურება განმარტებულია შემდეგნაირად: „პირის სხეულში ნებისმიერი ფორმით სექსუალური ხასიათის შეღწევა სხეულის ნებისმიერი ნაწილის, ნებისმიერი საგნის გამოყენებით, ჩადენილი ძალადობით, ძალადობის მუქარით ან დაზარალებულის უმწეობის გამოყენებით“.

თუმცა, გაუპატიურება არ არის სექსუალური ძალადობის ერთადერთი ფორმა. როგორც იურისტი ანა აბაშიძე აღნიშნავს, სექსუალური ძალადობაა ნებისმიერი არასასურველი ქცევა, რომელსაც აქვს სექსუალური შინაარსი.

► არ არის აუცილებელი, ეს მოხდეს ფიზიკური შეხებით. შეურაცხმყოფელი რეპლიკები, არასასურველი შეხება, სექსუალური შინაარსის შემცველი სცენების ყურების იძულება, პირადი ცხოვრების ამსახველი კადრების გავრცელებით დაშანტაჟება თუ სხვა ნებისმიერი მსგავსი ქმედება, რომელიც ქალს აყენებს ფიზიკურ თუ ფსიქოლოგიურ ტკივილს, უკვე არის სექსუალური ძალადობა.

სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი შეიძლება გახდეს ნებისმიერი ასაკისა და სქესის ადამიანი. თუმცა, მოცემულ სტატიაში საუბარი იქნება სექსუალურ ძალადობაზე სრულწლოვანი ქალების კონტექსტში.

ქართული კანონმდებლობისგან განსხვავებით, სადაც სისხლის სამართლის დანაშაულად მხოლოდ გაუპატიურება მიიჩნევა, სტამბულის კონვენციის თანახმად (რომლის ხელმომწერიც გახლავთ საქართველო), მონაწილე ქვეყნებმა უნდა მიიღონ ყველა საჭირო ზომა იმის უზრუნველსაყოფად, რომ სისხლის სამართლის დანაშაულად ჩაითვალოს არა მხოლოდ ადამიანის სხეულში სექსუალური შეღწევა (გაუპატიურება), არამედ ადამიანთან, მისი თანხმობის გარეშე, სექსუალური ხასიათის სხვა აქტის განხორციელებაც. ამავე მუხლში აღნიშნულია, რომ კანონი უნდა გამოიყენებოდეს იმ შემთხვევებშიც, როცა დანაშაული ჩადენილია მეუღლის ან პარტნიორის მიმართ (მუხლი 36. სექსუალური ძალადობა, მათ შორის, გაუპატიურება).

► იხილეთ აგრეთვე: თანხმობა და სექსი — ზუსტად რას ნიშნავს გაუპატიურება?

რატომ არიან ქალები ჩუმად?

რეალურად, საქართველოში იმაზე მეტი ქალია სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი, ვიდრე სტატისტიკაშია მოცემული, მაგრამ ქალები არ ლაპარაკობენ. და მათ აქვთ სრულიად ლოგიკური მიზეზები, არ ილაპარაკონ. მათი არჩევანი, იყვნენ ჩუმად, არასდროსაა ირაციონალური. პირველ ყოვლისა, საზოგადოება არ არის ემპათიური ქალის მიმართ. თითის გაშვერა ხდება არა მოძალადის, არამედ ქალისკენ — როგორ ეცვა, როგორი ფერის პომადა ესვა, ხომ არ იყო ზედმეტად გამომწვევი და ხომ არ უბიძგა კაცს ამგვარი ქცევისკენ? ეს კი ხშირად იმიტომ ხდება, რომ მოძალადე, რომელსაც ამხელენ, როგორც წესი, საზოგადოებისთვის ძალიან მისაღები და პატივსაცემი ადამიანია, ფერს და ზნეს კი მხოლოდ დახურულ კარს მიღმა იცვლის. ქალისთვის აღიარება, რომ ის გახდა სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი, ფაქტობრივად, ნიშნავს მუდმივ თავის მართლებას, რომ ამ ამბავში მას ბრალი არ მიუძღვის. რაც მთავარია, თავის მართლება უწევს არა მხოლოდ ოჯახის წევრებისა თუ ნათესავების, არამედ მთელი სისტემის წინაშე. სამწუხაროდ, ჩვენ არაერთხელ გვსმენია დაზარალებული ქალის ისტორია, რომელსაც სამართალდამცავებმა კიდევ უფრო დიდი ტკივილი და შეურაცხყოფა მიაყენეს მისი მდგომარეობის არასათანადოდ და არასერიოზულად შეფასებით.

არის ქალის დუმილის კიდევ ერთი და ძალიან მნიშვნელოვანი მიზეზი — ის ვერ აცნობიერებს, რომ მასზე ძალადობენ. ასეთი შემთხვევები ხდება მაშინ, როცა მოძალადე მისი პარტნიორი ან მეუღლეა, ანუ მისთვის საყვარელი ადამიანია. მარტივია ძალადობის დანახვა მაშინ, როცა შენზე უცხო ადამიანი ძალადობს, მაგრამ რთულია ამოიცნო დანაშაული, როცა შენ წინ შენი მეუღლეა/პარტნიორია. როცა ფიქრობ, რომ სქესობრივი კავშირი ამ ურთიერთობის შემადგენელი ნაწილია და უბრალოდ ვალდებული ხარ, ასე მოიქცე, ან მისი დაკარგვის გეშინია. გეშინია, რომ თუ დღეს უარს ეტყვი სექსზე, ხვალ ის სხვასთან წავა. ამასთან, გახსენდება ათასჯერ მოსმენილი სიტყვები, რომ „ურთიერთობა კომპრომისებზე წასვლაა“ და ფიქრობ, რომ ამ ერთხელაც წახვალ კომპრომისზე, არა უშავს, თუკი შენ სიამოვნებას არ იღებ, ორგაზმი ხომ არც არასდროს ყოფილა ქალის პრიორიტეტი; მერე რა, თუ ყელში ბურთი გეჩხირება იმ წამებში, ესეც გაივლის, მალე დამთავრდება, სულ ცოტაც და შენი პარტნიორი ისიამოვნებს და შეგეშვება; მთავარია, ხვალ ისევ შენთან იქნება — მაგრამ არა, სექსი კომპრომისი არ არის.

^{სურათი: Benedetto Cristofani}

ფსიქოლოგი ლოლა ლომიძე აღნიშნავს: „როცა ქალი თავის ემოციებს, სურვილებს, თავის პიროვნებას გვერდზე დებს და ხდება ქმრის/პარტნიორის ერთგვარი დამატება, ვფიქრობ, სოციოკულტურული გავლენა უფროა, ვიდრე სიყვარული. მე მაინც მგონია, რომ სიყვარული არის ის, როცა თავს კარგად გრძნობ და შეგიძლია იმის თქმა, რომ დღეს სექსი არ გინდა და გირჩევნია, დაიძინო“.

„პარადოქსია, რომ ხშირად გვჩაგრავს ის, ვინც ყველაზე მეტად გვიყვარს“, — ამბობს იურისტი ანა აბაშიძე და ფიქრობს, რომ ამ ფაქტს ყველა ყურადღებით უნდა მოეკიდოს. მიყვარს ის, ვინც გუშინ მცემა. მართალია, ამ დროს ქალი ხვდება, რომ ეს ქცევა არ არის ადეკვატური, მაგრამ არ სურს იმის დაჯერება, რომ ადამიანი, რომელთანაც ამდენი რამ აკავშირებს, მოძალადეა. აქ ორი აზრი ებრძვის ერთმანეთს: ერთი, რომელიც გეუბნება, რომ ეს ადამიანი შენთვის მნიშვნელოვანია და მეორე, რომელიც გეუბნება, რომ კი, ასეა, მაგრამ ის შენ გაზიანებს. ბუნებრივია, რთულია გადაწყვეტილების მიღება, ხმის ამოღება და დახმარების თხოვნა, რადგან შენს ცნობიერში ეს ნიშნავს შენთვის ძვირფასი ადამიანის გაწირვას, შესაძლოა, მის ციხეში ჩასმასაც. ასეთ ვითარებაში აუცილებელია, ქალს მიეცეს დრო, თავად გადაწყვიტოს, როდის იქნება მზად ამ ყველაფერზე სასაუბროდ.

ასე რომ, ნუ გავიკვირვებთ, თუკი ქალი თვეების ან თუნდაც წლების მერე გადაწყვეტს მოძალადის მხილებას და ნურც იმას გავიკვირვებთ, თუკი იგი არასდროს მიიღებს ამგვარ გადაწყვეტილებას. სახელმწიფო, კანონმდებლობა, საზოგადოება, ოჯახი — არც ერთი მათგანი არ სთავაზობს ქალს ჯანსაღ გარემოს, ისაუბროს ხმამაღლა იმაზე, რაც აწუხებს. ასეთ სოციუმში, მოსთხოვო ქალს ბრძოლა, ნიშნავს, მოსთხოვო მას გმირობა. თუმცა, ადამიანს აქვს უფლება, არ იყოს გმირი, აქვს უფლება, არ ჰქონდეს ძალა, წავიდეს ყველას წინააღმდეგ. ეს ბუნებრივია, ადამიანურია.

რა გავლენას ახდენს სექსუალური ძალადობა პიროვნებაზე?

„სექსუალური ძალადობა ძალიან მძიმე დაღს ასვამს ადამიანს. პირველ რიგში, მას აღარ უყვარს, აღარ მოსწონს საკუთარი თავი, აღარ მოსწონს საკუთარი სხეული, სხეულის სუნი, ფორმა. მას აქვს განცდა, რომ ყველაფერი სულერთია, დასაკარგი მაინც აღარაფერი აქვს. სწორედ ამიტომ, არსებობს ძალიან სამწუხარო სტატისტიკა იმის შესახებ, რომ ქალები, რომლებიც ერთხელ უკვე იყვნენ სექსუალური ძალადობის მსხვერპლნი, მეორედ ან მეტჯერაც აღმოჩნდებიან მსგავს სიტუაციაში. ასეთ დროს ძალიან მნიშვნელოვანია ოჯახის წევრების, ფსიქოლოგის, თავისი მიკროსოციუმის მხარდაჭერა, რათა ამ ადამიანმა შეძლოს საკუთარი თავის ხელახლა შეყვარება და პატივისცემა“ — ლოლა ლომიძე

სურვილის შემთხვევაში, ვის შეიძლება მიმართოს ქალმა დასახმარებლად?

დღეს უკვე არსებობს ბევრი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც მუშაობს ქალთა მიმართ სექსუალური ძალადობის საკითხზე და უწევს მათ უფასო დახმარებას. თავდაპირველად, მსხვერპლ ქალს შეუძლია რომელიმე ასეთ ორგანიზაციაში მივიდეს და მიიღოს კონსულტაცია. ანა აბაშიძე, რომელსაც მსგავს შემთხვევებზე მუშაობის დიდი გამოცდილება აქვს, ფიქრობს, რომ გამოწვევები აქაც მრავლადაა. მისი აზრით, იურისტებმა, იმ ადამიანებმა, რომლებსაც პირველადი კონტაქტი აქვთ მსხვერპლთან, ძალიან ფრთხილად და სწორად უნდა შეაფასონ მისი საჭიროებები.

„როგორც წესი, მსხვერპლს ურჩევენ, დარეკოს ან წავიდეს პოლიციაში, თუმცა ეს არ არის ყოველთვის ერთადერთი სწორი გზა. მით უფრო, ისეთ ქვეყანაში, სადაც მართლმსაჯულება არის ხისტი, კუნთებზე იყურება და მოძალადეს მხოლოდ დაჭერით ემუქრება. ასეთი მიდგომა არ მუშაობს და ეს ქალმა ყველაზე უკეთ იცის, რის გამოც არ სურს პოლიციაში წასვლა, რასაც პატივი უნდა ვცეთ“ — ანა აბაშიძე

რასაკვირველია, არის შემთხვევები, როცა იურისტები ქალებს პირდაპირ მოუწოდებენ, დარეკონ პოლიციაში ან თავად რეკავენ, რადგან მათ სიცოცხლეს სწორედ იმ წუთებში ემუქრება სერიოზული საფრთხე. თუმცა, აქაც არის ერთი გარემოება: ქალის მხრიდან დემონსტრაციულად ტელეფონის ხელში აღებამ და მოძალადისთვის თქმამ, რომ ის რეკავს პოლიციაში, შეიძლება სიტუაცია კიდევ უფრო გაამწვავოს და ფატალურ შედეგამდე მიიყვანოს. სწორედ ამიტომ, ქალებს ურჩევენ, გამოიყენონ ისეთი აპლიკაციები, რომლებსაც ტელეფონის ეკრანზე მინიმალური შეხება სჭირდება და ამ გზით ითხოვონ დახმარება (მაგალითად, სასურველია ტელეფონებში გვქონდეს ისეთი აპლიკაციები, როგორებიცაა 112 Georgia ან Safe You).

^{სურათი: The Conversation / Shutterstock}

ასევე, პრაქტიკულად ყველა რაიონში არსებობს უფასო იურიდიული დახმარების სამსახური, სადაც ქალს აქვს შესაძლებლობა, აიყვანოს ადვოკატი, რასაც სახელმწიფო უზრუნველყოფს. მას ასევე შეუძლია მოითხოვოს მსხვერპლის სტატუსის დადგენა, რათა ისარგებლოს სახელმწიფო თავშესაფრითა და სხვა სერვისებით.

ერთ-ერთი ყველაზე საჭირო რჩევა, რასაც იურისტები გასცემენ, ეხება მტკიცებულებების შეგროვებას. მაშინაც კი, თუკი არ გაქვთ გადაწყვეტილი საქმეში სამართალდამცავების ჩართვა, გაუზიარეთ თქვენი ემოციები და ამბები სხვა ადამიანებს, ოჯახის წევრებს, მეგობრებს, რადგან გამოძიების პროცესში მათი ჩვენებები მნიშვნელოვანი იქნება. თუკი სექსუალური ძალადობა განხორციელდა ფიზიკური ძალის გამოყენებით, მიდით ექიმთან, თუნდაც, არ გსურდეთ მისთვის სიმართლის გამხელა, უბრალოდ ჩანიშნეთ ვიზიტი, რათა თქვენი დაზიანებები დოკუმენტურად აღიბეჭდოს. შეაგროვეთ მტკიცებულებები ნებისმიერი გზით, რადგან შეიძლება ოდესმე მოისურვოთ ამაზე საუბარი. თუმცა, აღსანიშნავია ისიც, რომ ბრძოლას მაშინაც აქვს აზრი, თუკი ამგვარი მტკიცებულებები არ მოგვეპოვება, რადგან სიმართლის დასადგენად სხვა გზებიც არსებობს. ამასთან, როგორც არაერთხელ აღინიშნა, სექსუალური ძალადობა არ გულისხმობს მხოლოდ ფიზიკურ ძალადობას, ამიტომ ასეთი სახის დაზიანებები, შესაძლოა, მსხვერპლს საერთოდ არ აღენიშნებოდეს.

და ბოლოს, აუცილებელია ფსიქოლოგთან ვიზიტი. განვითარებულ და გენდერულ თანასწორობაზე ორიენტირებულ ქვეყნებში მთელი სისტემა ერთობლივად მუშაობს. სექსუალური ძალადობა ძალადობის ძალიან მძიმე ფორმაა, რომელსაც კომპლექსური მიდგომა სჭირდება. ქალი არ უნდა აღმოჩნდეს მარტო სამართალდამცავების წინაშე, მას სჭირდება სერიოზული ფსიქოლოგიური დახმარება, რათა გაიაზროს, რომ სწორ გზაზე დგას, რომ ის არაფერშია დამნაშავე, კვლავ შეძლებს ხარისხიან და ღირსეულ ცხოვრებას და რომ მისი ხმა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მისთვის, არამედ მის გარშემო მყოფი სხვა უამრავი ქალისთვის.

მთავარი სურათი: Getty Images/holaillustrations

ქალთა მიმართ ძალადობა და მისი გავრცელებული ფორმები

მიერ

მარტი 4, 2025

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ 2021 წლის მარტში გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად, მსოფლიოში სამიდან ერთ ქალს (30%) სიცოცხლეში ერთხელ მაინც გამოუცდია ფიზიკური და/ან სექსუალური ძალადობა სექსუალური პარტნიორის ან სხვა პირის მხრიდან.

საქსტატის ოფიციალური მონაცემების თანახმად, 2015 წლიდან 2020 წლამდე საქართველოს მასშტაბით ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ქალების რაოდენობა ყოველწლიურად იზრდება. 2021 წლის მონაცემებით, ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ქალების რაოდენობა თითქმის შვიდი ათასს უტოლდება. თუმცა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ შესაბამის უწყებებთან მიმართვიანობა ოჯახში ძალადობის შესახებ, რიგი ფაქტორების გამო, საკმაოდ იშვიათად ხდება. შესაბამისად, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოფიციალური სტატისტიკის მიღმა კიდევ ათასობით ქალი განიცდის ძალადობის სხვადასხვა ფორმას.

ქალების მიმართ ძალადობაზე საუბრისას აუცილებელია გამოვყოთ შშმ და ლგბტქ+ თემის წევრი ქალები, რადგან მათთვის ეს საფრთხე ერთიორად იზრდება. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ გაეროს სპეციალური მომხსენებლის ანგარიშის თანახმად, შშმ ქალები განსაკუთრებული რისკის ქვეშ იმყოფებიან. მათზე ძალადობა შესაძლოა განხორციელდეს სხვადასხვა ადგილას და სხვადასხვა გზით, ხშირად კი იმ ადამიანების მხრიდან, ვისაც ისინი იცნობენ და ენდობიან. კიდევ უფრო მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფებიან სოციალურად დაუცველი, ლტოლვილი ან/და კონფლიქტურ ზონაში მცხოვრები შშმ ქალები. ამასთან, შშმ ქალები დამატებით დაბრკოლებებს აწყდებიან პოლიციასთან ან სასამართლოსთან კომუნიკაციის პროცესში. მსგავს სტრუქტურებში მომუშავე პერსონალის უმრავლესობამ არ იცის, როგორ დაამყაროს კომუნიკაცია შშმ პირებთან და როგორ გააძლიეროს ისინი. უფრო მეტიც, თუკი საქმე ეხება ინტელექტუალური შეზღუდვის მქონე ქალებს, სამართალდამცავი ორგანოები მათ არ ენდობიან, რადგან ფიქრობენ, რომ ისინი გაგებისა და გააზრების უნარს მოკლებულნი არიან.

მიუხედავად იმისა, რომ ქალთა მიმართ ძალადობაზე საუბრისას უამრავი დეტალია გასათვალისწინებელი და სხვადასხვა საჭიროების მქონე ჯგუფს თავისი ინდივიდუალური გამოწვევები და დაბრკოლებები აქვს, სტატიაში ვეცდებით ზოგადად გაგაცნოთ ქალთა მიმართ ძალადობის ყველაზე გავრცელებული ფორმები.

ფიზიკური ძალადობა

როგორც თავად ტერმინი მიგვანიშნებს, ძალადობის ეს ფორმა დაკავშირებულია პარტნიორისთვის ფიზიკური ზიანის მიყენებასთან, როგორიცაა:

ხელის ან/და ფეხის დარტყმა
დაწვა
სილის გაწნა
ჩქმეტა
ცემა

ერთი სიტყვით, ყველა ის ქმედება, როცა ფიზიკური შეხებით ხდება ტკივილის მიყენება ან არის ტკივილის მიყენების მცდელობა. ფიზიკურ ძალადობას განეკუთვნება აგრეთვე:

ქონების დაზიანება
ალკოჰოლის/ნარკოტიკების იძულებითი მოხმარება ან მკურნალობაზე უარის თქმა, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს პარტნიორის ჯანმრთელობის დაზიანება ან სიკვდილი.

► საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ფიზიკური ძალადობაა: ცემა, წამება, ჯანმრთელობის დაზიანება, თავისუფლების უკანონო აღკვეთა ან სხვა ისეთი მოქმედება, რომელიც იწვევს ფიზიკურ ტკივილს ან ტანჯვას; ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებული მოთხოვნების დაუკმაყოფილებლობა, რაც იწვევს მსხვერპლის ჯანმრთელობის დაზიანებას ან სიკვდილს.

ეკონომიკური ძალადობა

ეკონომიკური ძალადობა ძალადობის ერთ-ერთი ყველაზე დაფარული ფორმაა, რადგან მას თან არ ახლავს ფიზიკური ნიშნები და ხშირად ვერ ხდება მისი იდენტიფიცირება. რეალურად კი, ეკონომიკური ძალადობა ქალებს ართმევს ღირსეული ცხოვრების შესაძლებლობას. ეკონომიკური ძალადობის დროს ხდება ქალის ფინანსურ რესურსებზე სრული კონტროლის შენარჩუნება, ფულზე წვდომის შეზღუდვა, სამსახურში სიარულის აკრძალვა ან ამის მცდელობა.

► საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ეკონომიკური ძალადობაა ქმედება, რომელიც იწვევს საკვებით, საცხოვრებელი და ნორმალური განვითარების სხვა პირობებით უზრუნველყოფის, საკუთრებისა და შრომის უფლებების განხორციელების, აგრეთვე თანასაკუთრებაში არსებული ქონებით სარგებლობისა და კუთვნილი წილის განკარგვის უფლების შეზღუდვას.

► იხილეთ აგრეთვე: ეკონომიკური დამოუკიდებლობა — ფემინიზმის ანბანი

ფსიქოლოგიური ძალადობა

ამ დროს ადამიანზე ხორციელდება ისეთი ქმედებები, რომელიც მასში იწვევს შიშს. ფსიქოლოგიური ძალადობის ფორმებია ასევე ფიზიკური ტკივილის მიყენების, ქონების თუ შინაური ცხოველის განადგურების მუქარა; მეგობრებისგან, ოჯახის წევრებისგან, სამსახურისგან იძულებითი იზოლაცია მუქარისა და მანიპულაციის გზით.

► საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, ფსიქოლოგიური ძალადობა არის შეურაცხყოფა, შანტაჟი, დამცირება, მუქარა ან სხვა ისეთი მოქმედება, რომელიც იწვევს ადამიანის პატივისა და ღირსების შელახვას.

^{წყარო: Behance / Em Kh}

სექსუალური ძალადობა

ეს ფორმა ქალთა მიმართ ძალადობის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ფორმაა, რომელზე საუბარსაც, როგორც წესი, ერიდებიან. სექსუალური ძალადობა არის ნებისმიერი სახის სექსუალური ქმედება, რომელიც ჩადენილია მეორე პირის ნების საწინააღმდეგოდ, მისი თანხმობის გარეშე ან ისეთ ვითარებაში, როცა თანხმობის გაცემა შეუძლებელია, რადგან ის არის ბავშვი, შშმ პირი, იმყოფება არაფხიზელ მდგომარეობაში და ა.შ. ერთი სიტყვით, სექსუალური ძალადობა არის ნებისმიერი სახის ქცევა, რომელსაც აქვს სექსუალური შინაარსი, რომელიც ხორციელდება მხოლოდ ერთი მხარის სურვილით.

► საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, სექსუალური ძალადობა არის სქესობრივი კავშირი ძალადობით, ძალადობის მუქარით ან მსხვერპლის უმწეობის გამოყენებით; სქესობრივი კავშირი ან სექსუალური ხასიათის სხვაგვარი მოქმედება ან გარყვნილი ქმედება არასრულწლოვნის მიმართ.

სექსუალური ძალადობის სახეები შესაძლოა შემდეგნაირად გამოიხატოს:

გაუპატიურება — ეს არის სექსუალური ძალადობის ფორმა, რომელიც ხშირად ამგვარი ძალადობის ერთადერთ ფორმად მიიჩნევა, რაც სიმართლეს არ შეესაბამება. გაუპატიურება სისხლის სამართლის კოდექსში განმარტებულია შემდეგნაირად: „პირის სხეულში ნებისმიერი ფორმით სექსუალური ხასიათის შეღწევა სხეულის ნებისმიერი ნაწილის, ნებისმიერი საგნის გამოყენებით, ჩადენილი ძალადობით, ძალადობის მუქარით ან დაზარალებულის უმწეობის გამოყენებით“.
სექსუალური შევიწროება — ეს არის თანხმობის გარეშე განხორციელებული ფიზიკური კონტაქტი, როგორიცაა ხელის წავლება, ჩქმეტა, მეორე ადამიანის სხეულის ნებისმიერ ნაწილზე სექსუალურად შეხება, ხახუნი და ა.შ. თუმცა, სექსუალური შევიწროება შესაძლოა არ იყოს ჩადენილი ფიზიკური შეხებით და გამოიხატოს სიტყვიერად: ღირსების შემლახავი რეპლიკები (ე.წ. „ქეთქოლინგი“; ინგლ. Catcalling), სექსუალური ხასიათის კომენტარები ადამიანის სხეულის ან გარეგნობის მიმართ, სექსუალური შინაარსის თხოვნები, ადევნება, სასქესო ორგანოების ჩვენება.
გამოსასწორებელი გაუპატიურება (ინგლ. Corrective rape) — ეს არის გაუპატიურების ერთ-ერთი ყველაზე უცნობი ფორმა, რომელიც განხორციელებულია პირის სექსუალური ორიენტაციის ან გენდერული იდენტობის საფუძველზე. ძალადობის ამ ფორმის მსხვერპლი ყველაზე ხშირად ხდებიან, ბუნებრივია, ლგბტქ+ თემის წევრები. ამგვარი ქმედების მიზანია მსხვერპლი აიძულოს, დაემორჩილოს ჰეტეროსექსუალობის და ნორმატიული გენდერული იდენტობის „წესებს“.

► იხილეთ აგრეთვე:

სექსუალური ძალადობა — რა გამოწვევების წინაშე დგანან ქალები საქართველოში?
თანხმობა და სექსი — ზუსტად რას ნიშნავს გაუპატიურება?

მიუხედავად იმისა, რომ ქალები და გოგოები ნებისმიერ ადგილას და ნებისმიერი ადამიანის მხრიდან შეიძლება გახდნენ ძალადობის მსხვერპლი, ყველაზე ხშირად მათ მიმართ ძალადობა ჩადენილია ოჯახში და იმ ადამიანების მხრიდან, რომლებსაც ისინი კარგად იცნობენ. უფრო მეტიც, კვლევების თანახმად, მოძალადეები ხშირად სწორედ სექსუალური პარტნიორები ან ქმრები არიან და ამ სტატუსით აძლევენ ლეგიტიმაციას თავიანთ ქმედებებს.

დაბოლოს, მართალია, საქართველოს კანონი „ქალთა მიმართ ძალადობის ან/და ოჯახში ძალადობის აღკვეთის, ძალადობის მსხვერპლთა დაცვისა და დახმარების შესახებ“ სახელმწიფოს ავალდებულებს, უზრუნველყოს ქალების დაცვა ძალადობისგან, გადადგას ქმედითი ნაბიჯები ძალადობის პრევენციისკენ და განახორციელოს შესაბამისი ზომები დანაშაულის შემთხვევებში, მაგრამ ამ საკითხში საზოგადოების როლი უმნიშვნელოვანესია. ძალადობის და მოძალადეების მხარდამჭერი ხშირად სწორედ საზოგადოებაა, რაც გამოწვეულია რიგ ქვეყნებში ფესვგადგმული გაუპატიურების კულტურით — მარტივად რომ ვთქვათ, მოძალადეების მიმღებლობით. იმისათვის, რომ თავიდან ავიცილოთ მსგავსი გარემო, უნდა ვიცოდეთ, რა არის ძალადობის ნიშნები, რათა დროულად ვეცადოთ იმის შეჩერებას, რაც შესაძლოა ზუსტად ჩვენ თვალწინ ხდება.

► იხილეთ აგრეთვე: გაუპატიურების კულტურა — როგორ ექცევა საზოგადოება ძალადობის მსხვერპლს?

მთავარი სურათი: Vecteezy

ფსიქოლოგიური ძალადობა — მისი ფორმები, გავლენა და მასთან გამკლავების გზები

მიერ

მარტი 4, 2025

ფსიქოლოგიური ძალადობა, ასევე ცნობილი, როგორც მენტალური ან ემოციური ძალადობა, მოიცავს ისეთ ვერბალურ (სიტყვიერ) და არავერბალურ კომუნიკაციას, რომელიც სხვის კონტროლს ან მისთვის ემოციური ზიანის მიყენებას ისახავს მიზნად.

მართალია, ფსიქოლოგიური ძალადობა არ ტოვებს დალურჯებებსა და გატეხილ ძვლებს, მაგრამ ის შეიძლება მწვავე ემოციური და მენტალური გამოწვევების სათავე იყოს. ძალადობის ეს ფორმა, შესაძლოა, რთული ამოსაცნობი იყოს, თუმცა, მნიშვნელოვანია, ამოვიცნოთ და ვითხოვოთ დახმარება რაც შეიძლება მალე, რადგან ის ხშირად ფიზიკური ძალადობის წინაპირობაცაა.

► იხილეთ აგრეთვე: ქალთა მიმართ ძალადობა და მისი გავრცელებული ფორმები

ფსიქოლოგიური ძალადობის ნიშნები

არსებობს გარკვეული ნიშნები, რომლებიც შეიძლება მიგვითითებდეს, რომ ადამიანი ფსიქოლოგიური ძალადობის მსხვერპლია. ესენია, როცა ადამიანი:

შესამჩნევად შეწუხებული და აღელვებულია;
დისტანცირებულია;
ირიდებს თავიდან კონკრეტულ ადამიანებს ან როცა მათ ირგვლივაა, შეშინებული, აფორიაქებული და დაძაბულია;
არაბუნებრივად იქცევა, მაგალითად: ირწევა, იკვნეტს ფრჩხილებს, ტუჩებს ან კანს.

ასევე არსებობს ნიშნები, რომლებიც შედარებით უფრო რთული დასაკავშირებელია ფსიქოლოგიურ ძალადობასთან. მაგალითად, როცა ადამიანი:

იწყებს დაგეგმილი შეხვედრების ბოლო წუთს გაუქმებას;
ცდილობს გაამართლოს პარტნიორის სიტყვები ან ქცევები, რომლებიც მას ტკივილს აყენებს;
უფრო ჩუმადაა, როცა პარტნიორი მასთან ერთადაა;
ზედმეტად ხშირად იხდის ბოდიშს;
უფრო მერყევი და დაუცველი ჩანს;
მუდმივად მოუსვენრადაა;
ხშირად ამოწმებს ტელეფონს ან პარტნიორი მუდმივად ურეკავს ან სწერს.

ფსიქოლოგიური ძალადობის ფორმები

ფსიქოლოგიურმა ძალადობამ შეიძლება სხვადასხვა სახე მიიღოს, მათ შორისა:

დაშინება;
იძულება;
დარცხვენა;
დაცინვა;
დამცირება;
ე.წ. „გასლაითინგი“ (ინგლ. Gaslighting) — ადამიანის დაეჭვება მისი აზროვნების, ფიქრებისა და შეგრძნებების ადეკვატურობაში, რეალობის აღქმის სისწორესა და მეხსიერებაში. ეს უარყოფითად მოქმედებს მის თვითრწმენასა და თვითშეფასებაზე და ხდის მოძალადეზე მიჯაჭვულს;
შევიწროება;
ინფანტილიზაცია — ადამიანთან ბავშვივით მოქცევა, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მენტალური, ფიზიკური, სოციალური და ინტელექტუალური მდგომარეობა არ საჭიროებს ასეთ მოპყრობას;
იზოლაცია — ადამიანის იზოლირება მისი ნების საწინააღმდეგოდ, მეგობრებისგან, ოჯახის წევრებისა და სოციალური სიტუაციებისგან;
სიჩუმე — ადამიანთან კომუნიკაციაზე უარის თქმა, დანაშაულის გრძნობის გამოწვევის მიზნით.
მანიპულაცია;
კონტროლი;
მუქარა;
შეურაცხმყოფელი ან დამამცირებელი სიტყვების დაძახება.

ფსიქოლოგიური ძალადობის მსხვერპლი ყველა შეიძლება გახდეს, ნებისმიერი ტიპის ურთიერთობაში, მათ შორის მეგობრობაში, თანამშრომლობაში, ინტიმურ ან ოჯახურ ურთიერთობებში. თუმცა, ფსიქოლოგიური ძალადობა ყველაზე გავრცელებული ბავშვებისა და ინტიმური პარნტიორების მიმართაა.

ბავშვთა მიმართ ფსიქოლოგიური ძალადობა

ბავშვთა მიმართ ფსიქოლოგიური ძალადობის რამდენიმე მაგალითია:

ყვირილი და გინება;
მუდმივი კრიტიკა და გაკიცხვა;
დამცირება;
ბავშვის დასჯა ან დადანაშაულება ზრდასრულების პრობლემების გამო;
ტკივილის მიყენების ან მიტოვების მუქარა;
უსაფრთხო, ჯანსაღი და სტაბილური გარემოს ვერშექმნა ბავშვისთვის;
გარემოება, სადაც ბავშვი სახლში ძალადობის მოწმეა;
ბავშვის საჭიროებების უგულებელყოფა ან საჭიროებების დაკმაყოფილებისთვის სხვებისგან დახმარების მიღებაზე უარის თქმა.

^{წყარო: Getty Images/holaillustrations}

ბავშვებს, რომლებიც ფსიქოლოგიური ძალადობის მსხვერპლი ყოფილან, შესაძლოა:

უჭირდეთ სწავლა;
ჰქონდეთ ძილის პრობლემა;
იყვნენ მიდრეკილები კვებითი აშლილობებისკენ;
ჰქონდეთ სხვადასხვა ტიპის მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემები (დეპრესია, შფოთვა, დაბალი თვითშეფასება ან ემოციების კონტროლის გაძნელება);
გამოეკვეთოთ სხვადასხვა ტიპის ქცევითი პრობლემები (აგრესია, ტყუილები, თავის მოწონების მუდმივი მცდელობა და ა.შ.);
გამოუვლინდეთ ფიზიკური ჯანმრთელობის პრობლემები (ტკივილები და გასტროინტესტინალური — კუჭნაწლავის — პრობლემები);
ჰქონდეთ მიდრეკილება მათი ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობისთვის რისკისშემცველი ქცევების მიმართ (დამაზიანებელი ნივთიერებების ადრეული ასაკიდანვე მოხმარება).

ფსიქოლოგიური ძალადობა შეიძლება იმავენაირად დამაზიანებელი იყოს ბავშვისთვის, როგორც ფიზიკური ან სექსუალური, თუმცა, გამომდინარე იქედან, რომ ის რთულად იდენტიფიცირებადია, ბავშვისთვის დახმარების აღმოჩენა რთულდება. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ ზემოთ ჩამოთვლილ ნიშნებსა და ფაქტორებს აქტიურად მივაქციოთ ყურადღება.

ბავშვები, რომლებიც მოძალადე მზრუნველების ირგვლივ გაიზარდნენ, ზოგჯერ ვერ ამჩნევენ, რომ მათზე ძალადობენ და ეს მათთვის ნორმალური ქცევაა. შედეგად, მათ შეიძლება თავადაც გადმოიღონ ეს ქცევები და იქცნენ მოძალადეებად სხვებისთვის, ან ზრდასრულ ასაკშიც ჰქონდეთ მიდრეკილება ისეთი ურთიერთობებისკენ, სადაც ძალადობის მსხვერპლნი არიან.

► თუ ხართ ძალადობის მსხვერპლი, ან იცით ბავშვის შესახებ, ვინც ძალადობის მსხვერპლია, აუცილებლად დაუკავშირდით:

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს „ცხელ ხაზს“ — 15 05;
ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა საკონსულტაციო „ცხელ ხაზს“ — 116 006;
საგანგებო და გადაუდებელ დახმარებას — 112
ბავშვთა დახმარების ხაზს — 116 111
უფლებადამცველ ორგანიზაციას „პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)“ — 032 2 33 13 56

ფსიქოლოგიური ძალადობა ინტიმური პარტნიორის მიმართ

ინტიმურ პარტნიორთა მიმართ ფსიქოლოგიური ძალადობის რამდენიმე მაგალითია:

მუდმივი კონტროლის სურვილი (მუდმივად სურთ, იცოდნენ, სად ხართ, რას აკეთებთ, ვისთან ერთად ხართ და ა.შ.);
მოლოდინი, რომ მუდმივ კავშირზე იქნებით და მუდმივად მიაწვდით ინფორმაციას თქვენს ადგილსამყოფელზე;
თქვენი ტელეფონისა და სოციალური მედიის ანგარიშების პაროლების ცოდნის სურვილი, რათა აკონტროლონ თქვენი ციფრული აქტივობა;
თქვენი ფინანსებისა და მისი ხარჯვის კონტროლი;
ეჭვიანობა და ღალატში ხშირად დადანაშაულება;
გადაწყვეტილებების თქვენ ნაცვლად მიღება, მაგალითად, რას შეჭამთ ან ჩაიცვამთ, ხშირად თქვენი აზრის გათვალისწინების გარეშე;
მცდელობა, რომ არ შეხვდეთ მეგობრებსა და ოჯახის წევრებს;
თქვენი დარწმუნების მცდელობა, რომ არ იმუშაოთ, არ იაროთ სკოლაში ან სოციალურ შეკრებებზე;
თქვენი დარწმუნების მცდელობა, რომ არ მიიღოთ სამედიცინო დახმარება ან რჩევა;
ბრაზის თქვენთვის დამაშინებელი ფორმით გამოხატვა;
გინება, შეურაცხმყოფელი სახელების დაძახება, ბავშვივით მოპყრობა;
დაცინვა ან დამცირება, ხშირად სხვების თანდასწრებით;
ფიზიკური ზიანის მუქარა თქვენ ან თქვენთვის ძვირფასი ადამიანების მიმართ;
პოლიციით ან სამართლებრივი პროცესების დაწყებით დამუქრება, ხშირად მოგონილი მიზეზებით;
მუქარა, რომ დაიზიანებენ საკუთარ თავს, როცა თქვენზე გაბრაზებულები არიან;
ისეთი ფრაზების თქმა, როგორიცაა: „თუ ჩემთან არა, ვერავისთან ვერ იქნები“.

^{წყარო: Barry Falls / Telegraph}

ინტიმური პარტნიორისგან ფსიქოლოგიური ძალადობის გამოცდილებამ შეიძლება გამოიწვიოს:

არასასურველობის, სიყვარულისა და პატივისცემის დაუმსახურებლობის შეგრძნება;
უიმედობის, უძლურების, დანაშაულისა და სირცხვილის შეგრძნება;
გამოყენებულობის, კონტროლის ქვეშ ყოფნის განცდა;
აფორიაქებისა და სტრესის შეგრძნება;
მოძალადის გაღიზიანების მუდმივ შიშში ცხოვრება;
განსხვავებულად მოქცევა, რათა არ მოძალადე არ გაღიზიანდეს;
მოვლენების თქვენეული აღქმის ადეკვატურობის ეჭვქვეშ დაყენება;
კონცენტრაციის, ძილის, სამსახურისა და ჰობიებისგან სიამოვნების მიღების გაძნელება;
შფოთვის, დეპრესიის, დაბალი თვითშეფასების ან ქრონიკული ტკივილის გაჩენა ან გაძლიერება.

► თუ ხართ ძალადობის მსხვერპლი, ან იცით ვინმეს შესახებ, ვინც ძალადობის მსხვერპლია, აუცილებლად დაუკავშირდით:

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს „ცხელ ხაზს“ — 15 05;
ოჯახში ძალადობის მსხვერპლთა საკონსულტაციო „ცხელ ხაზს“ — 116 006;
საგანგებო და გადაუდებელ დახმარებას — 112
უფლებადამცველ ორგანიზაციას „პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის (PHR)“ — 032 2 33 13 56
უფლებადამცველ ორგანიზაციას „საფარი“ — 0322 30 76 03, 599 40 76 03

ფსიქოლოგიურ ძალადობასთან გამკლავება

ეს ის რჩევებია, რომლებიც დაგეხმარებათ, თუ ფსიქოლოგიური ძალადობა გამოგიცდიათ:

აღიარეთ პრობლემა. პირველი ნაბიჯი, რომელიც ზოგჯერ ყველაზე რთულიცაა, ძალადობის მსხვერპლობის აღიარებაა. გადაიაზრეთ, რა არის ჯანსაღი ურთიერთობის დინამიკა, და დაიწყეთ არაჯანსაღი ქცევების იმად დანახვა, რაც ისინი რეალურად არის.

დატოვეთ ძალადობრივი სიტუაცია. თუ ძალადობრივ გარემოში ხართ, მნიშვნელოვანია, შეიმუშაოთ უსაფრთხოების გეგმა და დატოვოთ ეს გარემო, როგორც კი შესაძლებლობა გექნებათ. საჭიროების შემთხვევაში, სთხოვეთ დახმარება სანდო მეგობრებს, ოჯახის წევრებს, მეზობლებს, სამართალდამცავ სტრუქტურებს ან ორგანიზაციებს.

ეცადეთ, ჩაიწეროთ ძალადობის შემთხვევები. მოძალადემ შეიძლება გითხრათ, რომ „ეს არასდროს უთქვამს“, რამაც შეიძლება თქვენი საკუთარ თავსა და რეალობაში დაეჭვება გამოიწვიოს. ასეთი შემთხვევების ყველა დეტალის ჩაწერა დაგეხმარებათ, რათა გქონდეთ ჩანაწერი იმისა, თუ რა მოხდა რეალურად.

არ შეხვიდეთ კონტაქტში მოძალადესთან. თუ მოძალადეს პირისპირ შეხვდებით, არ გამოხატოთ რეაქცია. ისწავლეთ ძლიერი საზღვრების დაწესება და უარი თქვით მასთან კონტაქტზე.

დაიმახსოვრეთ, რომ თქვენ დამნაშავე არ ხართ. ხშირად შეახსენეთ საკუთარ თავს, რომ თქვენ ბრალი არაა, რომ ძალადობის მსხვერპლი ხართ. ეს არაფრით დაგიმსახურებიათ და არ გამოგიწვევიათ.

იმუშავეთ ჯანსაღი ურთიერთობების შექმნაზე. მნიშნველოვანია, განივითაროთ თვითაღქმა და ერთმანეთისგან გაარჩიოთ ჯანსაღი და არაჯანსაღი ქცევები სხვადასხვა ტიპის ურთიერთობებში, რათა დაარღვიოთ ძალადობრივი წრე. შესაძლოა, რთული იყოს, ისევ ენდოთ ადამიანებს ან თქვენს თავს მისცეთ უფლება, იყოთ გულწრფელი და მგრძნობიარე, მაგრამ ეს ჯანსაღი ურთიერთობების მნიშვნელოვანი კომპონენტებია — ურთიერთობების, რომლებშიც მთავარი ორმხრივი პატივისცემა, ნდობა და ზრუნვაა.

ითხოვეთ დახმარება. ტრავმულ გამოცდილებებთან გასამკლავებლად თერაპიის გავლა სირცხვილი არ არის. თერაპიას შეუძლია დაგეხმაროთ თქვენი ემოციების გადააზრებაში, გამკლავების უნარების განვითარებაში, თვითშეფასების გაზრდასა და ტრავმისგან საბოლოო განკურნებაში.

ფსიქოლოგიურ ძალადობას შეუძლია იმოქმედოს თქვენს პიროვნებაზე და ხანგრძლივი ემოციური იარები დატოვოს. როცა შეძლებთ ძალადობრივი გარემოს დატოვებას და დარწმუნებული იქნებით თქვენს უსაფრთხოებაში, მნიშვნელოვანია დაიწყოთ საკუთარ თავზე ზრუნვისა და საკუთარი თავის მიმართ სიყვარულისა და ნუგეშის პრაქტიკა, რათა თავადვე დაეხმაროთ თქვენს თავს ტრავმებისგან განკურნებაში. მიმართეთ ფსიქოთერაპიას, თუ ამის საჭიროებას, ხედავთ და ყოველთვის გახსოვდეთ, რომ ძალადობა მსხვერპლის ბრალი არ არის.

► იხილეთ აგრეთვე: რას ნიშნავს მსხვერპლის დადანაშაულება და რატომ ხდება ის?

მთავარი სურათი: Shutterstock/Mary Long. Ashley Britton/SheKnows