პარასკევი, აპრილი 24, 2026
- Advertisement -
Google search engine
მთავარი წაკითხვა გვერდი 61

სქესობრივი მომწიფება — ემოციური და ფსიქოლოგიური ცვლილებები გარდატეხის ასაკში

მიერ
admin
-
0
#image_title

სქესობრივი მომწიფება არის პროცესი, რომელიც ბავშვობიდან ზრდასრულობაში გადასვლას აღნიშნავს. ამ დროს ხდება როგორც ფიზიკური, ისე ფსიქოლოგიური ცვლილებები.

გოგოების სქესობრივი მომწიფება საშუალოდ 9-11 წლის ასაკში იწყება და გრძელდება 15-17 წლამდე. ბიჭები, როგორც წესი, უფრო გვიან გადიან ამ პროცესს — 11-12 წლიდან დაახლოებით 16-17 წლამდე. მომწიფების ტემპი განსხვავდება ყველა ადამიანისთვის. თანატოლებთან შედარებით მცირედით ჩამორჩენა ან მათთვის გასწრება სრულიად ნორმალური რამაა.

ის ცვლილებები, რომლებიც „სქესობრივ მომწიფებად“ მოიაზრება, რამდენიმე წლის განმავლობაში მიმდინარეობს. თითოეული ადამიანის განვითარება პირადი პროცესია, რომელიც ინდივიდუალური ტემპითა და ინდივიდუალური გზით ხდება. საკუთარი სხეულის რიტმზე გავლენის მოხდენა არ შეგიძლიათ, მაგრამ შეგიძლიათ, სცადოთ მისი გაგება და გააზრება.

ჰორმონალურ დონეზე ყველა ეს ცვლილება ტვინიდან მომდინარე სიგნალების შედეგია. გონადოტროპინის გამომყოფი ჰორმონი (GnRH) აღწევს ჰიპოფიზს (თავის ტვინის ქვედა დანამატს), რომელიც შემდგომ სისხლის მიმოქცევის სისტემაში გამოყოფს ორ ჰორმონს — მალუთეინიზირებელ ჰორმონს (LH) და ფოლიკულის მასტიმულირებელ ჰორმონს (FSH). LH და FSH ჰორმონები არეგულირებენ ესტროგენისა და ტესტოსტერონის გამოყოფას. ტესტოსტერონი და ესტროგენი გოგოებსაც აქვთ და ბიჭებსაც, თუმცა სხვადასხვაგვარი რაოდენობით, და ისინი სხვადასხვაგვარად ზემოქმედებენ სხეულზე.

რა ხდება ჩვენს გონებაში სქესობრივი მომწიფების დროს?

ფიზიკურ ცვლილებებთან ერთად სქესობრივ მომწიფებას თან მნიშვნელოვანი ფსიქოლოგიური განვითარებაც ახლავს. მათ შორისაა აბსტრაქტულად აზროვნების უნარი, სხვათა თვალსაწიერის გააზრებისა და თვითანალიზის უნარ-ჩვევები, რომლებიც სხვა ადამიანებთან კომუნიკაციისას აუცილებელია. მოზარდები ასევე იწყებენ კრიზისულ სიტუაციებთან გამკლავებისთვის საჭირო უნარებისა და სტრატეგიების სწავლას. სწორედ ამ დროს იწყებენ მოზარდები სხვათა იდეებისა და რწმენების ეჭვქვეშ დაყენებას და მათ წინააღმდეგ წასვლას, რათა უკეთ გაიგონ, თუ როგორაა მოწყობილი სამყარო.

ემოციური ცვლილებები გარდატეხის ასაკში

სქესობრივი მომწიფებისას ემოციური ცვლილებები ზოგჯერ ფიზიკურ ცვლილებებამდე ხდება. ამ ასაკში ბევრ მოზარდს სურს, უფრო მეტი თავისუფლება ჰქონდეს და მეტად განაგებდეს საკუთარ ცხოვრებას.

შესაძლოა, აღმოაჩინოთ, რომ:

  • საკუთარ თავს უკეთ აღიქვამთ

  • სხვა ადამიანების მიმართ სქესობრივი ლტოლვა გიჩნდებათ

  • გაქვთ გუნება-განწყობის, ენერგიისა და ძილის რეჟიმის უეცარი ცვლილებები

ამ დროს ასევე შეიძლება წააწყდეთ ისეთ ემოციურ პრობლემებს, როგორებიცაა:

  • საკუთარი სხეულის ცვლილებებთან შეგუების სირთულე და იმაზე დარდი, თუ როგორ გამოიყურებით

  • გაღიზიანება და ბრაზი, როდესაც ვერ აღწევთ იმას, რისი მიღწევაც გსურთ

ეს ემოციური ცვლილებები საკუთარ მორალურ ღირებულებებსა და იდენტობაში გარკვევის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

ინდივიდუალურობა

ადამიანებს სწორედ სქესობრივი მომწიფებისას გვიყალიბდება ავტონომია და პირადი იდენტობა, ასევე ვიწყებთ სექსუალურ თვითგამორკვევას. ამ დროის განმავლობაში მოზარდებს უყალიბდებათ ღირებულებების თავიანთი სისტემა, რომელიც ყოველთვის სულაც არ ეთანხმება მათი ოჯახის ღირებულებებს. მოზარდები უფრო მეტად თანატოლების მხრიდან მოწონებისკენ მიილტვიან და ნაკლებად აქვთ ოჯახის მხრიდან მოწონების მოთხოვნა. სქესობრივი მომწიფებისას მოზარდებს ერთდროულად სურთ, იყვნენ მიღებულები და იყვნენ გამორჩეულები, რასაც ხშირად თან ახლავს სოციალური ზეწოლისადმი გაზრდილი მგრძნობელობა.

სხეულში მიმდინარე ჰორმონალური ცვლილებების გამო თინეიჯერებს ხშირად ერთმანეთის მონაცვლეობით აქვთ აღფრთოვანების, ბრაზის, შფოთვისა და დეპრესიის შეგრძნებები. ამან შეიძლება წარმოშვას კონფლიქტები და გაუგებრობები იქ, სადაც ისინი მანამდე არ იყო. მართალია, გუნება-განწყობის სწრაფი ცვლილებები აბსოლუტურად ნორმალურია, მაგრამ შინაგანი მოუსვენრობის უყურადღებოდ დატოვებამ შეიძლება მენტალური პრობლემები წარმოშვას. თუკი რაიმე პრობლემა ან შიში ტვირთად გაწევთ, აუცილებლად გაესაუბრეთ ვინმეს, ვისაც ენდობით, ან, თუკი საჭიროა, მიმართეთ პროფესიონალ ფსიქოლოგს, რომელიც ამ პრობლემებთან გამკლავებაში დაგეხმარებათ.

► საკუთარ ემოციებთან გამკლავების პრობლემა ყველა ადამიანს ჰქონია ცხოვრების რაიმე ეტაპზე მაინც. თუკი დახმარება გჭირდებათ, ითხოვეთ ის — ამაში სამარცხვინო არაფერია. მეტიც, პირიქით: არაკომფორტული პრობლემის ან პირადი ნაკლის აღმოჩენა და მის გამოსასწორებლად ნაბიჯის გადადგმა (თუნდაც ეს თქვენს სიამაყეს ლახავდეს ან სირცხვილის გრძნობას გიჩენდეთ) ძალიან ჭკვიანური და არაეგოისტური რამაა. საკუთარ პრობლემებთან გამკლავება გეხმარებათ არა მხოლოდ თქვენ, არამედ თქვენს გარშემომყოფებსაც.

წყარო: WomanLog

სექსუალობა

სქესობრივი მომწიფება ასევე ის დროა, როდესაც მოზარდებს დამოუკიდებელი სექსუალური იდენტობა უყალიბდებათ და უჩნდებათ სექსუალური სურვილები. ამ დროს ჩვენ გარშემო არსებული სოციალური თუ ოჯახური გარემო გავლენას ახდენს ჩვენ მიერ აღქმულ გენდერულ როლებსა თუ მოლოდინებზე, და მათ ძალიან დიდი გავლენა აქვთ ჩვენთვის ხელმისაწვდომ ინფორმაციაზე, განათლებაზე და სექსუალობის კუთხით არსებულ შესაძლებლობებზე. გარდა ამისა, სექსუალობის სხვადასხვა ფორმებისადმი ჩვენს დამოკიდებულებასა და მიმღეობაზე ზემოქმედებს ჩვენი ხასიათი და ტემპერამენტი.

სექსუალური ექსპერიმენტირებისა და გამორკვევის უდიდესი ნაწილი საკუთარი თავით იწყება. მასტურბაცია — განსაკუთრებით გოგოებისა და ქალების მასტურბაცია — ხშირად ტაბუდადებული თემაა, მათ შორის საქართველოში. მიუხედავად ამისა, მასტურბაცია განვითარების თვალსაზრისით სრულიად ნორმალურია და ინდივიდუალური არჩევანია — ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა სექსუალური აქტივობა. თვითონ მასტურბაციის აქტი საზიანო არ არის (თუკი ზედმეტად ჭარბი რაოდენობით არ შესრულდა), მაგრამ საზიანოა ის დარცხვენა და მასტურბაციასთან დაკავშირებული უარყოფითი შეგრძნებები, რომლებსაც ბევრ მოზარდს ადრეული ასაკიდანვე უნერგავს მისი გარემო. ეს სირცხვილის შეგრძნება შეიძლება ადამიანს წლების, ათწლეულების ან მთელი ცხოვრების განმავლობაშიც კი გაყვეს და სექსითა და მასტურბაციით სიამოვნების მიღებაში შეუშალოს ხელი.

ხშირ შემთხვევაში, ადრე თუ გვიან, ჩვენს სექსუალურ გამორკვევაში სხვა ადამიანებიც შემოდიან. ამას დამატებითი რისკებიც ახლავს. აუცილებელია, რომ კარგად გაერკვიოთ იმაში, თუ როგორ უნდა დაიცვათ თავი სექსის დროს, რათა თავიდან აიცილოთ არასასურველი ორსულობა, სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი) და ტრავმები, თუმცა მთელი ამ პასუხისმგებლობის მოზარდებისთვის დაკისრება არ შეიძლება. როდესაც მოზარდს არ მიეწოდება მიუკერძოებელი და დეტალური სექსუალური განათლება, ბევრს არ აქვს წვდომა სანდო რესურსებთან და მხოლოდ ვარაუდის ან მწირი ხელმისაწვდომი, ხშირად არასანდო ინფორმაციის — თანატოლების რჩევების, მითების, ჭორების, პორნოგრაფიისა და სხვა ინტერნეტ რესურსების — იმედად რჩება.

მნიშვნელოვანია იმის გააზრება, რომ ის უცნაური, არაკომფორტული შეგრძნება, რომელიც ბევრ ჩვენგანს გვიჩნდება სექსუალურ საკითხებზე საუბრისას, არ მომდინარეობს სექსისა თუ სიამოვნების „არასწორობიდან“. სექსის სირცხვილი დასწავლილი და თავსმოხვეული რამაა — უთქმელი წესი, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა. სირცხვილი და შიში ჩვენთვის ძვირფას ადამიანებთან თავისუფალ კომუნიკაციაში და ჩვენი და მათი უსაფრთხოების დაცვაში გვიშლის ხელს. საბოლოოდ, მას უფრო მეტი ზიანი მოაქვს, ვიდრე სიკეთე.

► სქესობრივი მომწიფების მუდმივი ცვლილებები ზოგჯერ თავბრუდამხვევია, უამრავი ახალი ინფორმაციითა და შეგრძნებით, მაგრამ თუკი საკუთარ თავს ზედმეტად მკაცრად არ განსჯით, ზრდასრულობაში ახალაღმოჩენილი დამოუკიდებლობით, მეტი ემოციური სიმწიფითა და საკუთარი თავის ჯანსაღი აღქმით შეაბიჯებთ.

გამოყენებული წყაროები:

მთავარი სურათი: WomanLog

წყარო

ქვიარ მოზარდები და სქესობრივი მომწიფება — მათი გამოწვევები და საჭიროებები გარდატეხის ასაკში

მიერ
admin
-
0
#image_title

საზოგადოებრივი ტრანსპორტით ხშირად თუ მგზავრობთ ან, უბრალოდ, ადამიანებზე დაკვირვება გიყვართ, აუცილებლად მოგხვდებათ თვალში ერთი გარემოება: უფროსები ბავშვებსა და მოზარდებს პატივს არ სცემენ.

ერთ-ერთ ამბავს გავიხსენებ: საზოგადოებრივ ტრანსპორტში ავედი, ჩემ წინ 13-14 წლის მოზარდი იჯდა. ალბათ, სკოლიდან ბრუნდებოდა. რამდენიმე გაჩერების შემდეგ ტრანსპორტში ფეხზე დასადგომი ადგილიც აღარ იყო. ერთი ქალი ამ მოზარდს მიუბრუნდა და ძალიან უხეში ტონით მოსთხოვა, ამდგარიყო და ადგილი უფროსისთვის დაეთმო. ისე მისცა შენიშვნა ამდენ ხალხში, არც კი დაფიქრებულა, როგორ იგრძნობდა ის თავს. მთავარი პრობლემაც ეს არის — ბავშვებსა და მოზარდებს უფროსები თანასწორად და სრულფასოვან ადამიანებად არ აღიქვამენ. ისინი თითქოს ნახევრად ადამიანები არიან, რომლებმაც ჯერ ბევრი უნდა იშრომონ, იწვალონ და დაამტკიცონ, რომ ადამიანად აღქმას იმსახურებენ.

თინეიჯერობა  რთულია, რადგან მხოლოდ ეს ფაქტიც კი მრავალი გამოწვევის წინაშე გაყენებს: უფროსი თაობისგან მუდმივად გიწევს იმის მოსმენა, რომ უზრდელი ხარ, რომ ჯერ პატარა ხარ იმისათვის, ვინმემ აზრი გკითხოს, თუმცა იმდენად დიდი ხარ, რომ ყოველთვის სწორად უნდა მოიქცე და შეცდომები არ დაუშვა. ამას ემატება ბიოლოგიური პროცესები, რომლებიც გარდატეხის ასაკში იწყება და ის ემოციური ფონი, რომელიც ამ პროცესებს ახლავს თან.

იყო თინეიჯერი, რთულია, მაგრამ იყო ქვიარ (ლგბტქ+ თემის წარმომადგენელი) ახალგაზრდა — ეს არა მხოლოდ რთული, არამედ ზოგჯერ გაუსაძლისი და საშიშიც კია.

კვლევები, ფსიქოლოგები და თავად ლგბტქ+ თემის წევრები ადასტურებენ, რომ გარდატეხის ასაკში ისინი თავიანთი სისგენდერი (ადამიანი, რომლის გენდერული იდენტობაც მის ბიოლოგიურ სქესს შეესაბამება) და ჰეტეროსექსუალი თანატოლებისგან განსხვავებულ გამოწვევებსაც აწყდებიან.

ინფორმაციის არარსებობა ან ცრუ ინფორმაციები

სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის  შესახებ ინფორმაციის მიღება ნებისმიერი მოზარდისთვის აუცილებელია. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში სოციალურ მედიაში მეტ-ნაკლებად გახშირდა მსგავს თემებზე საუბარი, ეს მაინც არ არის საკმარისი. გარდა ამისა, ცოტა მედიასაშუალება მოიძებნება, რომელიც არ ავრცელებს/აძლიერებს არსებულ სტერეოტიპებსა და სტიგმებს. ეს პრობლემა განსაკუთრებით მწვავეა ქვიარ ახალგაზრდების ინფორმირების პროცესში. ისინი სოციალურ ქსელებში გავრცელებული არაერთი ცრუ ინფორმაციის მსხვერპლი ხდებიან.

გარდატეხის ასაკი საყურადღებოა იმ თვალსაზრისითაც, რომ ამ დროს იწყება სექსუალური მომწიფება და მოზარდს უყალიბდება დამოუკიდებელი სექსუალური იდენტობა, უჩნდება სექსუალური სურვილები და, შესაბამისად, უჩნდება შეკითხვებიც. ქვიარ მოზარდებისთვის ეს პროცესი რამდენადმე რთულდება: მათ უწევთ არამხოლოდ სექსუალობასა და იმ ფიზიკური ცვლილებების გამომწვევ მიზეზებზე ინფორმაციის მიღება და გააზრება , რომლებსაც გარდატეხის ასაკში ზოგადად მოზარდები განიცდიან, არამედ ასევე დამოუკიდებლად, მეგობრებისგან მალულად უწევთ იმის გაგება, თუ რატომ არ ემთხვევა მათი სექსუალური სურვილები და აღქმები მათი თანატოლების სურვილებსა და აღქმებს.

„როცა გარდატეხის ასაკი მქონდა, მაშინ ქართულ ენაზე არც ისე ბევრი წყარო იყო ინტერნეტ სივრცეში, თუმცა ინგლისური კარგად ვიცოდი და უცხოური პლატფორმებიდან ვცდილობდი ინფორმაციების მიღებას. ზოგჯერ რაღაც სასაცილო ტესტებს ვაკეთებდი, მაგალითად: „ხარ თუ არა გეი?“. ან „გუგლში“ ვწერდი: „როგორ ვუთხრა ოჯახს, რომ ქვიარი ვარ?“ „შესაძლებელია თუ არა ეს ამბავი ვინმეს გაუზიარო ისე, რომ გარიყული არ დარჩე?“, „რამდენად შესაძლებელია ასეთ დროს პარტნიორის პოვნა?“ და ა.შ. ბოლო შეკითხვა თინეიჯერობის ასაკში ყველაზე მეტად მაწუხებდა. სულ მქონდა შიში, რომ წარმატებული ურთიერთობა ვერასდროს მექნებოდა“, — გვიზიარებს თავის გამოცდილებას ქვიარ აქტივისტი და ფემინისტი თათა ჯაყელი.

წყარო: Cait Brennan / The Washington Post

მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემები და მძიმე ემოციური ფონი ქვიარ მოზარდებში

კვლევების თანახმად, ქვიარ მოზარდებში გაცილებით ხშირია მენტალურ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები: დეპრესია, შფოთვა, ასევე სხვადასხვა სახის აშლილობა, მათ შორის ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD), რაც ბუნებრივია, რადგან თანატოლებთან შედარებით ქვიარ მოზარდები უფრო ხშირად ხდებიან გარიყულობის, ბულინგისა და ძალადობის მსხვერპლი.

„ქვიარ მოზარდებს განსაკუთრებით აქვთ გარიყულობის, იზოლაციისა და მუდმივი შიშის განცდა, რომ ოჯახი, მეგობრები, ახლობლები არ მიიღებენ, აღარ ეყვარებათ. რომ საკმარისად კარგები არ არიან. ეს განცდები ძალიან დიდ კვალს ტოვებს ზრდასრულ ასაკშიც. ქვიარ ადამიანებს, რომლებსაც გარდატეხის ასაკში არ ჰქონიათ მხარდაჭერა გარშემომყოფებისგან, განსაკუთრებით უჭირთ ზრდასრულ ასაკში მთელ რიგ გამოწვევებთან გამკლავება, უჩნდებათ მიჯაჭვულობის განცდა პარტნიორთან, აქვთ თვითშეფასების პრობლემები“, — გვეუბნება ფსიქოლოგი ლიკა ბარაბაძე.

როცა ქვიარ მოზარდი საკუთარი სექსუალური ორიენტაციისა და იდენტობის გააზრებას იწყებს, ამას თან ერთვის საკმაოდ მძიმე ემოციური ფონი. მით უფრო მაშინ, თუკი იგი ამ პროცესს დამოუკიდებლად გადის. არსებული განწყობების, მათ შორის ოჯახსა თუ მის გარეთ ყურმოკრული დამოკიდებულებების გათვალისწინებით, მოზარდს უყალიბდება რწმენა, რომ რაღაცას აშავებს და მისი „მდგომარეობა“ სხვებისგან გაკიცხვას დაიმსახურებს. აქედან გამომდინარე, ამ ამბავს ვერავის უზიარებს, რასაც საბოლოოდ მოჰყვება გარშემომყოფებისგან დისტანცირება და საკუთარ თავში ჩაკეტვა.

თათა ჯაყელი: „ბავშვობაში, სანამ ჩემს იდენტობას აღმოვაჩენდი, ძალიან ლაღი და ექსტრავერტი ვიყავი. მერე ძალიან ჩავიკეტე. მეგონა, ეს რაღაც დაავადება იყო და მხოლოდ მე მჭირდა. რამდენიმე წელი არავის ველაპარაკებოდი და მთლიანად წიგნებში ვიყავი ჩაძირული“.

რატომ არის მნიშვნელოვანი „ქამინგაუთი“?

ფსიქოლოგ ლიკა ბარაბაძესთან საუბარში გამოიკვეთა რამდენიმე მიზეზი, რაც ცხადყოფს ე.წ. „ქამინგაუთის“ — საკუთარი სექსუალური ორიენტაციის გამხელის — საჭიროებასა და მნიშვნელობას ქვიარ მოზარდის ჩამოყალიბების პროცესში.

პირველ ყოვლისა, ყველას უნდა შეეძლოს, ღიად გამოხატოს თავისი გრძნობები და შიშისა და სტრესის გარეშე გამოჩნდეს სხვადასხვა საჯარო სივრცეში საყვარელ ადამიანთან ერთად. ურთიერთობა არ არის მხოლოდ ინტიმური კავშირი, რომელიც მხოლოდ ორ ადამიანს ეხება და ჩაკეტილ სივრცეში მიმდინარეობს. ადამიანი სოციალური არსებაა. შესაბამისად, მეტ-ნაკლებად ყველას გვაქვს იმის მოთხოვნილება, რომ მეგობრებსა და ოჯახის წევრებს ჩვენთვის სასიამოვნო თუ უსიამოვნო ემოციები და მოვლენები გავუზიაროთ. ეს არ არის უბრალოდ რიგითი არჩევანი, რომელსაც ყოველდღიურად ვაკეთებთ, არამედ ჩვენი თვითგამოხატვისა და არსებობის განუყოფელი ნაწილია. მინიმუმ, უსამართლობაა, მაქსიმუმ კი ძალიან დიდი დანაშაული, წაართვა ადამიანს საკუთარი თავის გამოხატვისა და გაზიარების შესაძლებლობა მხოლოდ იმიტომ, რომ შენთვის რაღაც მიუღებელი ან გაუგებარია, პარალელურად კი ღიად აფიშირებდე შენს პირად ცხოვრებას, რადგან შენი სექსუალური ორიენტაცია და იდენტობა ჰარმონიულად თანაარსებობს გავრცელებულ ჰეტერონორმატიულ წესებთან.

გარდა ამისა, საკუთარი სექსუალური ორიენტაციისა და ურთიერთობების საიდუმლოდ შენახვა ზრდის შანტაჟისა და ძალადობის რისკს. არსებობს საფრთხე, რომ მოზარდების საიდუმლო მათ წინააღმდეგ გამოიყენონ და იმის სანაცვლოდ, რომ მათ ამბავს ოჯახს არ გაუმხელენ, სხვადასხვა სახის ქმედების ჩადენისკენ უბიძგონ. ასეთ დროს საქმე შეიძლება სექსუალურ ძალადობამდეც მივიდეს. აქედან გამომდინარე, ძალიან მნიშვნელოვანია, მშობელმა მაქსიმალურად სანდო გარემო შეუქმნას მოზარდს, რათა მას გამუდმებით ჰქონდეს ოჯახის წევრების იმედი და დაცულობის განცდა. არ დაგვავიწყდეს, რომ რიგი ბიოლოგიური და ემოციური ცვლილებების გამო მოზარდები ამ ასაკში განსაკუთრებულად მოწყვლადები არიან, რაც მათით მანიპულირებას გაცილებით მარტივს ხდის.

თათა ჯაყელი: „ზოგადად ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ არაფერს ვმალავდე, არ ვიტყუებოდე. ამასთან, მინდა ჩემი ახლობლები ისეთს მიღებდნენ, როგორიც ვარ. მე არ მჭირდება ცრუ სიყვარული. მირჩევნია კომპლექსური დამოკიდებულება ჰქონდეთ, ვიდრე ჩემი მხოლოდ ის ნაწილი უყვარდეთ, რაც მათთვისაა მისაღები. 17 წლის ვიყავი, როცა დედაჩემს და ჩემს მეგობრებს ვუთხარი, რომ ქვიარი ვარ. ეს რომ არ გამეკეთებინა, ვერასდროს შევძლებდი საკუთარი თავის მიღებას, ვერ გავხდებოდი თავისუფალი ადამიანი და ვერ ვიქნებოდი ის, ვინც დღეს ვარ“.

ოჯახის მხარდაჭერის საჭიროება ქვიარ მოზარდებისთვის

რაც არ უნდა ბევრ სირთულესთან იყოს დაკავშირებული გარდატეხის ასაკი და რაც არ უნდა მძაფრ პროტესტს გამოხატავდეს ამ დროს შვილი მშობლების მიმართ, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მისთვის მშობლები მაინც ყველაზე ახლობელ ადამიანებად რჩებიან. შესაბამისად, ოჯახის მხრიდან უარყოფამ მოზარდს შეიძლება სერიოზული ემოციური ტრავმა მიაყენოს, რაც, თავის მხრივ, მის იზოლაციას გამოიწვევს. ეს ყველაფერი მოზარდში აჩენს და დიდი ხნის განმავლობაში ტოვებს სირცხვილისა და დანაშაულის გრძნობას.

„მშობლებმა ერთი რამ კარად უნდა გავიაზროთ: როცა შვილი მისთვის ასეთ მნიშვნელოვან ამბავს გვიზიარებს, ესე იგი, ის ჩვენ საკმარისად კარგ მშობლად მიგვიჩნევს და ამით ჩვენ მიმართ ნდობას გამოხატავს. ჩვენ პატივისცემით უნდა მოვეკიდოთ ამ ფაქტს და უნდა გვიხაროდეს, რადგან მშობლების დიდი ნაწილი ასეთ ნდობას შვილებისგან ხშირად ვერ იმსახურებს“ — ფსიქოლოგი ლიკა ბარაბაძე.

საკუთარი შვილის კეთილდღეობისთვის ქვიარ მოზარდების მშობლებმა აუცილებლად უნდა გაითვალისწინონ, რომ:

  • სავსებით ბუნებრივი მდგომარეობაა, თუკი თქვენი შვილის „ქამინგაუთის“ შემდეგ თავს კომფორტულად არ იგრძნობთ, შეიძლება ერთგვარი შოკიც გქონდეთ და გარკვეული დროც დაგჭირდეთ „გლოვისათვის“. არ აქვს მნიშვნელობა, ეს რამდენად გამართლებულია, სწორია თუ არა, რადგან ეს ფაქტია. უმჯობესია, საკუთარ თავს დრო მისცეთ ახალი მოცემულობის გასაანალიზებლად, ვიდრე თავი მოიტყუოთ და თქვათ, რომ ამ ამბავში ვერავითარ პრობლემას ვერ ხედავთ. მსგავსი მიდგომა საბოლოოდ იმ შედეგამდე მიგიყვანთ, რომ მიუხედავად შვილისადმი სიყვარულისა, მას ვერ მიიღებთ; თუმცა, თქვენი უარყოფითი ემოციები თქვენს შვილთან არ გამოხატოთ, რათა მოზარდი არ შეაშინოთ.

  • მნიშვნელოვანია საკუთარ თავზე მუშაობა და ემოციების სხვასთან გაზიარება. საამისოდ საუკეთესო გზაა სათემო ორგანიზაციებში წასვლა, სადაც სხვა მშობლებთან შეძლებთ საუბარს და  ერთმანეთს თქვენს შეგრძნებებსა და გამოცდილებებს გაუზიარებთ;

  • ნუ ეტყვით თქვენს შვილს, რომ ის „მაინც გიყვართ“, რადგან მათ არაფერი ჩაუდენიათ საპატიებელი;

  • მით უფრო ნუ ეტყვით მას, რომ იქნებ ბოლომდე დარწმუნებული არ არის თავის არჩევანში და გარკვეული დროის მერე „გაუაროს“. სექსუალური ორიენტაცია ბუნებრივი მოცემულობაა და არა არჩევანი;

  • გახსოვდეთ, რომ ბავშვებსა და მოზარდებს აქვთ საჭიროება, რომ ისინი უპირობოდ უყვარდეთ, ამას კი ვერავინ შეძლებს მშობლებზე უკეთ;

  • და, რაც მთავარია, თქვენი შვილის უსაფრთხოება თქვენს ხელშია. შეუქმენით მას ყველანაირი პირობა იმისა, რომ თქვენთან ბოლომდე გულწრფელი იყოს, რათა არავის ჰქონდეს მისი დაშანტაჟების შესაძლებლობა.

ინტერვიუს ბოლოს ფსიქოლოგი ლიკა ბარაბაძე მშობლებს ასეთ შეკითხვას უსვამს:

„რა გირჩევნიათ, თქვენმა შვილმა ყველაფერი გაგიზიაროთ, მათ შორის თქვენთვის მიუღებელი რამ, და ერთად გაიაროთ ეს პროცესი, თუ სხვების მხრიდან შანტაჟისა და ძალადობის მსხვერპლი გახდეს?“

გამოყენებული წყაროები:

მთავარი სურათი: Cecilia Castelli / TIME

სტატიის ავტორი: ინგა ღოღობერიძე / Femea

წყარო

პრემენსტრუალური სინდრომი, ანუ „პიემესი“ (PMS) — გამომწვევი მიზეზები და გამკლავების გზები

მიერ
admin
-
0
#image_title

თავისა და მკერდის ტკივილი, ხასიათის ცვლილება, გაღიზიანება, სპაზმური ტკივილები, დაღლილობა, უძილობა, საკვების გაზრდილი მოთხოვნილება — ეს პრემენსტრუალური სინდრომის, ე.წ. „პიემესის“ (PMS), ყველაზე გავრცელებული სიმპტომებია.

პიემესი აერთიანებს ისეთ ფიზიკურ და ემოციურ სიმპტომებს, რომლებიც თავს მენსტრუაციამდე რამდენიმე დღით ადრე იჩენენ. როგორც წესი, პმს-ის სიმპტომები მენსტრუაციის დაწყებამდე 5 დღით ადრე ვლინდება და შესაძლებელია, ერთი კვირის განმავლობაშიც კი გაგრძელდეს. იმ ადამიანებს, რომლებსაც მენსტრუალური ციკლი აქვთ, როგორც წესი, პიემესის განსხვავებული სიმპტომები ახასიათებთ.

მაქვს თუ არა პიემესი?

პრემენსტრუალური სინდრომის კლინიკური გამოვლინებები და სიმპტომები განსხვავებულია. სიმპტომების წყვეტა (მენსტრუაციიდან მენსტრუაციამდე) ართულებს პმს-ის დიაგნოსტირებას. ამას ემატება ის ფაქტორიც, რომ ხშირად სიმპტომების აღწერა არაზუსტია ან არ მეორდება.

როგორც ციკლთან დაკავშირებული სხვა პროცესების შემთხვევაშიც, პიემესის დროსაც სასურველია სიმპტომებისა და მათი თანმიმდევრობის ჩანიშვნა. ეს დაგეხმარებათ იმაში, რომ მარტივად შეაფასოთ პმს-ის გამოვლენის სიმძიმე და სიხშირე. ზოგჯერ პმს-ის სიმპტომები არ ემთხვევა ჰორმონალური ციკლის ცვლილებებს.

► პიემესისთვის დამახასიათებელი ზოგიერთი სიმპტომი სხვა პროცესებისა და ჯანმრთელობის პრობლემებისთვისაცაა დამახასიათებელი. იმ შემთხვევაში, თუკი პიემესის სიმპტომები განსაკუთრებით მძიმე და უჩვეულოა თქვენთვის, აუცილებლად მიმართეთ ექიმს.

პიემესის სიმპტომები შეიძლება სამ ნაწილად დავყოთ:

  1. ფიზიკური — თავის ტკივილი, მკერდის ტკივილი და შეშუპება, სახსრების ტკივილი, დაღლილობა, ძილის დარღვევა.

  2. ფსიქოლოგიური/ემოციური — ხასიათის ცვლილება, ჰიპერმგრძნობელობა, გაღიზიანება, დეპრესიის ნიშნები.

  3. კვებითი — მუცლის შეშუპება, გულისრევა, ფაღარათი, ღებინება, კვების რუტინის დარღვევა.

პრემენსტრუალური სინდრომი თუ პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა (PMDD)?

პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა, იგივე „პიემდიდი“ (PMDD), პმს-ის მძიმე ფორმაა. პიემდიდის სიმპტომები პიემესის სიმპტომების მსგავსია, თუმცა ბევრად ინტენსიურია და შეიძლება, რომ ხელი შეგიშალოთ მუშაობაში, სოციალიზაციასა და ურთიერთობებში. გარდა ამისა, პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა უფრო დიდხანს გრძელდება — საშუალოდ ორ კვირამდე.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობის სიმპტომები მოიცავს პმს-ის სიმპტომებსაც, თუმცა დამატებით ვლინდება:

  • ტემპერატურის მატება

  • თქვენთვის საყვარელი აქტივობების მიმართ ინტერესის დაქვეითება

  • უიმედობის განცდა

როგორც წესი, PMDD-ის დროს მედიკამენტები უნდა გამოიყენოთ, თუმცა დიაგნოზის დასმამდე აუცილებელია, გამორიცხოთ ისეთი ფაქტორები, როგორებიცაა:

  • დეპრესია

  • პანიკური შეტევები

  • მენოპაუზა

  • ენდომეტრიოზი

  • ფიბროიდები

  • ჰორმონალური პრობლემები

წყარო: Additude

რა იწვევს პრემენსტრუალურ სინდრომს?

უცნობია, ზუსტად, რა იწვევს პიემესს, თუმცა ექიმები ვარაუდობენ, რომ გამომწვევი ფაქტორია ციკლის დროს ქიმიური/ნეირობიოლოგიური ცვლილება — საკვერცხის ჰორმონების, ესტროგენისა და პროგესტერონის დონის ცვლილება.

ტვინის გარკვეული ქიმიური ნივთიერებების (მაგალითად, დოფამინისა და სეროტონინის) ცვლილება იწვევს ხასიათის ცვლილებასაც. კვლევების თანახმად, ის ადამიანები, რომლებსაც მენსტრუალური ციკლი აქვთ და ამავდროულად გუნება-განწყობის აშლილობები, დეპრესია ან პოსტპარტუმ (მშობიარობის შემდგომი) დეპრესია აქვთ, პიემესის გამოვლენის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან.

მაგნიუმისა და კალიუმის დაბალ დონეებთან ერთად, ესტროგენისა და პროგესტერონის დონის ცვლილებამ შეიძლება გამოიწვიოს მადის მომატება და გაზრდილი ლტოლვა კონკრეტული საკვების მიმართ (უმეტესად, ტკბილეულისა და რძის პროდუქტების მიმართ).

ესტროგენისა და პროგესტერონის დონის ცვლილებამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს სხვა ჰორმონებზეც. მაგალითად, ალდოსტერონი, რომელიც არეგულირებს ბალანსს მარილსა და წყალს შორის. ალდოსტერონის სიჭარბემ შეიძლება გამოიწვიოს:

  • სითხის შეკავება

  • მუცლის შებერილობა (ანუ მეტეორიზმი)

  • მკერდის ტკივილი (მასტალგია)

  • წონის მატება

იმედისმომცემია ის ფაქტი, რომ ექიმები ცდილობენ, დაადგინონ პიემესისა და PMDD-ის გამომწვევი ზუსტი მიზეზები, რათა მათი მკურნალობა და სიმპტომების შემსუბუქება შესაძლებელი გახდეს.

როგორ გავუმკლავდეთ პრემენსტრუალურ სინდრომს?

მიუხედავად იმისა, რომ პიემესს ცხადად გამოკვეთილი სიმპტომები ახასიათებს, ექიმების უმეტესობა მათთან გამკლავების ეფექტურ გზებს დღემდე ეძებს. პმს-ის მკურნალობის ეტაპი იწყება იმის შეფასებით, თუ რამდენად დიდ ზეგავლენას ახდენს ეს მდგომარეობა თქვენს ყოველდღიურობაზე.

მნიშვნელოვანია რამდენიმე ფაქტორის გათვალისწინება და თქვენს ცხოვრებაში მათი დანერგვა, რათა პიემესის დღეები უფრო მარტივად გადაიტანოთ:

ინფორმაციის ქონა და თვალყურის დევნება. ის ადამიანები, რომლებიც პიემესის სიმპტომებს ცნობენ და ფლობენ ინფორმაციას, ამ დღეებს შედარებით მომზადებულები ხვდებიან და უფრო მარტივად გადააქვთ. შეგიძლიათ, მოინიშნოთ ის სიმპტომები, რომლებიც გივლინდებათ ხოლმე, რათა მომდევნო თვეში უფრო მომზადებული იყოთ.

სტრესის შემსუბუქება. ეს ტაქტიკა მკურნალობის ეფექტურ გზად მიიჩნევა. მნიშვნელოვანია, დაისვენოთ, ყოველდღიურ რუტინასა და საქმეებს შეეშვათ და ის აკეთოთ, რაც სიამოვნებას განიჭებთ. ყოველთვიურად პიემესის დღეების განმავლობაში საკუთარ თავზე ამგვარი ზრუნვის შედეგად შესაძლებელია, რომ მომდევნო თვეებში პრემენსტრუალური სინდრომი უფრო მსუბუქად გადაიტანოთ.

► ყურადღება! თუკი პეპტიკური (კუჭის) წყლული ან თირკმლის დაავადება გაწუხებთ, არ გამოიყენოთ ურეცეპტოდ გაცემადი ტკივილგამაყუჩებლები. ამან შეიძლება თქვენი მდგომარეობის გაუარესების რისკი გაზარდოს.

ჯანსაღი დიეტა. ჯანსაღად კვება მნიშვნელოვანია როგორც თქვენი ზოგადი ჯანმრთელობისთვის, ასევე სხეულში ჰორმონების ჯანსაღი წარმოებისთვის. დაბალანსებული საკვების მიღება, მარილის, შაქრის, კოფეინისა და ალკოჰოლის მოხმარების შემცირება პიემესის სიმპტომების შემცირებაში დაგეხმარებათ.

არსებობს ნივთიერებები, რომლებსაც ამ სიმპტომების გამოვლენის დროს იღებენ — კალციუმი, მაგნიუმი და ომეგა-6. თუმცა, კვლევებმა აჩვენა, რომ ეს დანამატები ერთნაირად არ მოქმედებს ადამიანებზე, ამიტომ სასურველია, მათ მიღებამდე ექიმთან გაიაროთ კონსულტაცია.

ფიზიკური აქტივობა. ფიზიკური აქტივობა ხელს უწყობს სპაზმური ტკივილებისა და შებერილობის შემსუბუქებას. მსუბუქი ვარჯიში (მაგალითად, ნელა სირბილი) ათავისუფლებს ენდორფინებს და ხელს უწყობს მკერდის მგრძნობელობის შემცირებას. სხეულის მოდუნებაზე ფოკუსირებული აქტივობები კი ამცირებს შფოთვას და დეპრესიულ ეპიზოდებს.

გამოყენებული წყარო:

მთავარი სურათი: Dribbble / Olivia Malone

წყარო

რჩევები მშობლებს — შშმ მოზარდებთან ჯანსაღი კომუნიკაცია სქესობრივ მომწიფებაზე

მიერ
admin
-
0
#image_title

სქესობრივი მომწიფება ნებისმიერი მოზარდისთვის ემოციური, დამაბნეველი და რთული პერიოდია, თუმცა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მოზარდებში ეს პროცესი კიდევ უფრო მეტ სირთულესა და გამოწვევასთან ასოცირდება. ამ პერიოდის განმავლობაში  მათთან ერთად აქტიურად უნდა იყვნენ ჩართული მათი მშობლებიც ან მომვლელები. გახსოვდეთ, რომ შშმ მოზარდი განიცდის სხეულის იმავე ცვლილებებსა და ჰორმონალურ რყევებს, რასაც სხვები.

თუკი მომზადებული დახვდებით მოსალოდნელ გამოწვევებს, სქესობრივი მომწიფების პერიოდი ისეთი რთული აღარ მოგეჩვენებათ. აქ მოცემულია რამდენიმე რჩევა, რომელიც შშმ მოზარდების ოჯახის წევრებს ამ პერიოდის გადალახვაში დაეხმარებათ:

მოემზადეთ: სქესობრივი მომწიფება გოგოებში დაახლოებით 9-11 წლის ასაკში იწყება, ბიჭებში კი, სტატისტიკურად, ოდნავ უფრო გვიან (11-12 წლიდან). არ არის გამორიცხული, ზოგიერთმა შშმ მოზარდმა თანატოლებზე გვიან დაიწყოს სქესობრივი მომწიფება.

გოგოების შემთხვევაში, სქესობრივი მომწიფების ერთ-ერთი პირველი ნიშანი სარძევე ჯირკვლების ზრდაა, რომელსაც დაახლოებით ორ-სამ წელში  მენსტრუაციის დაწყება სდევს თან. ბიჭების შემთხვევაში პირველი ცვლილება სათესლე ჯირკვლების ზრდაა. აუხსენით მოზარდს, რომ ეს ცვლილებები ნორმალურია. შშმ მოზარდები უკეთ რეაგირებენ, როცა იციან, თუ რას უნდა ელოდონ.

ესაუბრეთ პირდაპირ, ლაკონიურად, გასაგებად. გამოიყენეთ სწორი ტერმინები.  მოიშველიეთ ვიზუალური რესურსები და რელევანტური ისტორიები. მნიშვნელოვანია, რომ საუბარი დიალოგის რეჟიმში წარიმართოს და მოზარდი ჩართული იყოს ამ ინტერაქციაში. გამოიყენეთ ამ თემასთან დაკავშირებით დაწერილი ლიტერატურა. ეს წიგნები ერთად წაიკითხეთ და იმსჯელეთ მათ შესახებ.

► დარწმუნდით, რომ შშმ მოზარდებს სახლში, სკოლასა და ნებისმიერ სხვა ადგილას აქვთ საიმისო პირობები, რომ თავის მოწესრიგება და ჰიგიენის დაცვა შეძლონ.

ესაუბრეთ ფსიქოლოგს: გაითვალისწინეთ, რომ ამ პერიოდში მოზარდი ფიზიკურთან ერთად ემოციურ და ფსიქოლოგიურ ცვლილებებსაც გადის, რომლებიც საკმაოდ მძიმე გადასატანია. ასეთ დროს საუკეთესო გამოსავალია პროფესიონალის ჩართვა.

შშმ მოზარდებთან კომუნიკაცია

იმისთვის, რომ მოზარდებთან ჯანსაღი ურთიერთობა ჩამოგიყალიბდეთ, აუცილებელია მათთან ინტენსიური კომუნიკაცია, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ისინი სქესობრივი მომწიფების პერიოდს გადიან და უფრო მოწყვლადები არიან. აუხსენით მოზარდს, რომ შეუძლია, ნებისმიერ საკითხზე სასაუბროდ მოგმართოთ, და აგრძნობინეთ, რომ ის მარტო არ არის.

ნუ დაელოდებით, რომ მოზარდმა დაიწყოს სქესობრივი მომწიფება. ამ საკითხებზე საუბარი მანამდეც შეგიძლიათ, რათა ის უფრო მომზადებული შეხვდეს მოსალოდნელ დისკომფორტს.

მაგალითად, გოგოებს მენსტრუაციის შესახებ შეგიძლიათ 8 წლის ასაკიდან ესაუბროთ და მაქსიმალურად მარტივად აუხსნათ, რა ელოდება რამდენიმე წელში. შესაბამისად, სისხლის დანახვა მოზარდს არ შეაშინებს.

თუმცა, გასათვალისწინებელია, რომ ხშირად მშობლები მოზარდს მხოლოდ მისი სქესისთვის დამახასიათებელი ცვლილებების შესახებ უყვებიან. მაგალითად, გოგოებს ძირითადად აფრთხილებენ მენსტრუაციისა და მკერდის ზრდის შესახებ, ხოლო ბიჭებს ხმის დაბოხებასა და ერექციაზე უამბობენ. მაგრამ მოზარდმა იმ ცვლილებების შესახებაც უნდა გაიგოს, რომლებსაც მეორე სქესი გადის.

ბევრ მშობელს არ სურს სქესობრივ მომწიფებაზე მოზარდთან ლაპარაკი, რადგან საზოგადოებაში არსებობს მითი, რომ ამ ტიპის განათლება მოზარდებში ნაადრევ სექსუალურ აქტივობას ახალისებს. თუმცა, უამრავი კვლევა ამტკიცებს, რომ რაც უფრო მეტი ინფორმაცია აქვს მოზარდს ამ თემებთან დაკავშირებით, მით უფრო ნაკლებია ნაადრევი სქესობრივი კავშირისა და მასთან დაკავშირებული უსიამოვნო შედეგების საფრთხე.

► გახსოვდეთ: არასწორია ის დაშვება, თითქოს შშმ მოზარდები აუცილებლად ასექსუალები არიან.

► იხილეთ აგრეთვე: რას ნიშნავს ასექსუალობა? — მითები და ფაქტები

მათ იმავენაირად აქვთ სექსუალური ცნობისმოყვარეობა და სურვილები, როგორც სხვა მოზარდებს. ესაუბრეთ მოზარდს ჯანსაღი ურთიერთობების, სექსის, ორსულობისა და სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების რისკის, სექსუალობისა და გენდერის შესახებ.

ასწავლეთ მოზარდს, როგორ გაუმკლავდეს ისეთ სიტუაციებს, როდესაც მათ სექსუალური სურვილი ეუფლებათ. შეახსენეთ მას განსხვავებები საჯარო და კერძო სივრცეებს შორის და აუხსენით, რა ქმედებები არის მიზანშეწონილი და სად.

მაშინაც კი, თუ მოზარდი არ არის სექსუალურად აქტიური, მან უნდა გაიკეთოს პაპილომავირუსის ვაქცინა, და, საჭიროების შემთხვევაში, პაპტესტიც. პაპილომავირუსის ვაქცინის შესახებ კვლევები ცხადყოფს, რომ ვაქცინაცია საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარების რისკებს 90 პროცენტით ამცირებს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციით, პაპილომავირუსზე 9-იდან 14 წლამდე ასაკის ყველა გოგო უნდა აიცრას.

უამრავი მშობელი თავს უხერხულად გრძნობს, როდესაც მოზარდთან სქესობრივ კავშირზე, სექსუალურ ორიენტაციასა და გენდერზე იწყებს საუბარს. თუმცა, ამ თემისთვის თავის არიდება მხოლოდ საზიანო თუ იქნება მოზარდისთვის. ესაუბრეთ რომანტიკულ ურთიერთობებზე და აუხსენით რას ნიშნავს სიყვარული, მოწონება. ჰკითხეთ, რომელიმე გენდერის მიმართ თუ უგრძნია განსაკუთრებული ემოცია. ესაუბრეთ სექსუალურ უმცირესობებზე, თუ არიან მის გარშემო LGBTQ+ ადამიანები და რას ფიქრობს მათზე.

მიაწოდეთ ინფორმაცია უსაფრთხო სექსისა და სქესობრივად გადამდები ინფექციების შესახებ. რა საფრთხე ახლავს დაუგეგმავ პირველ სექსს, რა უნდა გაითვალისწინოს მან, სანამ ამ ნაბიჯს გადადგამს. აუხსენით, რომ ეს გადაწყვეტილება მხოლოდ მაშინ უნდა მიიღოს, როდესაც ნამდვილად სურს ამის გაკეთება.

ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ სექსუალური განათლება არ გულისხმობს მხოლოდ სქესობრივი კავშირის შესახებ საუბარს. ეს მხოლოდ მცირე ნაწილია იმისა, რა საკითხებსაც სექსუალური განათლება მოიცავს. გარდა თქვენთან გულახდილი საუბრისა, მოზარდს შეიძლება ექიმთანაც სურდეს პირადად საუბარი. წაახალისეთ იგი. ასეთი საგანმანათლებლო საუბრები სასარგებლოა მოზარდისა და მისი ჯანმრთელობისთვის.

წყარო: The New York Times

შშმ მოზარდები და ჰიგიენის დაცვა

არ დაგავიწყდეთ, რომ უმნიშვნელოვანესია პირადი ჰიგიენის დაცვა. ესაუბრეთ მოზარდს იმის შესახებ, თუ რამდენად აუცილებელია მისი ჯანმრთელობისთვის ჰიგიენის დაცვა.  სასურველია, მოზარდს ჰქონდეს ყოველდღიური გამოყენების ჰიგიენური ნივთების ნაკრები (კბილის ჯაგრისი და პასტა, დეოდორანტი, საფენები, ანტიბაქტერიული საპონი, სახის მოვლის საშუალებები), რომლის ინსტრუქციასაც აუხსნით. უმჯობესია, რომ სიმარტივისთვის ნივთებს ჰქონდეთ შესაბამისი ეტიკეტები. ეს პროცესი საგანმანათლებლო ხასიათსაც შეიძენს და ბევრად უფრო სასიამოვნო და საინტერესო იქნება.

თუ თქვენს მოზარდს უჭირს დამოუკიდებლად დაბანა, სცადეთ აბაზანის სავარძლები და მოსახსნელი შხაპის თავი. შეძლებისდაგვარად ავარჯიშეთ, რომ დახმარების გარეშე ისწავლოს ბანაობა.

ემოციური ფონი

სქესობრივი მომწიფებისას მოზარდი განსაკუთრებით ემოციური ხდება.  ასწავლეთ მას, გამოხატოს თავისი გრძნობები. თუ მას შეუძლია სიტყვიერი კომუნიკაცია, უთხარით, რომ მეტი ისაუბროს და კონკრეტულ ემოციებს სახელი დაარქვას. სხვა შემთხვევაში, გამოიყენეთ ფოტოები, სადაც აღბეჭდილი იქნება სხვადასხვა გამომეტყველების სახეები.

► გახსოვდეთ: შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოზარდები უფრო მიდრეკილნი არიან ფსიქიკური ჯანმრთელობის ისეთი პრობლემებისკენ, როგორებიცაა შფოთვა და დეპრესია, ამიტომ თვალყური ადევნეთ მათი განწყობის უეცარ და ექსტრემალურ ცვლილებებს.

თანატოლებთან ურთიერთობა

არ დაგავიწყდეთ, რომ მოზარდის ცხოვრების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი თანატოლებთან ურთიერთობაა. ზოგიერთი შშმ მოზარდისთვის გარდატეხის ასაკში უფრო თვალსაჩინო ხდება, რომ ის თანატოლებისგან განსხვავდება. ეს თანატოლებთან ურთიერთობას ართულებს და შშმ მოზარდი მათთან მეგობრობას თავს არიდებს. შეახსენეთ მას და დაანახეთ ის მსგავსებები, რომელიც თანატოლებთან აქვს. აუხსენით, რომ სწორედ განსხვავებულობა გვაყალიბებს ისეთ პიროვნებებად, როგორებიც ვართ.

გაითვალისწინეთ, რომ თანატოლებისგან გარიყვის სურვილი შეიძლება წარსული უსიამოვნო გამოცდილებიდანაც მოდიოდეს. აუცილებლად ესაუბრეთ მოზარდს იმაზე, თუ რატომ არ აქვს სურვილი, იმეგობროს თავისი ასაკის მოზარდებთან. ელაპარაკეთ მისი ქცევის შედეგებსა და გამოსავალზე.

იზრუნეთ იმაზე, რომ თქვენი მოზარდი აქტიურად იყოს ჩართული სოციალურ აქტივობებში. ამით მოზარდს მეტი მიმღებლობა ექნება საკუთარი თავის მიმართ და ამავდროულად შესაძლებლობას მისცემს, გაიცნოს თანატოლები და დაუახლოვდეს მათ.

დაუცველობა

კვლევების მიხედვით, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოზარდები სექსუალური ძალადობის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან. ამიტომ აუცილებელია, მოზარდს ესაუბროთ არასათანადო შეხების შესახებ. მოზარდმა უნდა იცოდეს მისი უფლებების შესახებ. მნიშვნელოვანია, ასწავლოთ, როგორ აიცილოს თავიდან არასასიამოვნო სიტუაციები. ელაპარაკეთ მას თანხმობაზე. აუხსენით, რომ შეუძლია, ნებისმიერ ადამიანს  უარი უთხრას  ჩახუტებასა და კოცნაზე, თუნდაც იგი ოჯახის წევრი იყოს.  შეადგინეთ სანდო უფროსების სია, რომელთანაც მოზარდი  საგანგებო სიტუაციებში დალაპარაკებასა და გულის გადაშლას შეძლებს.

შშმ მოზარდები და პირადი საზღვრები

აუხსენით მოზარდს პირადი საზღვრების მნიშვნელობა — რომ ეს არის ზღვრები, რომლებსაც ადამიანები აწესებენ იმისათვის, რომ დაიცვან საკუთარი თავი რაიმე სახის ზიანისა თუ მანიპულაციისგან. უთხარით, რომ არსებობს სხვადასხვა ტიპის პირადი საზღვრები — მათ შორის ემოციური, ფიზიკური და სექსუალური. ეცადეთ, მოზარდმა მაქსიმალურად მოახერხოს, რომ მისი პირადი სივრცე არავინ დაარღვიოს და ამით მისი დისკომფორტი არ გამოიწვიოს.

პირადი საზღვრების დაწესება მხოლოდ უცხო ადამიანებს როდი ეხებათ. საზღვრები მოზარდსა და მის მშობლებს შორისაც უნდა არსებობდეს.

როგორც წესი, მშობლები რთულად ეგუებიან იმ ფაქტს, რომ მათი შვილი ბავშვი აღარაა და ნელ-ნელა ზრდასრულობის ასაკში იწყებს შესვლას. ამის აღიარება კი განსაკუთრებულად რთული შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე მოზარდების მშობლებისთვისაა. შეიძლება, ზოგიერთ მშობელს ჰქონდეს აღქმა, რომ მათი შვილი მუდმივად ბავშვი იქნება და მას 24-საათიანი ზრუნვა სჭირდება. თუმცა, ეს სიმართლეს არ შეესაბამება. მოზარდისთვისვე აუცილებელია, რომ შეძლებისდაგვარად დამოუკიდებელ ცხოვრებას შეეჩვიოს. ისევე, როგორც მათ დანარჩენ თანატოლებს, შშმ მოზარდებსაც სჭირდებათ განმარტოება.

მიაჩვიეთ მოზარდი, რომ შეძლებისდაგვარად იყოს დამოუკიდებელი. მან, დანარჩენი ბავშვების მსგავსად, საკუთარ თავზე ზრუნვა უნდა ისწავლოს. ამასთანავე, როდესაც მოზარდი აღიქვამს, რომ მისი თანატოლები მასზე უფრო დამოუკიდებლები არიან, ის თავს გარიყულად და სხვებისგან განსხვავებულად გრძნობს.

მნიშვნელოვანია, მშობლებმა გააცნობიერონ, რომ პირად სივრცეზე მოზარდის გაზრდილი მოთხოვნილება არ ნიშნავს იმას, რომ ის მშობლებისგან რაღაცას მალავს. დამოუკიდებლობისა და ავტონომიის ზრდასთან ერთად, ბუნებრივია, რომ მოზარდი ძველებურად ღიად აღარ აზიარებს საკუთარი თავის შესახებ ამა თუ იმ ინფორმაციას.

ფსიქოლოგები მოზარდის მშობლებს ბალანსის დაცვას ურჩევენ — ეცადონ, რომ უზრუნველყონ შვილის უსაფრთხოება — იცოდნენ, რას აკეთებს მათი მოზარდი ისე, რომ ზედმეტად არ შეიჭრან მის პირად სივრცეში, და თან იცოდნენ, როდის ჩაერიონ — ანუ რა არის იმის მანიშნებელი, რომ მოზარდის პირად სივრცეში ჩარევა მისივე უსაფრთხოებისთვის მნიშვნელოვანია.

რჩევები მშობლებს — როგორ მივუდგეთ შვილის სქესობრივ მომწიფებას?

მიერ
admin
-
0
#image_title

ბაღის ან სკოლის ასაკის ბავშვებს არაერთი ისეთი კითხვა უჩნდებათ, რომლებზე პასუხის გაცემაც მარტივი არ არის. შესაძლოა, დასმულმა კითხვამ უხერხულობაც გამოიწვიოს, თუმცა მნიშვნელოვანია, გახსოვდეთ, რომ ბავშვებთან სენსიტიურ თემებზე საუბარი ადრეული ასაკიდანვე უნდა დაიწყოთ.

ბავშვების ზრდის პროცესი საკმაოდ კომპლექსური და რთულია. ის აერთიანებს არაერთ ფიზიკურ და ემოციურ ცვლილებას, რომლებიც ბავშვებისთვის სტრესული და რთულად გასამკლავებელიც კი შეიძლება იყოს.

გარდატეხის ასაკის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი კი სქესობრივი მომწიფებაა. ამ დროს სხეულისა და ხასიათის  ცვლილება ძალიან შესამჩნევია და მნიშვნელოვანია, რომ მოზარდი ამ პროცესებს ინფორმირებული შეხვდეს.

სწორედ ამიტომ, აუცილებელია, სქესობრივ მომწიფებასთან დაკავშირებულ თემებზე შვილებს ესაუბროთ და ეს მნიშვნელოვანი ეტაპი თქვენი დახმარებით გაიაროს. მნიშვნელოვანია ბავშვი გრძნობდეს იმას, რომ შეუძლია თქვენთან ამ თემაზე საუბარი, კითხვების დასმა და შიშებისა თუ შფოთვის მიზეზების გაზიარება.

რას ნიშნავს სქესობრივი მომწიფების პროცესი?

გარდატეხის ასაკი არის ის პერიოდი, როდესაც ბავშვის სხეული ზრდასრული ადამიანის სხეულად ფორმირდება. სწორედ ამ დროს იწყება სქესობრივი მომწიფებაც.

► დაიმახსოვრეთ, წინასწარ ვერ განსაზღვრავთ იმას, თუ რა დრო დასჭირდება თქვენი შვილის სქესობრივი მომწიფების პროცესს. ეს შეიძლება გაგრძელდეს როგორც 18 თვე, ისე 5 წლის განმავლობაშიც. ამ პროცესისთვის საჭირო დროს არაერთი ფაქტორი განსაზღვრავს, მათ შორის გენეტიკა.

გოგოების უმეტესობისთვის ცვლილებები იწყება 9-11 წლიდან. ამ პერიოდში იზრდება მკერდი, ბოქვენსა და იღლიაში კი თმა ჩნდება. გოგოების სქესობრივი მომწიფების უმნიშვნელოვანესი ნაწილია მენსტრუაცია. მენსტრუაცია საშუალოდ 12 წლის ასაკიდან იწყება, თუმცა ნორმალურია მისი დაწყება 10-15 წლის ასაკშიც.

მნიშვნელოვანია, მოზარდ გოგოებს ესაუბროთ მენსტრუაციის შესახებ და აუხსნათ ის, რომ ამგვარი სისხლდენა საშიში არ არის. ხშირია შემთხვევები, როდესაც გოგოებმა არაფერი იციან მენსტრუალური ციკლის შესახებ და პირველი მენსტრუაცია მათთვის ძალიან დამთრგუნველი და შოკისმომგვრელიც კია.

ბიჭების უმეტესობისთვის, სქესობრივი მომწიფება გოგოებთან შედარებით გვიან, 11-14 წლის ასაკში იწყება. ამ დროს თმა იზრდება როგორც სასქესო ორგანოს ირგვლივ, ასევე მკლავებსა და სახეზე. სწორედ ამ პერიოდში ბიჭებს ეწყებათ ერექციაც.

რჩევები შვილებთან სქესობრივ მომწიფებაზე საუბრისთვის

შვილებთან სქესობრივ მომწიფებაზე საუბარი მარტივი არ არის. ამ დროს უნდა ეცადოთ, რომ მათ მშვიდი და აუღელვებელი ტონით ესაუბროთ. მნიშვნელოვანია, ბავშვს ჰქონდეს იმის განცდა, რომ უსაფრთხოდაა. შვილებთან სქესობრივ მომწიფებაზე საუბარში დაგეხმარებათ შემდეგი ტაქტიკები:

  • სხეულთან დაკავშირებულ საკითხებზე საუბრისას გამოიყენეთ სწორი დასახელებები.

  • მცირეწლოვან ბავშვებთან სქესობრივ მომწიფებაზე მოკლედ და ლაკონიურად ისაუბრეთ. მიაწოდეთ მხოლოდ ზუსტი და აუცილებელი ფაქტები.

  • გამოიყენეთ ყოველდღიური რუტინა ამგვარი საუბრის დასაწყებად და არ დაელოდოთ ბავშვისგან წამოსულ კითხვებს.

  • არ დაელოდოთ ზუსტ დროს. დაიწყეთ ბავშვებთან ამ თემებზე საუბარი რაც შეიძლება მალე, რათა ზუსტი ინფორმაცია ჰქონდეთ. ბავშვები ინფორმაციას ტელევიზორისა თუ ინტერნეტის საშუალებით იმაზე ადრე იღებენ, ვიდრე თქვენ გგონიათ. ამიტომ, მნიშვნელოვანია, თავიდანვე სწორ ინფორმაციას ფლობდნენ.

  • სქესობრივი მომწიფება ზრდის ბუნებრივი და განუყოფელი ნაწილია. სწორედ ამიტომ, ხაზი გაუსვით ამ ფაქტს და ესაუბრეთ შვილებს იმის შესახებ, რომ მათ თავს არაფერი „არასწორი“ და „არაბუნებრივი“ არ ხდება.

  • ეცადეთ, იყოთ თავდაჯერებულები ამგვარი საუბრის დროს, რათა არც თქვენ და არც ბავშვმა თავი არაკომფორტულად არ იგრძნოთ.

რა უნდა გავითვალისწინოთ?

ხშირად ბავშვები, რომლებიც სქესობრივი მომწიფების ეტაპს გადიან, თავს მარტოსულად გრძნობენ. მნიშვნელოვანია, მათ აუხსნათ, რომ ცხოვრების ამ ეტაპს უკლებლივ ყველა გადის და ისინი მარტონი არ არიან.

სქესობრივ მომწიფებას თან ახლავს ჰორმონალური ცვლილებებიც, რომლებიც ბავშვის ფსიქოლოგიაზე დიდ ზეგავლენას ახდენს. უნდა გესმოდეთ, რომ თქვენი შვილის ხასიათის მოულოდნელი ცვლილება ან დამოკიდებულებების შეცვლა მოსალოდნელია. გარდა ამისა, შესაძლოა, თქვენმა შვილმა სამეგობრო წრეც კი შეიცვალოს, რადგან მოზარდები ამ პერიოდში განსხვავებული ადამიანებისა თუ გამოცდილებების ძიებას აქტიურად იწყებენ.

მნიშვნელოვანია, გახსოვდეთ, რომ სქესობრივ მომწიფებას, ფიზიკური ცვლილებების პარალელურად, თან ახლავს სექსუალური ლტოლვის ზრდაც. სწორედ ამიტომ, შვილებს უნდა ესაუბროთ ისეთ თემაზეც, როგორიცაა მასტურბაცია და დაცული სექსის მნიშვნელობა ჯანმრთელობისთვის. გაითვალისწინეთ, რომ უნდა დაიცვათ შვილის პირადი სივრცე, რადგან ის შეიძლება საკუთარი „ახალი“ სხეულის აღმოჩენას ცდილობდეს.

ამ პერიოდში მოზარდების დიდ ნაწილს არ მოსწონს საკუთარი სხეული და მუდმივ უკმაყოფილებას გამოთქვამს მის მიმართ. ასეთ დროს აუცილებელია, მათ აგრძნობინოთ თანადგომა და განსჯის გარეშე აუხსნათ, რომ კანზე გამონაყარი თუ წონის მატება ბუნებრივი პროცესია და ეს სავსებით ნორმალურია.

მოზარდების გაფრთხილება მოსალოდნელი ცვლილებების შესახებ აუცილებელია, თუმცა არანაკლებ მნიშვნელოვანია მათთან იმ საფრთხეებზე საუბარი, რომლებსაც სოციალური ქსელების მოხმარება თუ, ზოგადად, ინტერნეტი შეიცავს. ამ პერიოდში მაღალია იმის რისკი, რომ მოზარდები ერთმანეთს შიშველ ფოტოებს გაუგზავნიან და გახდებიან კიბერბულინგისა თუ შანტაჟის მსხვერპლები.

გარდა ამისა, ბავშვებს გვერდით დაუდექით ერთი შეხედვით მარტივი საკითხების გადაწყვეტის დროსაც. მაგალითად, გოგოებს დაეხმარეთ სწორი ლიფისა თუ ჰიგიენური საშუალებების არჩევაში.

მოუსმინეთ შვილებს, მიაწოდეთ სწორი ინფორმაცია და დაეხმარეთ ცხოვრების ამ უმნიშვნელოვანესი ეტაპის ჯანსაღად გადალახვაში!

სექსი ადრეულ ასაკში — არსებული საფრთხეები

მიერ
admin
-
0
#image_title

ბავშვებისა და მოზარდებისთვის ძალიან ბუნებრივია საკუთარი და სხვისი სხეულის მიმართ ინტერესის გამოხატვა და სიახლეების გამოცდის სურვილი. ეს განსაკუთრებით იზრდება სქესობრივი მომწიფების დროს, როდესაც სასქესო ჰორმონები ამძაფრებს იმის სურვილს, რომ გამოიკვლიოთ და გამოცადოთ თქვენი სექსუალობა.

თუმცა, ადრეულ ასაკში სექსს შეიძლება უარყოფითი შედეგები მოჰყვეს მოზარდის ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობისთვის. მნიშვნელოვანია, იცოდეთ, როგორ მიუდგეთ სქესობრივი ცხოვრების დაწყების საკითხს, რათა უფრო დაცული იყოთ.

მოზარდობა არის პერიოდი 10-იდან 19 წლამდე და ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფიზიკური ცვლილებების თვალსაზრისით, რადგან ამ დროს იწყება სქესობრივი მომწიფება და ეს პროცესი ბავშვობიდან ზრდასრულობაში გადასვლას აღნიშნავს. ამ პერიოდის განმავლობაში, განსაკუთრებით კი 16 წლამდე ასაკში, სექსის ქონას შეიძლება უარყოფითი შედეგები ჰქონდეს თქვენს ცხოვრებასა და ჯანმრთელობაზე.

► გახსოვდეთ: სქესობრივი ცხოვრების დაწყება, მის მიმართ მზაობა და მასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები ძალიან ინდივიდუალური ყველა ადამიანისთვის. ყველა ჩვენგანი ჩვენს საკუთარ დროით ხაზს მივყვებით და ეს გზა ყველასთვის სხვადასხვანაირია. მიუხედავად ამისა, სქესობრივი ცხოვრების დაწყებასთან დაკავშირებული საფრთხეები უნივერსალურია და მათი გათვალისწინება ყველა ასაკში საჭიროა.

ამ შედეგების გააზრება დაგეხმარებათ, მზად დახვდეთ იმ პოტენციურ საფრთხეებს, რომლებიც ადრეულ სექსს ახლავს თან, და მიიღოთ ინფორმირებული გადაწყვეტილება თქვენი სქესობრივი ცხოვრების შესახებ.

რა უარყოფითი მხარეები აქვს ადრეულ ასაკში სექსს?

პირველი სექსის ადრეულ ასაკში ქონა სხვადასხვა უარყოფით შედეგთანაა დაკავშირებული. 2017 წლის კვლევამ უფრო დეტალურად შეისწავლა ეს კავშირი, რათა დაედგინა, უარყოფითი შედეგების გამომწვევი ნამდვილად ადრეული ასაკი იყო თუ არა.

კვლევის ფარგლებში, ადრეულ ასაკად დადგენილი იყო 14 წელი ან ნაკლები. მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ადრეულ ასაკში სექსი დაკავშირებული იყო შემდეგი ფაქტორების 2-3-ჯერ უფრო მაღალ ალბათობასთან:

  • გასული წლის განმავლობაში სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციის (სგგი) ქონა

  • დეპრესიის სიმპტომები წინა კვირის განმავლობაში

ეს უარყოფითი ეფექტები უფრო დიდწილად კვლევაში მონაწილე გოგოებში დაფიქსირდა, რისი ტენდენციაც ზოგადად შესამჩნევია სქესობრივი ცხოვრების ადრეულ ასაკში დაწყების თემაზე ჩატარებულ კვლევებში.

2017 წლის სხვა კვლევამ აღმოაჩინა, რომ გოგოებს, რომლებმაც სქესობრივად აქტიური ცხოვრება 16 წლის ასაკში ან უფრო ადრე დაიწყეს, უფრო დიდი ალბათობით აწუხებდათ დეპრესიული ეპიზოდი მოზარდობის პერიოდში. თუმცა, ეს ტენდენცია არ შეიმჩნა ბიჭებში.

ჯანმრთელობასა და უსაფრთხოებაზე ადრეული სექსის გავლენის შესახებ ჩატარებულმა სხვა კვლევებმა ასევე შემდეგი ტენდენციები გამოავლინა:

  • ქალები, რომლებიც სქესობრივ ცხოვრებას 16 წლამდე იწყებენ, უფრო დიდი ალბათობით განქორწინდებიან;

  • 14 წლამდე სქესობრივი ცხოვრების დაწყება დაკავშირებულია ჯანმრთელობის დამაზიანებელი ქმედებების მაღალ რისკთან და პარტნიორების მხრიდან ძალადობასთან;

  • მოზარდ გოგოებში ადრეულ ასაკში სექსის დამატებითი საშიშროებაა დაუგეგმავი ორსულობა</a>;

  • ზრდასრულებთან შედარებით, მოზარდები სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციებით (სგგი) დაინფიცირების უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან — კვლევები აჩვენებს, რომ სქესობრივად აქტიური თინეიჯერების 46%-ს არ გამოუყენებია პრეზერვატივი, როდესაც ბოლოს ჰქონდა სექსი;

  • ბიჭებში სქესობრივი ცხოვრების ადრეულ ასაკში დაწყება დაკავშირებულია მარიხუანაზე დამოკიდებულების უფრო დიდ ალბათობასთან.

► სქესობრივი აქტის რისკების გათვალისწინება, სექსის დროს თავდაცვის გამოყენება და თანხმობის მნიშვნელობის ცოდნა ძალიან მნიშვნელოვანია სქესობრივი ცხოვრების დაწყებამდე, რადგან ადრეულ ასაკში სექსის შედეგები — განსაკუთრებით კი ორსულობა, სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი) და მენტალური ტრავმები — შეიძლება მთელი ცხოვრების განმავლობაში გაგყვეთ.

სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი)

სგგი-ები საკმაოდ ხშირია, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში. მაგალითად, 2018 წელს აშშ-ში სგგი-ების 26 მილიონი ახალი შემთხვევა დაფიქსირდა, მათგან დაახლოებით ნახევარი კი 15-24 წლის ასაკის ახალგაზრდებზე მოდიოდა. ახალგაზრდები ასევე სგგი-ებით დაინფიცირების უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რადგან:

  • გოგოების სხეული ბიოლოგიურად უფრო მოწყვლადია სგგი-ების მიმართ;

  • ახალგაზრდები, როგორც წესი, არ იტარებენ რეკომენდებულ ტესტირებებს სგგი-ებზე;

  • ბევრ ახალგაზრდას ერიდება ექიმთან ღიად და გულწრფელად საუბარი საკუთარ სქესობრივ ცხოვრებაზე;

  • ინფორმაციასთან, დაზღვევასა თუ ტრანსპორტთან ხელმისაწვდომობის არქონა ართულებს ახალგაზრდებისთვის სგგი-ებზე ტესტირების წვდომას;

  • ბევრ ახალგაზრდას ერთზე მეტი სექსუალური პარტნიორი ჰყავს.

სგგი-ების უმეტესობა დაინფიცირებიდან 3-10 დღეში ავლენს სიმპტომებს და ისინი სხვადასხვანაირად ვლინდება ქალისა და კაცის რეპროდუქციული სისტემების მქონე ადამიანებში. ქალის რეპროდუქციული სისტემისთვის დამახასიათებელი ყველაზე ხშირად გამოვლენილი სიმპტომებია:

  • უჩვეულო გამონადენი საშოდან ან უჩვეულო სუნი;

  • ქავილი ან წვა საშოს მიდამოში;

  • წყლულები, ბუშტუკები ან სხვა სახის გამონაყარი საშოს ირგვლივ ან სხეულის სხვა ნაწილებზე;

  • ტკივილი სქესობრივი აქტის ან შარდვის დროს;

  • ტკივილი მუცლის ქვედა არეში.

► თუკი, ეს სიმპტომები გამოგივლინდათ, დაუყოვნებლივ მიმართეთ პირად ექიმს ან გინეკოლოგს.

ორსულობა ადრეულ ასაკში

მოზარდობისას ორსულობამ და მშობიარობამ შეიძლება ახალგაზრდა დედის მთელი ცხოვრება შეცვალოს. ეს მას ისეთ სიტუაციაში აყენებს, რომელშიც მოზარდი არამხოლოდ საკუთარ თავზე, არამედ სხვა ადამიანზეცაა პასუხისმგებელი.

კვლევის მიხედვით, შესწავლილი ქალების ყველა კატეგორიას, მათ შორის დაუცველი სექსის მქონე ქალებს, შორის, მოზარდ დედებს ყველაზე ცუდი ფიზიკური ჯანმრთელობა ჰქონდათ. მოზარდმა დედებმა შეიძლება უგულებელყონ თავიანთი ფიზიკური ჯანმრთელობა, როდესაც შვილებზე ზრუნავენ. მათ ასევე შეიძლება არ ჰქონდეთ წვდომა ან ინფორმაცია ჯანსაღ კვებაზე და მათში უფრო დიდია ჭარბწონიანობის ალბათობა.

აშშ-ის ბავშვთა ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის მიხედვით, მოზარდობის ასაკში ორსულობისას არსებობს შემდეგი პრობლემების უფრო მაღალი რისკი:

  • პრეეკლამფსია (მაღალი არტერიული წნევის აშლილობა ორსულობისას)
  • ანემია
  • სგგი-ები
  • ნაადრევი მშობიარობა
  • ახალშობილის მცირე წონა

ორსულობა და მშობიარობა მხოლოდ ფიზიკურ ცვლილებებთან არაა დაკავშირებული. ამას ემატება რიგი მენტალური ცვლილებებისა, განსაკუთრებით კი გაზრდილი სტრესი, რომლის მიზეზიც შეიძლება იყოს:

  • უძილობა;

  • ბავშვზე ზრუნვა;

  • ექიმებთან ვიზიტი;

  • ბავშვზე ზრუნვის პარალელურად განათლების მიღება.

გარდა ამისა, ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, 15-იდან 19 წლამდე გოგოებში პოსტპარტუმ (იგივე „პოსტნატალური“, ანუ მშობიარობის შემდგომი) დეპრესიის რისკი ორჯერ უფრო მაღალია, ვიდრე 25 წლიდან ზემოთ ასაკობრივ კატეგორიაში.

კიდევ ერთი კვლევა აჩვენებს, რომ მოზარდ დედებში სტრესის მნიშვნელოვნად მაღალი დონეები შეინიშნება, რომლებიც მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემების რისკს ზრდის. პოსტპარტუმ დეპრესიის გაზრდილ რისკთან ერთად მოზარდი დედები დეპრესიის უფრო მაღალი რისკის ქვეშაც არიან. გარდა ამისა, მოზარდი დედები სხვა მოზარდებთან შედარებით პოსტტრავმული სტრესის აშლილობის (ე.წ. „პიტიესდი“; ინგლ. PTSD) უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რაც, შესაძლოა, იმასთან იყოს დაკავშირებული, რომ მათ უფრო დიდი ალბათობით უწევთ მენტალური და/ან ფიზიკური ძალადობის გამოვლა.

► თუკი მშობიარობის შემდეგ თქვენს მენტალურ ჯანმრთელობას უჩივით, მნიშვნელოვანია, დახმარებისთვის მიმართოთ პროფესიონალს.

თანხმობა

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი, რომელიც სქესობრივი ცხოვრების დაწყებამდე უნდა გქონდეთ გააზრებული, არის თანხმობა. თანხმობა არის ერთგვარი შეთანხმება ადამიანებს შორის, რომ მათ ნამდვილად სურთ სქესობრივ აქტივობაში მონაწილეობა.

სანამ ვინმესთან სექსუალური ურთიერთობა გექნებათ, უნდა იცოდეთ, აქვს თუ არა მას ამის სურვილი და თქვენც უნდა იყოთ ამაზე თანახმა. ასევე მნიშვნელოვანია, პარტნიორთან იყოთ მაქსიმალურად გულწრფელი იმის შესახებ, თუ რა გსურთ და რა — არა, და პატივი სცეთ თქვენი პარტნიორის საზღვრებსაც. გახსოვდეთ, რომ არ ხართ ვალდებული, ისეთი რამ გააკეთოთ, რაც არ გსურთ, და არ გაქვთ უფლება, სხვა დაავალდებულოთ მისი სურვილის გარეშე. თუკი რაიმე სიტუაციაში თავს არაკომფორტულად გრძნობთ, ხმამაღლა გამოხატეთ ეს და, თუკი საჭიროა, გაეცალეთ ამ სიტუაციას.

► თანხმობის გარეშე ნებისმიერი სახის სექსუალური აქტივობა (მათ შორის ორალური სექსი, სასქესო ორგანოზე შეხება თუ ვაგინალური ან ანალური შეღწევა) არის სექსუალური ძალადობა ან გაუპატიურება.

► იხილეთ აგრეთვე: რა არის სექსუალური შევიწროება? — მისი ფორმები, ამოცნობის გზები და მასთან გამკლავება

ნურავის მისცემთ უფლებას, თქვენზე ზეწოლა მოახდინონ, რომ გქონდეთ სექსი, იქნება ეს თანატოლებისა თუ პარტნიორისგან ზეწოლა, სიყვარულის მოთხოვნილება თუ ურთიერთობაში ყოფნის დაპირება. სექსი პირადი გადაწყვეტილებაა და მისი სწორი დრო მაშინაა, როდესაც თქვენ თავად ხართ მზად. გაითვალისწინეთ, რომ ამ დროს საკმარისი ემოციური მზაობა უნდა გაგაჩნდეთ, რათა სქესობრივი ცხოვრების დაწყების შედეგებთან გამკლავება შეძლოთ.

თუკი არასრულწლოვანი ვარ, ექიმს შეუძლია, მშობელს უთხრას?

თუკი მინიმუმ 14 წლის ხართ და ექიმს მიმართეთ შემდეგ საკითხებზე:

  • სქესობრივად გადამდები დაავადების მკურნალობა

  • კონტრაცეფციის არაქირურგიული მეთოდების შესახებ კონსულტაცია

  • ორსულობის ხელოვნურად შეწყვეტა

მაშინ, პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის მიხედვით, ექიმს არ აქვს უფლება, თქვენი თანხმობის გარეშე მიაწოდოს ინფორმაცია თქვენს მშობელს ან კანონიერ წარმომადგენელს, თუკი, ექიმის შეხედულებით, სწორად აფასებთ საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობას. გამონაკლისია ის შემთხვევა, როდესაც აივ-ინფექციის/შიდსის დიაგნოსტირებისას დადებითი შედეგი გამოვლინდება.

► გახსოვდეთ, რომ სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციის ქონაში სამარცხვინო არაფერი არ არის. თქვენს მეგობრებსა და პარტნიორებთან მათზე უფრო ღიად საუბარი არამხოლოდ საჭიროა თქვენი სექსუალური ჯანმრთელობისთვის, არამედ ასევე მნიშვნელოვანია საიმისოდ, რომ ვებრძოლოთ ამ თემის გარშემო არსებულ სტიგმასა და საზოგადოებრივ და კულტურულ ტაბუებს.

ადრეული ქორწინება — მისი გამომწვევი მიზეზები და საზიანო შედეგები

მიერ
admin
-
0
#image_title

დაქორწინება იმ მნიშვნელოვან ცხოვრებისეულ გადაწყვეტილებებს შორისაა, რომლებიც ზრდასრულმა ადამიანმა დამოუკიდებლად უნდა მიიღოს. თუმცა, ყველა ჩვენგანს როდი აქვს იმის შესაძლებლობა, რომ თავად გადადგას ეს ნაბიჯი და თანაც სრულწლოვანების ასაკში.

ადრეული ქორწინება, რომელსაც ხშირად „ბავშვთა ქორწინებასაც“ უწოდებენ, არის ოფიციალური ან არაოფიციალური კავშირი ორ პირს შორის, რომელთაგან ერთ-ერთი ან ორივე არასრულწლოვანია. ადრეული ქორწინება ბავშვთა უფლების დარღვევადაა მიჩნეული.

მსოფლიოში ადრეულ ქორწინებაში მყოფი ბიჭების რაოდენობა გაცილებით ნაკლებია გოგონათა რაოდენობაზე, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ადრეული ქორწინების ცნება გენდერული ჩაგვრის მკვეთრად გამოხატულ ნიშან-თვისებებს ატარებს.

რამდენად ხშირია ადრეული ქორწინება?

გაეროს ბავშვთა ფონდის (UNICEF) მონაცემების მიხედვით, ადრეულ ასაკში დაქორწინების პრაქტიკა ყველაზე გავრცელებული აფრიკასა და სამხრეთ აზიაშია. თუმცა, ახლო აღმოსავლეთსა და აზიის სხვა ნაწილებშიც ტრადიციების მიმდევართა შორის კვლავ აქტუალურია სქესობრივი მომწიფების პერიოდში მოზარდთა დაქორწინება. სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკის ზოგიერთ ქვეყანაში ოჯახები გოგოებს სქესობრივი მომწიფების დაწყებამდეც კი აქორწინებენ, ხოლო აღმოსავლეთ ევროპასა და სამხრეთ ამერიკაში გავრცელებულია გოგოების 16-18 წლის ასაკში დაქორწინება.

ადრეული ქორწინების გავრცელების შეფასების ერთ-ერთი პრობლემა ისაა, რომ ბევრი ასეთი შემთხვევა რეგისტრირებული არაა და ასეთი წყვილები არაოფიციალურ ქორწინებაში იმყოფებიან. ქვეყნების უმეტესობაში ძალიან მწირი მონაცემები მოიძებნება 14 წლამდე ასაკის მოზარდთა ქორწინების შესახებ. მით უფრო რთულია ინფორმაციის მიღება იმ ბავშვების შესახებ, რომლებიც 10 წლამდე ასაკში დააქორწინეს. გამონაკლისი ბანგლადეშია, სადაც ეროვნულ დემოგრაფიულ კვლევაში (DHS) მითითებულია, რომ გასული საუკუნის მიწურულს, 1996-97 წლებში, 10-14 წლის მოზარდთა 5% უკვე დაქორწინებული იყო.

ნაადრევი ქორწინება უფრო ფართოდაა გავრცელებული, ვიდრე ამას ოფიციალური მონაცემები აჩვენებს. მაგალითად, ინდოეთში, რაჯასტანის შტატში, 1993 წელს 5000 ქალში ჩატარდა გამოკითხვა. შედეგების მიხედვით, გამოკითხულთა 56% 15 წლამდე იყო დაქორწინებული, მათგან 17% კი 10 წლამდე უკვე ქორწინებაში იმყოფებოდა. ეთიოპიასა და დასავლეთ აფრიკის ნაწილებში შვიდი ან რვა წლის ასაკში ქორწინება იშვიათი არ არის. ჩრდილოეთ ნიგერიაში, კების შტატში, გოგონების ქორწინების საშუალო ასაკი 11 წელია, სრულიად ქვეყანაში კი ქორწინების საშუალო ასაკი 17 წელს არ სცდება.

რა მდგომარეობაა ამ მხრივ საქართველოში?

საქართველოშიც, სხვა ბევრი ქვეყნის მსგავსად, ადრეული ქორწინების ზუსტი სტატისტიკა არ არსებობს, თუმცა არასრული მონაცემებიც საკმარისი აღმოჩნდა იმისთვის, რომ საქართველოს ევროპის ქვეყნებში ადრეული ქორწინების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ჰქონოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში კლების ტენდენცია შეინიშნება, საქართველოს მონაცემები უტოლდება თურქეთისა და მოლდოვის მაჩვენებლებს და აჭარბებს მეზობელი ქვეყნების — სომხეთისა და აზერბაიჯანის — რიცხვებს.

ისევე, როგორც მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში, საქართველოშიც ქალებში კაცებთან შედარებით ბევრად უფრო მაღალია ადრეული ქორწინების შემთხვევები. გაეროს მოსახლეობის ფონდის 2018 წელს გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, 20-24 წლის ქალების 14% 18 წლამდე ასაკში დაქორწინდა, როცა კაცებში ეს მაჩვენებელი 0.5%-ს არ აღემატება. ამავე კვლევის მიხედვით, ბავშვობის ასაკში ქორწინება მთელი ქვეყნის მასშტაბით გავრცელებული მოვლენაა, თუმცა ასეთი შემთხვევები სოფლებში უფრო ხშირად ხდება (25%). ქალაქებში ადრეული ქორწინების მაჩვენებელი 8%-ია.

► ამჟამად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, ქვეყანაში ქორწინება 18 წლიდან არის დაშვებული. სისხლის სამართლის კოდექსის 140-ე მუხლი ითვალისწინებს, რომ 16 წლამდე ასაკის მიუღწეველ ბავშვთან თანაცხოვრება ისჯება თავისუფლების აღკვეთით სამ წლამდე ვადით.

ადრეული ქორწინების გამომწვევი მიზეზები

ფაქტია, რომ 2022 წელსაც კი მსოფლიოში ადრეული ქორწინების პრობლემა კვლავ აქტუალურია სხვადასხვა მიზეზის გამო. მათ შორისაა სიღარიბე, განათლებისა და სამუშაო შესაძლებლობების ნაკლებობა, სექსუალური განათლების სიმწირე, ჩვეულებისა და ტრადიციების ძალა და ომისა და კონფლიქტის წერტილებში დაუცველობა.

სიღარიბე

ბევრი ღარიბი ოჯახისთვის ოჯახის წევრი გოგოს ადრეულ ასაკში დაქორწინება ფინანსური პრობლემების გადაჭრის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სტრატეგიაა. ხშირ შემთხვევაში, ასეთი ოჯახები გოგოს დაქორწინებით მატერიალურ სარგებელს ნახულობდნენ. ამასთანავე, ოჯახს ერთი წევრის გამოკვების, ჩაცმისა და განათლების ხარჯი მოაკლდება.  აზიასა და აფრიკაში ქორწინებას ფინანსური გარიგებაც მოსდევს, რაც ასევე უბიძგებს ოჯახებს, რომ გოგოები ადრე დააქორწინონ.

მაგალითად, სუბსაჰარულ კულტურაში მშობლები ბევრად უფრო მაღალ თანხას იღებენ ისეთი გოგოს დაქორწინებაში, რომელსაც სქესობრივი მომწიფების ასაკისთვის ჯერ არ მიუღწევია. ბანგლადეშში, ინდოეთში, პაკისტანსა და ნეპალში რაც უფრო პატარაა ასაკით გოგო, მით უფრო ნაკლებდანახარჯიანია მისი მზითევი. შესაბამისად, ეს კიდევ ერთი მოტივაცია ხდება მშობლებისთვის, რომ შვილი პატარა ასაკში დააქორწინონ.

გლობალურად, ბავშვთა იძულებითი ქორწინება ბევრად უფრო ხშირია ღარიბ ქვეყნებსა და რეგიონებში. მაგალითად, სენეგალში გოგო ღარიბი ოჯახიდან ოთხჯერ უფრო ხშირად ქორწინდება არასრულწლოვანების ასაკში, ვიდრე გოგო მდიდარი ოჯახიდან.

შეზღუდული განათლება

სტატისტიკის მიხედვით, გოგოები, რომლებიც სკოლაში დადიან, უფრო ნაკლებად ხდებიან ადრეული ქორწინების მსხვერპლი. ბევრ ქვეყანაში გოგოების განათლება ბიჭებთან შედარებით უფრო ნაკლებად პრიორიტეტულია, რადგან ქალისთვის ყველაზე მნიშვნელოვან როლად დედობა და დიასახლისობა განიხილება.

მაშინაც კი, როდესაც ღარიბ ოჯახებს სურთ, რომ ქალიშვილებსაც მიაღებინონ განათლება, ხშირად ეკონომიკური პრობლემები (მაგ.: სკოლის გადასახადი, წიგნებისა და საკანცელარიო ნივთების ხარჯი) აიძულებთ, არჩევანი ვაჟისა და ქალიშვილის განათლებას შორის გააკეთონ, რა შემთხვევაშიც ხშირად გოგოები იჩაგრებიან. როგორც წესი, ოჯახები მიიჩნევენ, რომ უფრო უსაფრთხო და ეკონომიკურად მომგებიანია ბიჭების განათლებაზე რესურსების დახარჯვა, ვიდრე გოგოებისაზე. ეს აიძულებს ოჯახებს, არასრულწლოვანების ასაკში დააქორწინონ გოგოები და ადრეული ასაკიდანვე მოარგონ მათ დედობისა და დიასახლისობის როლი.

წყარო: NBC News

სექსუალური განათლების სიმწირე

გაეროს მოსახლეობის ფონდის კვლევაში მონაწილე მოზარდები აღნიშნავდნენ, რომ მშობლები მათ პაემნებზე თავისუფლად სიარულის საშუალებას არ აძლევდნენ. უმეტეს შემთხვევაში ასეთი აკრძალვები მხოლოდ გოგოებზე ვრცელდება. ამ დროს მოზარდთა ნაწილი დაქორწინებას „ირჩევს“, ვინაიდან ეს მათთვის პარტნიორთან დროის გატარებისა და სქესობრივი აქტივობის ერთადერთი გზაა.

საზოგადოების ნაწილს დღემდე მიაჩნია, რომ დაუშვებელია, ქალი ქორწინებამდე სექსუალურად აქტიური იყოს. შესაბამისად, ეს ტრადიციაც თავისებურად იწვევს ადრეულ ასაკში ქორწინებას, რადგან ქორწინების გარეშე სექსუალური სახის ურთიერთობები მათთვის მიღებული არ არის. ე.წ. „ქალიშვილობის შემოწმება“ ერთ-ერთი ყველაზე საზიანო პრაქტიკაა, რომელიც ქალებს ქორწინებამდე სექსუალურ აქტივობებს უზღუდავს, მაშინ როდესაც კაცებს ამ მხრივ სრული თავისუფლება აქვთ და, პირიქით, წახალისებულიც კია.

ამგვარად, ადრეული ქორწინება, როგორც ჩანს, მოზარდებისა და განსაკუთრებით გოგოების სექსუალობის კონტროლთან არის დაკავშირებული. ამას ემატება სექსუალური განათლების სიმწირე და ტაბუდადებული თემები, რაც მოზარდებს უბიძგებს დაქორწინებისკენ, რადგან ეს მათთვის სექსუალური თვითგამორკვევის, ცნობისმოყვარეობის დაკმაყოფილებისა და სქესობრივი ურთიერთობის დაწყების ერთადერთი გზაა.

ტრადიცია და რელიგია

ტრადიციების მიმდევარ საზოგადოებებში, რომელთაც არ სურთ, რომ გოგონებს სქესობრივი კავშირი ქორწინებამდე ჰქონდეთ, ამის პრევენციისთვის გოგოებს ადრეულ ასაკში აქორწინებენ. უამრავი რელიგიური აღმსარებლობა და ეროვნული ტრადიცია ქალის სქესობრივ აქტივობას ქორწინების გარეშე ცოდვად, ოჯახის შეურაცხყოფად და ღირსების შელახვად მიიჩნევს. ასეთ საზოგადოებაში ხშირად ქორწინება განსაზღვრავს ქალის სტატუსს და „იცავს“ მას „რეპუტაციის შელახვისგან“.

ამასთანავე, ხშირია შემთხვევები, როცა ქორწინება ადრეულ ასაკში სქესობრივი კავშირის ან არასასურველი ორსულობის დასამალად ხდება.

ზოგიერთ კულტურაში ბავშვთა იძულებითი ქორწინება ოჯახური, კლანური და ტომობრივი კავშირების გამყარების ერთ-ერთი გზაა. მაგალითად, პაკისტანის ჩრდილო-დასავლეთ სასაზღვრო პროვინციაში, ავღანეთსა და ახლო აღმოსავლეთის ზოგიერთ რეგიონში, არასრულწლოვანი გოგოების დაქორწინება გავრცელებული პრაქტიკაა, რათა ოჯახებს შორის დავები დაასრულონ. 2007 წლის ICRW-ის კვლევამ აჩვენა, რომ არაერთი რელიგია აღმოფხვრის ნაცვლად, პირიქით ხელს უწყობს არასრულწლოვანი გოგოების იძულებით ქორწინებას.

თუმცა, ჩვეულებები და ტრადიციები იცვლება. ფაქტობრივად, ბავშვთა იძულებითი ქორწინება თითქმის გაქრა რამდენიმე ისეთ ქვეყანაში, სადაც ეს მოვლენა ერთი-ორი თაობის წინ გავრცელებული კულტურული პრაქტიკა იყო. ასეთი ქვეყნებია ჩინეთი, ტაივანი, კორეა, ტაილანდი და ინდონეზია. არ არსებობს მიზეზი იმისა, რომ ეს მავნე ტრადიცია ასევე წარსულს არ ჩაბარდეს იმ ქვეყნებში, სადაც იგი დღესაც აქტუალურია — მათ შორის საქართველოში.

დაუცველობის შეგრძნება

როდესაც ოჯახები სახიფათო რეგიონებში ცხოვრობენ, მშობლებს შეიძლება გულწრფელად სჯეროდეთ, რომ მათი ქალიშვილების დაქორწინება საუკეთესო საშუალებაა საფრთხისგან დასაცავად. მაგალითად, ავღანეთის, ჩრდილოეთ უგანდის ან სომალის ომის შედეგად დაზარალებულ რეგიონებში, არასრულწლოვან გოგოებს  იძულებით აქორწინებენ მეომარზე ან სხვა ავტორიტეტზე, რომელიც უზრუნველყოფს მისი და მისი ოჯახის უსაფრთხოებას. კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში შეიარაღებული ჯგუფები არასრულწლოვან გოგოებს იტაცებდნენ და მებრძოლებისა და მეთაურების ცოლებად ზრდიდნენ.

ადრეული ქორწინების შედეგები

ყველაფერზე მეტად ადრეული ქორწინება გოგოებს ბავშვობას ართმევს. მათ ოჯახური პასუხისმგებლობის, დედობისა და სექსუალური ურთიერთობების სრული ტვირთი ეკისრებათ, მაშინ როცა მათი ყოველდღიურობა მეგობრებთან სოციალიზაცია, საკუთარი ჰობებისა და ინტერესების გამოკვლევა ან განათლების მიღება უნდა იყოს.

არასრულწლოვანი დაქორწინებული გოგოები ტოვებენ მშობლების სახლს, რათა იცხოვრონ ქმართან და მის ოჯახთან ერთად, სადაც მათ არ ჰყავთ მეგობრები და ვერავის მხარდაჭერას ვერ გრძნობენ. არაერთი კვლევა აჩვენებს, რომ არასრულწლოვანი დაქორწინებული გოგოები ხშირად იზოლირებულები და უძლურები არიან. ხშირია მენტალური პრობლემებიც. არასრულწლოვან გოგოებში მეტია ოჯახური ძალადობის შემთხვევებიც, როგორც ფსიქოლოგიური, ისე — ფიზიკური.

UNICEF-ის კვლევის მიხედვით, არასრულწლოვან გოგოებში იმატებს მშობიარობის დროს სიკვდილისა და ახალდაბადებული ჩვილის გარდაცვალების შემთხვევები. იზრდება აივ/შიდსით ინფიცირების საფრთხეც.

ნაადრევი ქორწინება ერთ-ერთი ხელისშემშლელი ფაქტორია, რომ არასრულწლოვანმა განათლების მიღება გააგრძელოს. უმეტეს ქვეყნებში სკოლის კარი, როგორც წესი, დაკეტილია დაქორწინებული გოგოებისთვის. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მათ თითქმის არ აქვთ შესაძლებლობა, სამომავლოდ მაღალანაზღაურებადი სამსახური ჰქონდეთ და საკუთარი თავის რეალიზება მოახერხონ. ამიტომაც, ისინი ფინანსურად კვლავ დამოკიდებულნი არიან ქმრებსა და მათ ოჯახზე.

მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოების დიდმა ნაწილმა იცის, რომ ბავშვთა ქორწინება პრობლემაა და მას ზიანის მეტი არაფერი არ მოაქვს არასრულწლოვანისთვის, მაინც გვესმის შემთხვევები, როცა მოზარდი იძულებით თუ მშობლებისგან დამოუკიდებლად მაინც ქორწინდება. მშობლებმა კარგად უნდა გაიაზრონ, თუ რა დაბრკოლების წინაშე აყენებს გოგოს ადრეული ქორწინება, რა საფრთხეს უქმნის ეს ნაბიჯი მის მენტალურ თუ ფიზიკურ ჯანმრთელობასა და კარიერას, და რომ ეს გადაწყვეტილება პიროვნებამ მშობლების, ნათესავების, სასულიერო პირისა თუ პარტნიორის ზეწოლის გარეშე უნდა მიიღოს.

ადრეული ქორწინება და არასასურველი ორსულობა — რისკები და გამოწვევები

მიერ
admin
-
0
#image_title

ადრეული (იგივე ნაადრევი) ქორწინება არის ორი ადამიანის ოფიციალური ან არაოფიციალური კავშირი, რომელთაგან ერთ-ერთს მაინც ჯერ არ მიუღწევია 18 წლის ასაკისთვის, ანუ ბავშვია. ადრეული ქორწინება მიიჩნევა ადამიანის უფლებების, კერძოდ, ბავშვთა უფლებების, დარღვევად, რადგან ბავშვს არ შეუძლია მისცეს გააზრებული თანხმობა.

18 წლამდე ქორწინება მრავალი ახალგაზრდა გოგოსთვის წარმოადგენს იმ რეალობას, რომლისგანაც თავის დაღწევას ჯერ კიდევ ვერ ახერხებენ. მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში მშობლები გოგოებს უბიძგებენ ადრეული ქორწინებისკენ ან, უფრო მეტიც, აიძულებენ ამის გაკეთებას. ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ფინანსური მდგომარეობაა. მშობლები ფიქრობენ, რომ არასრულწლოვანი გოგოს ქორწინება სარგებელს მოუტანს როგორც გოგოს, ისე მთლიანად ოჯახს და გაათავისუფლებს მათ ფინანსური წნეხისგან. რეალურად, ამ ნაბიჯს შედეგად მოჰყვება გოგოს სოციალური იზოლირება, განათლების დაბალი დონე და, შესაბამისად, არადამაკმაყოფილებელი პროფესიული უნარ-ჩვევები, რაც საბოლოდ მას ხდის ქმარზე დამოკიდებულს და ხელს უშლის მის პიროვნულ განვითარებას.

არსებული მონაცემებით, საქართველოში მცხოვრები ქალების 17% 18 წლის შესრულებამდე დაქორწინდა (გაეროს მოსახლეობის ფონდი, 2012). აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში საქართველოს აქვს ადრეული ქორწინების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი (17%) მოლდოვასა (19%) და თურქეთთან (14%) ერთად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1108-ე მუხლის თანახმად, საქორწინო ასაკად დაწესებულია 18 წელი. 2016 წლის პირველი იანვრიდან გაუქმდა წესი, რომლითაც 16 წელს მიღწეულ პირთა ქორწინება მშობლების თანხმობით დაიშვებოდა. გამონაკლისის სახით, 16 წელს მიღწეული არასრულწლოვანი პირის ქორწინება დაიშვება მისი ნებით და მხოლოდ სასამართლოს თანხმობით ისეთი მიზეზის არსებობისას, როგორიცაა ორსულობა.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 140-ე მუხლის თანახმად, სქესობრივი კავშირი კანონით დაშვებულ ასაკს მიუღწეველ, ანუ თექვსმეტ წლამდე, ბავშვთან, ისჯება „თავისუფლების შეზღუდვით ვადით სამ წლამდე, ან თავისუფლების აღკვეთით ერთიდან სამ წლამდე“.  ბევრია ისეთი შემთხვევა, როცა ოჯახური კავშირი არ არის ოფიციალურად რეგისტრირებული, თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც, როცა ერთი მათგანი 16 წელს მიუღწეველია, სამართალდამცავები ვალდებული არიან, მიიღონ შესაბამისი ზომები.

„ბავშვობის ასაკში ქორწინება: დონეები და ძირითადი მაჩვენებლები“ კვლევის თანახმად, ბავშვობის ასაკში ქორწინება პრობლემაა მთელს ქვეყანაში, თუმცა, მისი გავრცელების თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანი განსხვავება არსებობს ქალაქისა და სოფლის ტიპის დასახლებებს შორის. 20-24 წლის ასაკის ქალების 8%, რომლებიც ქალაქის ტიპის დასახლებებში ცხოვრობენ, დაქორწინებული იყვნენ 18 წლის ასაკამდე, ხოლო სოფლის ტიპის დასახლებებში მცხოვრები (20-24 წლის ასაკის) ქალების 25% იყო დაქორწინებული ან იმყოფებოდა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში სრულწლოვანი ასაკის მიღწევამდე.

ამავე კვლევის მიხედვით, 20-24 წლის ასაკის ქალების 33%, რომელმაც განაცხადა, რომ იყვნენ დაქორწინებული ან იმყოფებოდნენ არარეგისტრირებულ კავშირში 18 წლის ასაკამდე, მიეკუთვნებიან კეთილდღეობის ინდექსის უღარიბეს კვინტილს, ხოლო უმდიდრეს კვინტილურ ჯგუფში ანალოგიური მაჩვენებელი 4%-ს შეადგენს.

ადრეულ ქორწინებასთან დაკავშირებული რისკები

ადრეული ქორწინების ერთ-ერთი მთავარი განმაპირობებელი ფაქტორი გენდერული უთანასწორობაა. ის იმ გავრცელებული სოციალური ნორმების, სტერეოტიპებისა და სტიგმების შედეგია, რომლებიც ქალებისა და გოგოების დისკრიმინაციას უდევს საფუძვლად.

ადრეული ქორწინება გოგოებს მთელი რიგი რისკების წინაშე აყენებს:

ნაადრევი სქესობრივი კავშირი

ადრეული ქორწინების შედეგად, გოგოებს ხშირ შემთხვევაში სქესობრივი კავშირი აქვთ მანამ, სანამ ისინი ფიზიკურად და ემოციურად მზად იქნებიან ამისათვის. მათ არ აქვთ ინფორმაცია საკუთარი სექსუალური და რეპროდუქციული ჯანმრთელობისა და უფლებების შესახებ, რაც უარყოფითად, ზოგჯერ კი ფატალურად აისახება მათ ფსიქო-ემოციურ მდგომარეობაზე.

განათლების/სკოლის მიღმა დარჩენა

გოგოებისთვის ადრეული ქორწინება, როგორც წესი, ნიშნავს განათლების მიღებაზე უარის თქმას. ქორწინების შემდეგ ისინი ხშირად წყვეტენ სკოლაში სიარულს, რაც არა მათი პირადი, არამედ ქმრისა თუ ოჯახის სხვა წევრების გადაწყვეტილებაა. საშუალო განათლების არქონა, თავის მხრივ, ზღუდავს მათ უფლებასა და შესაძლებლობას, იყვნენ კონკურენტუნარიანები შრომით ბაზარზე, რასაც ჯაჭვური რეაქციით მოჰყვება ეკონომიკური დამოუკიდებლობის არქონა და სიღარიბე, რაც გოგოებს ეკონომიკური ძალადობის საფრთხის წინაშე აყენებს.

ოჯახური ძალადობა

სამი ქალიდან და გოგოდან ერთი მაინც განიცდის ფიზიკურ ან/და სექსუალურ თუ სხვა სახის ძალადობას სიცოცხლის განმავლობაში. ადრეული ქორწინების დროს მოზარდი გოგო განსაკუთრებით დგება ძალადობის რისკის წინაშე, რადგან მას არ აქვს გაცნობიერებული საკუთარი უფლებები და არ შესწევს ძალა, დაიცვას საკუთარი თავი. ხშირ შემთხვევაში პარტნიორი ბევრად უფროსია და ბევრად ძლიერია როგორც ფიზიკურად, ისე ემოციურად.

სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები

ადრეული ქორწინების დროს გოგოებსა და ახალგაზრდა ქალებში საკმაოდ ხშირია სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები, რადგან მათ არ აქვთ ინფორმაცია თავდაცვის საშუალებებზე ან არ აქვთ შესაძლებლობა, თავად მიიღონ გადაწყვეტილება მათი გამოყენების შესახებ. როგორც წესი, ისინი, უბრალოდ, ემორჩილებიან ქმრების სურვილებს.

წყარო: WomanLog

ადრეული ორსულობა

ადრეული ქორწინება, როგორც წესი, გოგოსთვის სრულდება ადრეული, არასასურველი ან/და დაუგეგმავი ორსულობით, რაც, თავის მხრივ, არაერთ რისკთანაა დაკავშირებული:

  • როცა ორსულობა დაუგეგმავია, დედა შეიძლება არ იღებდეს პრენატალურ (მშობიარობისწინა) კონსულტაციას, რაც გულისხმობს სამედიცინო გამოკვლევებსა და დიაგნოსტიკას. ეს არის ნაყოფის დედის მუცელშივე გამოკვლევა, რომლის მიზანია, თვალყური ადევნოს ნაყოფის განვითარებას, დროულად აღმოაჩინოს განვითარების პათოლოგიები და მუცლადყოფნის პერიოდშივე ჩაუტაროს ნაყოფს მკურნალობა.

  • მოზარდები მოუმზადებელნი არიან იმ რეალობისთვის, რომელიც ჩვილის მოვლასა და აღზრდასთანაა დაკავშირებული. ფინანსური ტვირთი, სკოლაში სიარულის/მეცადინეობისა და შვილზე ზრუნვის შეთავსება, ღამის თენება და ა.შ. მოზარდისთვის ხშირად ხდება მძიმე ემოციური ფონის მიზეზი, რამაც შეიძლება განაპირობოს დეპრესია.

  • უმრავლეს შემთხვევაში, ადრეული ორსულობის დროს მოზარდები ვერ ახერხებენ სკოლის დასრულებას.

  • გარდა ამისა, ადრეული ორსულობა იწვევს ჯანმრთელობის რისკებს დედისთვის: 15 წელს მიუღწეველი მოზარდები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან ანემიის, სისხლში რკინის დაბალი შემცველობისა და მაღალი წნევის მიმართ.

  • მოზარდი მშობლის შვილები უფრო ხშირად არიან უგულებელყოფისა და ძალადობის მსხვერპლი.

  • მოზარდი მშობლების შვილების მხრიდან ხშირია კანონის დარღვევის შემთხვევები.

ადრეული ქორწინების პრობლემის მოგვარების გზები

გაეროს წევრმა ქვეყნებმა აიღეს ვალდებულება, რომ 2030 წლისთვის მიაღწიონ მდგრადი განვითარების მიზნებს (ინგლ. SDG — Sustainable Development Goals). ეს მიზნები ჩვენ წინაშე არსებულ თანამედროვე გლობალურ გამოწვევებს ეხება: სიღარიბის, უთანასწორობის, კეთილდღეობის, მშვიდობისა და სამართლიანობის საკითხებს, ასევე კლიმატურ და ეკოლოგიურ გამოწვევებს. ეს მიზნები მჭიდროდ უკავშირდება ერთმანეთს და იმისთვის, რომ არავინ დარჩეს მათ მიღმა, მნიშვნელოვანია, თითოეული ეს მიზანი და ინდიკატორი 2030 წლამდე შესრულდეს. მათგან მესამე მიზანი ეხება ჯანმრთელ ცხოვრებასა და კეთილდღეობას, რისი მიღწევაც შეუძლებელია, თუკი არ გადავდგამთ ნაბიჯებს ადრეული ქორწინების აღმოფხვრისაკენ.

იმისათვის, რომ ადრეული ქორწინება შემცირდეს და საბოლოოდ, აღმოიფხვრას, UNFPA რამდენიმე გზას გვთავაზობს:

  • კანონმდებლობის გამკაცრება — კანონმდებლობაში გარკვევით უნდა იყოს მითითებული, რომ 18 წლამდე ასაკის ადამიანს არ აქვს ქორწინების უფლება. 18 წლის ადამიანს უკვე მიღებული აქვს საშუალო განათლება. ეს განაპირობებს მათ კარიერულ და ფინანსურ დამოუკიდებლობას, რაც მათი მომავლისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. გარდა ამისა, განათლებამიღებულ ადამიანს უფრო მეტად აქვს გაცნობიერებული თავისი გადაწყვეტილება და ნაკლებია შანსი იმისა, რომ მოექცეს ქორწინებასთან დაკავშირებული კულტურული ნორმების გავლენის ქვეშ, რაც არსებული პატრიარქალური სისტემითაა ნაკარნახევი.

  • გენდერული თანასწორობის პოლიტიკის მხარდაჭერა — ადრეული ქორწინების ერთ-ერთი მთავარი გამომწვევი მიზეზი ცალსახად გენდერული უთანასწორობაა. 18 წლამდე დაქორწინებული ხუთი ადამიანიდან ოთხი გოგოა. მსგავსი პრაქტიკა განსაკუთრებითაა გავრცელებული ისეთ კულტურებში, სადაც გოგო შვილს „ტვირთად“ მიიჩნევენ. შესაბამისად, გოგო შვილის წახალისება ან მისი იძულება, იქორწინოს, გამოწვეულია იმ იდეით, რომ ადრე თუ გვიან ის მაინც უნდა დაქორწინდეს და რაც უფრო მალე გააკეთებს ამას, მით ნაკლები რესურსს დახარჯავს ოჯახი მასზე.

  • გოგოების გაძლიერება — პირველი ყოვლისა, ეს გულისხმობს გოგოების მხარდაჭერასა და წახალისებას, მიიღონ სრულფასოვანი განათლება, ჰქონდეთ წვდომა მათ სექსუალურ და რეპროდუქციულ უფლებებზე, ჰქონდეთ შესაძლებლობა, თავად გადაწყვიტონ, თუ როდის და ვისზე იქორწინონ. მნიშვნელოვანია, სკოლამ იზრუნოს იმაზე, რომ ეს ცოდნა მიაწოდოს გოგოებს და არამხოლოდ.

ადრეული ქორწინება ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევაა, ამიტომ მისი აღმოფხვრა პრიორიტეტი უნდა იყოს ქვეყნისა და საზოგადოებისთვის. ადრეული ქორწინების შემცირება ხელს შეუწყობს მილიონობით გოგოსა და ქალის ჯანმრთელობისა და ცხოვრების გაუმჯობესებას.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა (OCD) — სიმპტომები, ტიპები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა (ინგლ. Obsessive Compulsive Disorder, იგივე OCD) ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობაა, რომელიც ხასიათდება შემაწუხებელი, არასასურველი ფიქრებითა (აკვიატებებით) და მათზე საპასუხო განმეორებადი, კომპულსიური ქცევებით. OCD-ის მქონე ადამიანები განიცდიან ძლიერ შფოთვას აკვიატებული ფიქრების გამო და შიშის შემცირების მიზნით მიმართავენ კომპულსიურ (განმეორებად და გადაულახავ) ქცევებს.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, ობსესიურ კომპულსიური აშლილობა მსოფლიოს მოსახლეობის 1%-ს ახასიათებს. OCD ნებისმიერ სქესის ადამიანში შეიძლება გამოვლინდეს, თუმცა რამდენიმე კვლევა ცხადყოფს, რომ ის უფრო ხშირია ქალებში და მათი სიმპტომებიც მეტად მწვავეა. რაც შეეხება ასაკს, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა ნებისმიერ ასაკში შეიძლება განვითარდეს, თუმცა უმეტესად მოზარდობასა და ადრეულ ზრდასრულობაში ვლინდება. International OCD Foundation-ის მიხედვით, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის დაწყების საშუალო ასაკი 19 წელია.

ობსესიურ კომპულსიური აშლილობის მკურნალობა შესაძლებელია მედიკამენტებით ან/და ფსიქოთერაპიით, რის შედეგადაც მცირდება სიმპტომების სიმწვავე და სიხშირე.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) სიმპტომები

OCD-ის ძირითადი სიმპტომი შემაწუხებელი ფიქრები და შიშებია, მაგალითად, არასწორ ურთიერთობაში ყოფნის ან საყვარელი ადამიანებისთვის ზიანის მიყენების შიში. არასასურველ ფიქრებს კი საპასუხო აკვიატებული და კომპულსიური ქცევები მოსდევს, მაგალითად, ხშირი რეცხვა ან მუდმივი გადამოწმება.

აკვიატებული ფიქრები (ობსესიები)

აკვიატებული ფიქრები არასასურველი და განმეორებადი ფიქრებია, რომელიც შფოთვასა და უსიამოვნო განცდას იწვევს. მათ, შესაძლოა, ჰქონდეთ სიტყვების, წარმოსახვების, ან იმპულსების ფორმა. OCD-ის მქონე ადამიანი ცდილობს, ასეთი ფიქრები დათრგუნოს, უგულებელყოს ან გაანეიტრალოს საპასუხო ქცევებით.

ყველაზე გავრცელებული აკვიატებული ფიქრებია:

  • მიკრობების გავრცელების ან დაბინძურების შიში

  • საკუთარი თავის ან საყვარელი ადამიანისათვის ზიანის მიყენების შიში

  • წესრიგის დამყარებისა და სიმეტრიის შექმნის მოთხოვნილება

  • სექსუალური შიშები (მაგ., შიში, რომ პედოფილი ხარ)

  • არასწორ ურთიერთობაში ყოფნის შიში, მუდმივი „გადამოწმება“, რომ პარტნიორს ისევ უყვარხარ/იზიდავ

კომპულსიური ქცევები

კომპულსიური ქცევები აკვიატებული აზრების საპასუხო ქმედებებია, რომელსაც განმეორებადი ხასიათი აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ ქცევებს სიამოვნება არ მოაქვს OCD-ს მქონე ადამიანისთვის, ისინი მცირეოდენ შვებას ანიჭებს მას და ათავისუფლებს შფოთვისგან. დროთა განმავლობაში კომპულსიური ქცევები ადამიანის ცხოვრებასა და რუტინას არღვევს.

ყველაზე გავრცელებული კომპულსიური ქცევებია:

  • მუდმივი გადამოწმება

  • ხშირი რეცხვა, წმენდა და სტერილიზება

  • წესრიგი და ორგანიზებულობა, სიმეტრიისკენ სწრაფვა

  • ნივთების შეგროვება

  • სიტყვების მუდმივი გამეორება ან თვლა

  • მკაცრი რუტინის დაცვა (მაგ., კვებასა და ჰიგიენაში)

  • ლოცვებისა და მანტრების გამეორება

  • კონკრეტული საგნების, ადგილებისა და სიტუაციებისგან თავის არიდება

  • ონლაინ კვლევა და ინფორმაციის მოძიება

  • მუდმივი ნუგეშის მოლოდინი სხვებისგან

აღნიშნული სიმპტომების გარდა, OCD-ის მქონე ადამიანს შეიძლება აღენიშნებოდეს:

  • ერთი კონკრეტული აზრის აკვიატება და სხვა საკითხზე კონცენტრაციის სირთულე

  • მუდმივი შფოთვა და ღელვა

  • სიების კეთება და თვლა (საკვების, ყოველდღიური აქტივობების და სხვა)

  • განმეორებადი ქცევები, რომლებიც სტრესთან გამკლავებას უწყობს ხელს (კონკრეტული სიტყვების გამეორება, ხელების დაბანა)

  • ნებისმიერ სიტუაციაში კონტროლის მოთხოვნილება

  • ჩვეულ რუტინაში ცვლილების ან უცნაურობის მიმართ აუტანლობა

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის სიმპტომები უარყოფითად მოქმედებს ადამიანის ცხოვრებაზე. შედარებით მსუბუქი სიმპტომები ყოველდღიური ცხოვრების, რუტინისა და სამსახურისთვის ხელისშემშლელია, ხოლო მწვავე სიმპტომები ადამიანს სრულიად ართმევს უნარს, კონცენტრირდეს სხვა რამეზე, გარდა აკვიატებული აზრებისა და საპასუხო კომპულსიური ქმედებებისა.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) ტიპები

OCD-ის მქონე ადამიანებს ახასიათებთ კონკრეტული აკვიატებული ფიქრები და შიშები, რომლებიც მენტალური ჯანმრთელობის მკვლევრებმა OCD-ის ოთხ ძირითად კატეგორიაში გააერთიანეს, ესენია: დაბინძურების OCD, გადამოწმებისა და საკუთარ თავში დაეჭვების OCD, სრულყოფილების OCD და აკრძალული ფიქრების OCD.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის ტიპებს შორისაა:

  • ზიანის OCD — საკუთარი თავის ან საყვარელი ადამიანებისთვის ზიანის მიყენების შიში, რომელიც შეიძლება ძალადობრივი და სასტიკი იყოს. მსგავსი ფიქრები ადამიანს საკუთარი თავისადმი ნდობას უკარგავს, რადგან სჯერა, რომ მისი ფიქრები რეალობად იქცევა.

  • დაბინძურების OCD — სიმპტომები მოიცავს მიკრობების, დაავადების გავრცელების ან დაბინძურების შიშს.

  • სიმეტრიის OCD — პიროვნებას ახასიათებს სიმეტრიისა და სისწორის აკვიატება და უჩნდება მოთხოვნილება, რომ ყველაფერი თანაბარი და დაბალანსებული იყოს.

  • გადამოწმების OCD — პიროვნებას აკვიატებული აქვს მუდმივი გადამოწმება, იქნება ეს ჯიბეების, საკეტის თუ საკუთარი სხეულის ნაწილისაც კი.

  • ურთიერთობების OCD — უმეტესად რელევანტურია სასიყვარულო ურთიერთობებში, როდესაც პიროვნება არ არის დარწმუნებული, თუ რამდენად შეეფერება ან/და უყვარს პარტნიორს, ან აქვს ღალატისა და მიტოვების შიში.

  • პედოფილიის OCD — პიროვნებას ახასიათებს აკვიატებული სექსუალური ფიქრები ბავშვებზე, რაც იწვევს პანიკასა და შფოთს, რომ შესაძლოა, იგი პედოფილი აღმოჩნდეს.

  • სექსუალური ორიენტაციის OCD — პიროვნება ეჭვქვეშ აყენებს საკუთარ სექსუალურ ორიენტაციასა და იდენტობას და სხვადასხვა გენდერის ადამიანებისადმი მიზიდულობის გასარკვევად ხშირად მიმართავს კომპულსიურ ქმედებებს.

  • სომატური OCD — პიროვნება ფოკუსირდება ჯანმრთელობის ან სხეულის რომელიმე ნაწილზე. იგი შეიძლება კომპულსიურად აკვირდებოდეს და ამოწმებდეს, მაგალითად, სუნთქვას, თვალის დახამხამებას, ღეჭვას და ა.შ.

  • ე.წ. „Just-Right“ („ისე, როგორც საჭიროა“) OCD — პიროვნებას მოთხოვნილება აქვს, ყველაფერი „სწორად“ ხდებოდეს. ხოლო, როდესაც ადამიანს ჰგონია, რომ რაღაც რიგზე არ არის, ეწყება შფოთვა და ეუფლება უსიამოვნების განცდა.

  • ე.წ. „Pure-O“, ანუ წმინდად ობსესიური OCD — პიროვნებას მხოლოდ აკვიატებული ფიქრები და იდეები ახასიათებს, მაგრამ არა საპასუხო კომპულსიური ქმედებები. მართალია, ზოგი ექსპერტი ეჭვქვეშ აყენებს, საერთოდ არსებობს თუ არა ამ ტიპის OCD, თუმცა არსებობს ადამიანთა ნაწილი, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ მათ აწუხებთ შემაწუხებელი და განმეორებადი ფიქრები, რასაც არ ახლავს საპასუხო ქცევა.

წყარო: Calm Clinic

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) გამომწვევი მიზეზები

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის გამომწვევი ფაქტორები, შესაძლოა, განპირობებული იყოს გენეტიკური, სოციალური, ფსიქოლოგიური და კოგნიტიური ფაქტორებით, რომელთა შორისაა:

  • მშობიარობამდელი რისკ-ფაქტორები — შესაძლოა, OCD-ის გამომწვევ მიზეზად ფეხმძიმობის პერიოდში განვითარებული მოვლენები იქცეს. უახლესი კვლევების მიხედვით, OCD-ის რისკი მაღალია ნაადრევად ან საკეისროს დახმარებით დაბადებულ ბავშვებში. ასევე, ფეხმძიმობისას მოწევა, დაბადებისას ჭარბი წონა და აპგარის დაბალი მაჩვენებელი ზრდის OCD-ის რისკს.

  • გენეტიკა — როგორც მენტალური აშლილობების დიდი ნაწილისთვის, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის შემთხვევაშიც გენეტიკა მნიშვნელოვანი ფაქტორია. OCD-ის მქონე ადამიანთა 25%-ს ერთი ოჯახის წევრი მაინც ჰყავს მსგავსი დიაგნოზით. კვლევის მიხედვით, როდესაც OCD-ის სიმპტომები ბავშვობაში ვლინდება, ეს 45-65%-ით გენეტიკური ფაქტორებითაა განპირობებული, ზრდასრულობისას გამოვლენის შემთხვევაში კი — 27-47%-ით.

  • ნევროლოგიური დარღვევები — ნეიროვიზუალიზაციის კვლევების მიხედვით, OCD-ის მქონე ადამიანის ტვინი განსხვავდება ჩვეულებრივი ტვინისგან, მათ შორის ტვინის კონკრეტული რეგიონების ზომაში, სტრუქტურაში, ქიმიურ აგებულებასა და ტვინის სხვადასხვა რეგიონის ერთმანეთთან კომუნიკაციის ფორმაში.

  • ფსიქოლოგიური და პიროვნული განსხვავებები — ზოგიერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ კონკრეტული პიროვნული მახასიათებლების მქონე ადამიანები მეტად არიან მიდრეკილი ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობისკენ, მაგალითად, პერფექციონისტები და ნევროზული მიდრეკილებების მქონენი, ასევე მაღალი პასუხისმგებლობის მქონე, მერყევი და იმპულსური ადამიანები. OCD-ის მქონე ადამიანების ტვინი განსხვავებულად ამუშავებს და აგზავნის ინფორმაციას. მაგალითად, კვლევის მიხედვით, ასეთი ადამიანების ტვინში შეცდომების იდენტიფიცირებისა და არასასარგებლო მოქმედების შეჩერების მექანიზმები გამართულად არ ფუნქციონირებს.

  • სოციალური და გარემო ფაქტორები — გარემომ, შესაძლოა, ბავშვებსა და მოზარდებს ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობისკენ უბიძგოს. მაგალითად, ისეთ ბავშვებს, რომლებსაც განშორების შიში ან საკუთარი სხეულით გამოწვეული შფოთი ახასიათებთ, მეტად მოსალოდნელია, რომ განუვითარდეთ OCD.

  • სტრესი — ცხოვრებისეული ტრავმა შეიძლება ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის ხელშემწყობი მიზეზი აღმოჩნდეს. სტრესული გარემო დამოუკიდებლად არ ხდება OCD-ის გამომწვევი მიზეზი, თუმცა იგი აჩქარებს სიმპტომების გამოვლენას. გარდა ამისა, ქალები უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რომ პოსტ-პარტუმ (მშობიარობისშემდგომ) პერიოდში განუვითარდეთ OCD.

  • ბავშვობის ტრავმა — ბავშვობაში განცდილი ტრავმული გამოცდილება, მაგალითად, ძალადობა და უგულებელყოფა, OCD-ის სიმპტომების გამოვლენას აჩქარებს და ამწვავებს მათ.

  • სტრეპტოკოკულ ინფექციებთან დაკავშირებული პედიატრიული ავტოიმუნური ნეიროფსიქიატრიული დარღვევები (ინგლ. PANDAS) — ასეთი დარღვევები მაშინ ხდება, როდესაც ბაქტერიულ ინფექციასთან ბრძოლისას სხეული საკუთარ თავსაც ესხმის, რის შედეგადაც ვლინდება სხვადასხვა სიმპტომები, მათ შორის OCD, და აუცილებელია მისი განხილვა არასწორი დიაგნოზის თავიდან აცილების მიზნით. PANDAS-ის სიმპტომებს შორისაა მოტორული და კვებითი დარღვევები და ძლიერი შფოთვა.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) მკურნალობა

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მკურნალობით შესაძლებელია სიმპტომების შემცირება და მართვა ისე, რომ შესაძლებელი გახდეს ყოველდღიურ ცხოვრებაში სრულფასოვნად ფუნქციონირება. მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს როგორც მედიკამენტებსა და ფსიქოთერაპიას, ისე ორივეს ნაზავს.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მკურნალობის გავრცელებული მეთოდებია:

  • ექსპოზიციის და რეაგირების პრევენცია (ERP) — OCD-ის მკურნალობის ყველაზე ეფექტური ფორმა, რომელიც ეხმარება ადამიანებს, ნაკლებად მგრძნობიარენი იყვნენ შფოთის გამომწვევი ფაქტორებისადმი და გაუმკლავდნენ კომპულსიური ქცევების მოთხოვნილებას. აღნიშნული მკურნალობის კურსი დაახლოებით 8-12 სესიას (თითო 60-90 წუთი) მოიცავს.

  • კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) — თერაპიის ტიპი, რომელიც ეხმარება ადამიანს, შეცვალოს აზროვნების არასწორი ტენდენციები და ქცევისკენ მიდრეკილებები, რაც აუმჯობესებს მის ფუნქციონირებას. CBT ეფექტურია სხვა მენტალური აშლილობების სამკურნალოდაც. მკურნალობის ზოგადი დროითი ჩარჩო განსაზღვრული არ არის, რადგან ის შედეგზე ორიენტირებული მეთოდია, თუმცა, როგორც წესი, პროგრესის მისაღწევად 12-20 სესია საკმარისია ხოლმე.

  • აღიარებისა და პასუხისმგებლობის თერაპია (ACT) — თერაპიის ფორმა, რომელიც ეხმარება ადამიანს, თვალი გაუსწოროს და აღიაროს საკუთარი ფიქრები, რათა გადალახოს ისინი.

  • მედიკამენტები — ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მქონე ადამიანმა შეიძლება მიიღოს ფსიქიატრიული მედიკამენტები, რომელიც აუცილებლად დანიშნული უნდა იყოს ფსიქიატრისა და ლიცენზირებული ექიმის მიერ, რომელსაც მენტალური აშლილობების მკურნალობის გამოცდილება აქვს.

როგორ დავეხმაროთ ახლობლებს, რომლებსაც ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა (OCD) აქვთ

მენტალური აშლილობების მქონე ადამიანის მხარდაჭერა გარკვეულ გამოწვევებთანაა დაკავშირებული, რადგან მნიშვნელოვანია, რომ დახმარების გაწევასთან ერთად არ გავაუარესოთ მათი სიმპტომები.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მქონე ადამიანთან ურთიერთობისას სასურველია:

  • ვანუგეშოთ და დავამშვიდოთ, რომ მისი ობსესიები, დიდი ალბათობით, უსაფუძვლო შიშებია

  • გავეცნოთ OCD-ის სიმპტომებსა და მისი მკურნალობის გზებს

  • მივუთითოთ ადამიანს მაშინ, როცა სიმპტომებს გამოავლენს

  • წავახალისოთ, რომ იყოს მეტად ღია და გულწრფელი

  • გავუწიოთ ემოციური მხარდაჭერა ან გავყვეთ ექიმთან

  • მათთან ერთად განვიხილოთ აკვიატებულ ფიქრებსა და კომპულსიურ ქცევებს შორის არსებული ირაციონალური კავშირი

► გახსოვდეთ, რომ OCD-ის მქონე ადამიანებს ყოველთვის სიყვარულითა და გაგებით უნდა მოეპყრათ და არა — აგრესიულად.

გამოყენებული წყაროები:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: Sekka

წყარო

ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD) — ზრდასრული ადამიანები, ქალები და მითები

მიერ
admin
-
0
#image_title

ყურადღების დეფიციტის და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD) ნევროლოგიური მდგომარეობაა, რომელსაც ახასიათებს უყურადღებობა ან/და ჰიპერაქტიურობა, რაც ხელს უშლის ადამიანის ფუნქციონირებასა და განვითარებას. ADHD-ის სიმპტომები მოიცავს მოუსვენრობას, კონცენტრაციის ნაკლებობასა და გულმავიწყობას, რაც ხშირად ადრეულ ასაკში ვლინდება.

ADHD ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ნეიროქცევითი აშლილობაა, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით სკოლის ასაკის ბავშვების დაახლოებით 4-12%-ს აწუხებს, ხოლო სტუდენტებისა და ზრდასრულების 5%-ს.

ADHD-ით ცხოვრება ხშირად რთულია, თუმცა მკურნალობითა და თერაპიით შეიძლება მასთან გამკლავება.

ADHD-ის სიმპტომები

ADHD-ის სიმპტომები ძირითადად ბავშვობაში ვლინდება და დროთა განმავლობაში შესაძლებელია გაუარესდეს ან გაუმჯობესდეს გამოცდილებისა და მკურნალობის მიხედვით. აშლილობის ყველაზე გავრცელებულ სიმპტომებს შორისაა:

  • მშვიდად ჯდომის უუნარობა

  • გამოხატული მოუსვენრობა (ხშირად ადგომა, სიარული, ცქმუტვა)

  • კონცენტრაციის პრობლემა

  • არაორგანიზებულობა

  • დაუფიქრებელი მოქმედება

  • დიალოგში უეცარი შეჭრა

  • ყურადღების მოკლე დიაპაზონი

  • ქრონიკული გულმავიწყობა და ნივთების კარგვა

  • უყურადღებო შეცდომების ხშირად დაშვება

ADHD-ის ტიპები

ADHD-ის სამი ძირითადი ტიპი არსებობს, ესენია უყურადღებო ADHD, ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD და კომბინირებული ADHD. სიმპტომებიც აშლილობის ტიპების მიხედვით იცვლება, იქნება ეს ყურადღების ნაკლებობა, მოზღვავებული ენერგია თუ ორივე ზემოთ ჩამოთვლილის კომბინაცია.

უყურადღებო ADHD

აღნიშნული დარღვევისას ადამიანს ახასიათებს უყურადღებობა, კონცენტრაციის ნაკლებობა და არაორგანიზებულობა. ხშირად ADHD ასოცირებულია მხოლოდ ჰიპერაქტიურობასთან, ხოლო ყურადღების ნაკლებობა უგულებელყოფილია, რაც არასწორი დიაგნოზის საფუძველი ხდება ხოლმე. უყურადღებო ADHD-სთან გამკლავება განსაკუთრებით რთულია, როცა დიაგნოზი დასმული არ არის.

უყურადღებო ADHD-ის სიმპტომებია:

  • დეტალებზე ყურადღების მიქცევის პრობლემა

  • ხშირი შეცდომების დაშვება

  • არასასურველ დავალებებსა და აქტივობებში ყურადღების ნაკლებობა

  • დავალებების თანმიმდევრულად შესრულების სირთულე

  • დეზორგანიზებულობა

  • იმ დავალებებისგან თავის არიდება, რომელიც მუდმივ გონებრივ ძალისხმევას მოითხოვს

  • გულმავიწყობა

  • გაფანტულობა

  • დროის შეგრძნების დაკარგვა

ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD

აღნიშნული დარღვევის მქონე ადამიანს ახასიათებს ჰიპერაქტიურობა, იმპულსურობა ან/და ენერგიის მოზღვავება. მაგალითად, ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD-ის მქონე ბავშვები ხშირად დგებიან ან მოუსვენრად არიან მერხებთან, ზრდასრულები კი აწყვეტინებენ საუბრებს სხვებს. ისინი ასე იქცევიან არა ცუდი განზრახვით, არამედ იმპულსურობით. ვინაიდან მსგავსი ტიპის ქცევა მეტად შესამჩნევია, საზოგადოებაში იგი ხშირად უფრო სტიგმატიზებულია, ვიდრე უყურადღებო ADHD.

ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD-ის სიმპტომებია:

  • ხშირი ცქმუტვა ან ხელებისა და ფეხების ბაკუნი

  • სერიოზულ სიტუაციებში მშვიდად ჯდომის სირთულე

  • გადაჭარბებული მოტორული აქტივობები (ცოცვა, სირბილი)

  • მოუსვენრობა

  • განტვირთვისა და დასასვენებელ აქტივობებში მონაწილეობის სირთულე

  • ბევრი საუბარი

  • რიგის გარეშე საუბარი

  • სხვისი რეაქციის გაუთვალისწინებლად აზრების გაზიარება

კომბინირებული ADHD

კომბინირებული ADHD მოიცავს როგორც უყურადღებობის, ისე ჰიპერაქტიურობის სიმპტომებს და ის ADHD-ის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. მისი სიმპტომები შეიძლება დროთა განმავლობაში გაიზარდოს.

ADHD-ის გამომწვევი მიზეზები

ADHD-ის გამომწვევი ერთი კონკრეტული მიზეზი არ არსებობს. მასზე შეიძლება შემდეგი ფაქტორები ახდენდნენ გავლენას:

  • ტვინის სტრუქტურული განსხვავებები — კვლევების მიხედვით, ADHD-ის მქონე ადამიანებს ტვინის ატიპიური სტრუქტურა ახასიათებთ, კერძოდ, ტვინის მოცულობის საერთო შემცირება სხვადასხვა რეგიონებში. გარდა ამისა, ბავშვობაში ტვინის პრეფრონტალური ქერქის განუვითარებლობამ შეიძლება გამოიწვიოს კოგნიტიური, მეხსიერების, მოტორული და ყურადღების მოკრებაზე პასუხისმგებელი რეგიონების შეფერხება.

  • ქიმიური დისბალანსი — ADHD-ის სიმპტომებს შეიძლება ბიოლოგიური საფუძველიც ჰქონდეს. კვლევებმა აჩვენა, რომ ტვინის მოტივაციური ცენტრისა და დოფამინის დეფიციტი ან მისი მიწოდების შეფერხება უყურადღებობისა და იმპულსურობის ძირითადი მიზეზია.

  • გენეტიკური ფაქტორები — კვლევებმა აჩვენა, რომ ADHD, შესაძლოა, მემკვიდრეობითი იყოს, თუმცა ჯერჯერობით უცნობია, თუ რომელი გენებია პასუხისმგებელი ADHD-ის მემკვიდრეობით გადაცემაზე.

  • გარემო ფაქტორები — ზოგიერთმა გარემო ფაქტორმა შეიძლება გაზარდოს ADHD-ის განვითარების რისკები, მაგალითად, დაბადებისას დაბალმა წონამ (დაბადებისას საშუალოზე დაბალი წონის მქონე ბავშვების უმეტესობას არ უვითარდებათ ADHD). ასევე მასზე შეიძლება პასუხისმგებელი იყოს ტოქსინები გარემოში ან ფეხმძიმობის პერიოდში, მათ შორის ტყვიის, ალკოჰოლისა და ნიკოტინის მაღალი მაჩვენებელი.

წყარო: ADHD Evidence

ADHD ქალებში

ADHD, შესაძლოა, ყველა სქესის ადამიანს ჰქონდეს, თუმცა კვლევების მიხედვით, ის ბევრად უფრო ხშირია ბიოლოგიურად მამრობითი სქესის ადამიანებში (10:1-ზე  პროპორციით). თუმცა, კვლევები იმასაც ცხადყოფს, რომ ყოველდღიურ ცხოვრებაში ბიოლოგიურად მდედრობითი სქესის ადამიანებს უფრო მწვავედ უვლინდებათ ADHD-ის სიმპტომები, ვიდრე კაცებს. მათში უფრო ხშირია უყურადღებო ADHD, ვიდრე ჰიპერაქტიური, რის გამოც ხშირად მათი საჭიროებები უგულებელყოფილი და შეუმჩნეველია.

გენდერული მიკერძოება ADHD-ის დიაგნოზის დასმისას

ის სიმპტომები და კრიტერიუმები, რომლებითაც ADHD-ის დიაგნოსტირება ხდება, ხშირად მიკერძოებულია გენდერის ირგვლივ არსებული სტერეოტიპებისა და დაშვებების გამო. ამ მიკერძოების გამო, შესაძლოა, ბიჭებში უფრო ხშირად ხდებოდეს ADHD-ის დიაგნოსტირება, რადგან ისინი უფრო შესამჩნევ (მაგალითად, ხმაურიანობა, აქტიურობა, მოუსვენრობა) ქცევებს ავლენენ, რომლებიც ტრადიციულად ჰიპერაქტიურ ADHD-სთანაა დაკავშირებული. ამის საპირისპიროდ, შესაძლოა, გოგოებში ADHD საერთოდ არ იყოს შესამჩნევი ან დიაგნოზი არასწორად დაისვას, რადგან მათში სიმპტომები სხვანაირად ვლინდება. ჰიპერაქტიურობის ნაცვლად, ADHD-ის მქონე გოგოები შეიძლება უფრო მეტად ემოციურები, მორცხვები და არათავდაჯერებულები იყვნენ, რაც უფრო შეუმჩნეველია და უფრო ნაკლებად შეესაბამება ADHD-ის სტერეოტიპულ აღქმას.

ადრეულ ასაკში ADHD-ის დიაგნოზს მამრობითი სქესის წარმომადგენლებს უფრო მეტად უსვამენ, ვიდრე მდედრობითის, რისი ერთ-ერთი მიზეზიც გენდერულად მიკერძოებული მოლოდინებია. მაგალითად, სამედიცინო სფეროში გაბატონებულია აზრი, რომ ქალები უფრო მეტად უყურადღებო ADHD-სკენ არიან მიდრეკილნი, ვიდრე იმპულსურისკენ, რომელიც უფრო ხშირად კაცებს ახასიათებთ.

მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემების კომორბიდულობაზე (თანმდევობაზე) დაკვირვებისას ADHD-ის მქონე ქალებს უფრო ხშირად დეპრესიის დიაგნოზს უსვამენ და მკურნალობის ფოკუსიც დეპრესიის სიმპტომებზე კეთდება.

ისეთი სიმპტომების შემთხვევაში, როგორებიცაა არაორგანიზებულობა, გაფანტულობა და უყურადღებობა ადამიანს შეიძლება „ზარმაცის“ იარლიყი მიაკრან, რაც, რეალურად, არასაკმარისი ინფორმაციის შედეგად გაკეთებული დასკვნაა. ერთი რამ ნათელია: კულტურული და სოციალური ნორმებისა და სტიგმებიდან გამომდინარე ქალებისა და კაცებისგან განსხვავებულ ქცევებსა და მახასიათებლებს მოითხოვენ.

საზოგადოება ქალებისგან მოელის ორგანიზებულობას, ყურადღებიანობასა და ფოკუსირებას, სწორედ ამიტომ ქალები სიმპტომებთან გამკლავების მექანიზმებს შეიმუშავებენ, რათა დააკმაყოფილონ სოციალური სტანდარტები. გამკლავების ერთ-ერთი მექანიზმი საკუთარი სიმპტომების შენიღბვაა, რაც ართულებს მათთვის დიაგნოზის დასმას. ასევე ქალებს ახასიათებთ საკუთარი გამოწვევების პირად წარუმატებლობასთან დაკავშირება, რაც ხშირად სამედიცინო დახმარების დაგვიანებასა და საკუთარი სიმპტომების სიმწვავის არასაკმარისად შეფასებას იწვევს.

ამასთან, მენსტრუალური ციკლის განმავლობაში ჰორმონების რყევებმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ADHD-ის სიმპტომებზე, რაც იწვევს განწყობის ცვლილებებს ან პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობის (PMDD) არასწორ დიაგნოზს. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია, დიაგნოსტირებისას განხილული იქნას ჰორმონალური ცვლილების გავლენა ADHD-ის სიმპტომებზე, რათა არ დაისვას არასწორი დიაგნოზი.

ADHD-ის სიმპტომები ქალებში

ქალებში ADHD-ის ყველაზე გავრცელებულ სიმპტომებს შორისაა:

  • ყურადღების მოკრების სირთულე — არაერთი კვლევა ცხადყოფს, რომ ქალებში უფრო ხშირია ADHD-ის ყურადღების მოკრების სირთულესთან დაკავშირებული სიმპტომები. მათ, ვისაც ყურადღების მოკრების სირთულე აწუხებს, შეიძლება უჭირდეთ ინფორაციის დამახსოვრება და ხშირად ეშვებოდნენ ფიქრებში. ყურადღების მოკრების სირთულე შეიძლება საკმაოდ შეუმჩნეველი დარჩეს ბავშვობაში, რის გამოც მდედრობითი სქესის ადამიანების დიაგნოსტირება შეიძლება ცხოვრების უფრო გვიანდელ ეტაპზე მოხდეს

  • საგნებზე მოჭარბებული ლაპარაკი — ზოგჯერ ADHD-ის მქონე ქალები შეიძლება „ზედმეტად მოლაპარაკეები“ ჩანდნენ, რაც, რეალურად, შეიძლება იმას გამოხატავდეს, რომ ლაპარაკის დაწყებამდე მათი ტვინი უფრო სწრაფად და იმპულსურად მოქმედებს

  • მოსმენის პრობლემა — მათ უჭირთ საკითხისთვის თვალყურის დევნება და ინფორმაციის მიღება, რაც გამოიხატება ე.წ. Zoning Out-ში — როდესაც ადამიანი წყვეტს ყურადღების მიქცევას და ცოტა ხნით მას აღარ ესმის/ის ვეღარ ხედავს, რა ხდება მის გარშემო.

  • ორგანიზებულობის შენარჩუნების სირთულე — მაგალითად, დროის მენეჯმენტისა და სამსახურისა და პირადი ცხოვრების დაბალანსების სირთულე. მათ შეიძლება დაკარგული ჰქონოდეთ დროის შეგრძნების განცდა, რაც გამოიხატება ქრონიკულ დაგვიანებაში.

  • ემოციური რეგულირების სირთულე — ჰორმონების ცვლილებისა და განწყობების ცვლამ შესაძლოა ემოციური რეგულირების შეფერხება გამოიწვიოს, რაც ქალებში უფრო ემოციური და მწვავეა ვიდრე მამაკაცებში. დაბალმა თვითშეფასებამ და განსჯის შიშმაც შესაძლოა გაამწვავოს სიმპტომი.

  • მშფოთვარე პარალიზი — მშფოთვარე პარალიზი გულისხმობს საქმეების დაწყების, შესრულებისა და დასრულების შეუძლებლობას შფოთვის, სტრესისა თუ მენტალური გადაღლის გამო.

  • პრობლემები სასიყვარულო ურთიერთობებში — უარყოფისადმი მგრძნობიარე დისფორია (ინგლ. Rejection Sensitive Dysphoria) ADHD-ის ერთ-ერთი ყველაზე განხილვადი სიმპტომია, განსაკუთრებით ქალებში. ADHD-ის მქონე ადამიანებს შეიძლება უჭირდეთ ემოციების მართვა ან უარყოფის ტკივილთან გამკლავება. ეს ცალკეული დიაგნოზი არ არის, თუმცა ADHD-ის მქონე ადამიანებში უარყოფისადმი მგრძნობიარეობა შეიძლება ჰგავდეს იმ შეგრძნებას, რომ შენ იმედგაცრუება ხარ შენი პარტნიორისთის, ოჯახის წევრებისა და მეგობრებისთვის.

  • დანაშაულის განცდა — ADHD-ის მქონე ბევრ ქალს შეიძლება დანაშაულის გრძნობა აწუხებდეს იმის გამო, რომ მათ უჭირთ პროდუქტიულობისა და დროის მართვის კუთხით საზოგადოებრივი სტანდარტების დაკმაყოფილება. მართალია, მათი სიმპტომები არ ასახავს მათ პირად წარუმატებლობასა თუ მცდელობის ნაკლებობას, ქალებს შეიძლება გაუჭირდეთ იმ განსხვავებების მიღება, რომლებიც მათ ფუნქციონირებაზე ახდენს გავლებას.

ADHD-სთან დაკავშირებული მითები

ბოლო წლებში განსაკუთრებით გახშირდა ADHD-ის დიაგნოზები, რის გამოც ბევრი ადამიანი ეჭვქვეშ აყენებს მის რეალურობას. ADHD ადამიანის ქცევითი და ნეიროგანვითარებითი აშლილობაა, რომელიც რეალურად არსებობს. მასზე გავრცელებულ მითებს შორისაა:

  • „ADHD უბრალოდ საბაბია სიზარმაცის გასამართლებლად“ — ბევრ ადამიანს მიაჩნია, რომ ADHD, უბრალოდ, სიზარმაცეა, რადგან გავრცელებული სოციალური ნორმების მიხედვით სიზარმაცე ნაკლებ პროდუქტიულობასთან ასოცირდება.

  • „ADHD ინტერნეტ ახირებაა“ — ინტერნეტში არსებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით ადამიანები ხშირად თავად უსვამენ თავს დიაგნოზს პროფესიონალთან კონსულტაციის გარეშე. საკუთარ მენტალურ ჯანმრთელობაზე ინტერპრეტაციების გაკეთებით შეიძლება არასწორ დასკვნებამდე მიხვიდეთ, ამიტომ მნიშვნელოვანია, გადაამოწმოთ წყაროები და გახსოვდეთ, რომ ნებისმიერი მენტალური აშლილობის დიაგნოსტირებისა და მკურნალობისთვის შესაბამის პროფესიონალთან კონსულტაციაა საჭირო.

  • „ადამიანები აკონტროლებენ თავიანთ ADHD-ის სიმპტომებს“ — ხშირად ADHD-ის მქონე ადამიანები კონტროლს კარგავენ და მიაჩნიათ, რომ სხვაგვარად მოქცევა არ შეუძლიათ. სიმპტომების მართვა თერაპიისა და ექიმის მიერ დანიშნული მედიკამენტებისა და თქვენზე მორგებული მკურნალობის მეშვეობით ხდება.

  • „ADHD-ის ყველა ფორმა ერთნაირია“ — ADHD სხვადასხვა ადამიანებში განსხვავებულად იჩენს თავს და, შესაბამისად, სიმპტომებიც განსხვავებულია.

ADHD-ის მკურნალობა

ზრდასრულებში ADHD-ის მკურნალობა მოიცავს როგორც ქცევით თერაპიას, ისე მედიკამენტებს.

ფსიქოთერაპია ადამიანებს ეხმარება, აღმოაჩინონ და გააანალიზონ, რა იწვევს მათი სიმპტომების ამოქმედებას, შეცვალონ თავიანთი ქცევა და უკეთ მართონ სიმპტომები. ფსიქოთერაპევტთან ერთად შეიძლება იმ გზების შემუშავება, რომლებიც ადამიანს დაეხმარება თვითშეფასების გაზრდაში, ურთიერთობების გაძლიერებასა და ცხოვრებით სიამოვნების მიღებაში. ADHD-სთან ბრძოლის გავრცელებულ თერაპიის ტიპებს შორისაა:

  • კოგნიტიურ-ბიჰეიორული თერაპია (CBT) — თერაპია ფოკუსირდება აზრებს, გრძნობებსა და ქცევებს შორის ურთიერთობაზე. უარყოფითი აზრების შეცვლამ შეიძლება გააუმჯობესოს ადამიანის ემოციური მდგომარეობა და აირჩიოს შესაბამისი ქცევითი რეაქციები.

  • თვითგაცნობიერებაზე დაფუძნებული კოგნიტიური თერაპია (MBCT) — MBCT იყენებს თვითგაცნობიერებისა (ინგლ. Mindfulness) და ბიჰევიორულ ტექნიკებს, რათა ADHD-ის მქონე ადამიანს დაეხმაროს აწმყოში დარჩენაში, იმპულსურობისა და ყურადღების გაფანტულობის დაძლევასა, და ADHD-ის სხვა სიმპტომების შესუსტებაში.

  • მშობელთა თერაპია (ინგლ. Parent Coaching) — თერაპიის ეს ტიპი ახალისებს მშობლებს, ისწავლონ ADHD-ის მქონე შვილების მხარდაჭერა სხვადასხვა უნარების შესწავლითა და პოზიტიური კომუნიკაციით.

  • თამაშის თერაპია — ეს თერაპია უზრუნველყოფს მშვიდ და წყნარ გარემოს, რათა ADHD-ის მქონე ბავშვებმა თამაშის მეშვეობით უკეთ შეისწავლონ თავიანთი გამოწვევები. ზოგჯერ ბავშვებისთვის რთულია კომუნიკაცია და ისინი ამჯობინებენ, საკუთარი თავი არავერბალური ინტერაქციით გამოხატონ.

  • ოჯახური თერაპია — აღნიშნული თერაპია სასარგებლოა მაშინ, როცა ADHD გავლენას ახდენს ოჯახის დინამიკაზე. ამ ტიპის თერაპიაში ადამიანები სწავლობენ, როგორ დაუჭირონ მხარი ან გაუგონ ADHD-ის მქონე ოჯახის წევრს.

1...606162...680გვერდი 61 of 680

ბოლო სიახლეები

პოპულარული ამბები

კატეგორიები

ჩვენ შესახებ

info@accreditation.ge
ჩვენ შესახებ / რეკლამა / კონტაქტი

გამოგვყევი სოციალურ ქსელებში

© SheniEkimi.ge

შენიექიმი
sheniekimi.ge · PHIG
გამარჯობა 👋
სასურველი სერვისი აირჩიეთ ქვემოთ
⚡ გადაუდებელი შემთხვევა?
მყისიერი სამედიცინო დახმარება
📞 112
🩺
სიმპტომების შეფასება
150 კლინიკური სცენარი · WHO · AHA · NICE · 29 CDR
›
💉
ვაქცინაციის კალენდარი
WHO · ECDC · NCDC საქართველო 2025
›
💊
დანამატების შემოწმება
supplement.ge — 2,095 ინგრედიენტი
›
ℹ️ეს სისტემა ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. ყოველი გადაწყვეტილება დაფუძნებულია WHO, AHA, NICE, BTS სახელმძღვანელოებზე. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
პირადი ინფორმაცია
სიმპტომების ზუსტი შეფასებისთვის შეიყვანეთ ასაკი და სქესი
👤სავალდებულო
📏 ანთროპომეტრია
სიმაღლე · წონა · BMI — არასავალდებულო
⌄
🩺 სასიცოცხლო მაჩვენებლები
წნევა · პულსი · ტემპერატურა · SpO2 — არასავალდებულო
⌄
ნორმა: 90–129
ნორმა: 60–100
36–37.2
12–20
≥95%
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
სიმპტომების შეფასება
აირჩიეთ სცენარი სისტემის მიხედვით
🔍
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
კითხვა 1 / 1
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
📋 მტკიცებულებითი საფუძველი
World Health Organization (WHO) — IMAI სახელმძღვანელო
American Heart Association (AHA) / ACC
National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
ICD-11 (2025) · World Health Organization
ეს ინსტრუმენტი ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს — ეს არ ნიშნავს, რომ დაავადება გაქვთ. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
📰 სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ვაქცინაციის კალენდარი
აირჩიეთ ასაკობრივი ჯგუფი
WHO ECDC NCDC 2025
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ასაკობრივი ჯგუფი
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
📰 ვაქცინაციის სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
დანამატების შემოწმება
გადადით supplement.ge-ზე და შეამოწმეთ ნებისმიერი პროდუქტი
SUPPLEMENT.GE
საქართველოს სასურსათო დანამატების უსაფრთხოების შემოწმების სისტემა
📊 2,095 ინგრედიენტი 📦 688 პროდუქტი
supplement.ge-ზე გადასვლა ↗
ახალი ფანჯარა გაიხსნება
›
✨რას შეგიძლიათ შეამოწმოთ
🔬
ინგრედიენტის შემოწმება
NIH · EU · FDA · Health Canada მონაცემები
📷
ეტიკეტის სკანირება
AI ამოიცნობს ყველა ინგრედიენტს ფოტოდან
🌍
ქვეყნის მიხედვით სტატუსი
რეგულაცია 14 ქვეყანაში — აშშ, ევროკავშირი, კანადა
⚠️
წამალთან ინტერაქცია
აუცილებელი გაფრთხილებები მიმდინარე მკურნალობისას
✅ supplement.ge — საქართველოში ერთადერთი სრული სისტემა დანამატების უსაფრთხოების შესაფასებლად, PHIG-ის (საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის) კონტროლით.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia