პარასკევი, აპრილი 24, 2026
- Advertisement -
Google search engine
მთავარი წაკითხვა გვერდი 62

ადრეული ქორწინება და არასასურველი ორსულობა — რისკები და გამოწვევები

მიერ
admin
-
0
#image_title

ადრეული (იგივე ნაადრევი) ქორწინება არის ორი ადამიანის ოფიციალური ან არაოფიციალური კავშირი, რომელთაგან ერთ-ერთს მაინც ჯერ არ მიუღწევია 18 წლის ასაკისთვის, ანუ ბავშვია. ადრეული ქორწინება მიიჩნევა ადამიანის უფლებების, კერძოდ, ბავშვთა უფლებების, დარღვევად, რადგან ბავშვს არ შეუძლია მისცეს გააზრებული თანხმობა.

18 წლამდე ქორწინება მრავალი ახალგაზრდა გოგოსთვის წარმოადგენს იმ რეალობას, რომლისგანაც თავის დაღწევას ჯერ კიდევ ვერ ახერხებენ. მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში მშობლები გოგოებს უბიძგებენ ადრეული ქორწინებისკენ ან, უფრო მეტიც, აიძულებენ ამის გაკეთებას. ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ფინანსური მდგომარეობაა. მშობლები ფიქრობენ, რომ არასრულწლოვანი გოგოს ქორწინება სარგებელს მოუტანს როგორც გოგოს, ისე მთლიანად ოჯახს და გაათავისუფლებს მათ ფინანსური წნეხისგან. რეალურად, ამ ნაბიჯს შედეგად მოჰყვება გოგოს სოციალური იზოლირება, განათლების დაბალი დონე და, შესაბამისად, არადამაკმაყოფილებელი პროფესიული უნარ-ჩვევები, რაც საბოლოდ მას ხდის ქმარზე დამოკიდებულს და ხელს უშლის მის პიროვნულ განვითარებას.

არსებული მონაცემებით, საქართველოში მცხოვრები ქალების 17% 18 წლის შესრულებამდე დაქორწინდა (გაეროს მოსახლეობის ფონდი, 2012). აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში საქართველოს აქვს ადრეული ქორწინების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი (17%) მოლდოვასა (19%) და თურქეთთან (14%) ერთად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1108-ე მუხლის თანახმად, საქორწინო ასაკად დაწესებულია 18 წელი. 2016 წლის პირველი იანვრიდან გაუქმდა წესი, რომლითაც 16 წელს მიღწეულ პირთა ქორწინება მშობლების თანხმობით დაიშვებოდა. გამონაკლისის სახით, 16 წელს მიღწეული არასრულწლოვანი პირის ქორწინება დაიშვება მისი ნებით და მხოლოდ სასამართლოს თანხმობით ისეთი მიზეზის არსებობისას, როგორიცაა ორსულობა.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 140-ე მუხლის თანახმად, სქესობრივი კავშირი კანონით დაშვებულ ასაკს მიუღწეველ, ანუ თექვსმეტ წლამდე, ბავშვთან, ისჯება „თავისუფლების შეზღუდვით ვადით სამ წლამდე, ან თავისუფლების აღკვეთით ერთიდან სამ წლამდე“.  ბევრია ისეთი შემთხვევა, როცა ოჯახური კავშირი არ არის ოფიციალურად რეგისტრირებული, თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც, როცა ერთი მათგანი 16 წელს მიუღწეველია, სამართალდამცავები ვალდებული არიან, მიიღონ შესაბამისი ზომები.

„ბავშვობის ასაკში ქორწინება: დონეები და ძირითადი მაჩვენებლები“ კვლევის თანახმად, ბავშვობის ასაკში ქორწინება პრობლემაა მთელს ქვეყანაში, თუმცა, მისი გავრცელების თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანი განსხვავება არსებობს ქალაქისა და სოფლის ტიპის დასახლებებს შორის. 20-24 წლის ასაკის ქალების 8%, რომლებიც ქალაქის ტიპის დასახლებებში ცხოვრობენ, დაქორწინებული იყვნენ 18 წლის ასაკამდე, ხოლო სოფლის ტიპის დასახლებებში მცხოვრები (20-24 წლის ასაკის) ქალების 25% იყო დაქორწინებული ან იმყოფებოდა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში სრულწლოვანი ასაკის მიღწევამდე.

ამავე კვლევის მიხედვით, 20-24 წლის ასაკის ქალების 33%, რომელმაც განაცხადა, რომ იყვნენ დაქორწინებული ან იმყოფებოდნენ არარეგისტრირებულ კავშირში 18 წლის ასაკამდე, მიეკუთვნებიან კეთილდღეობის ინდექსის უღარიბეს კვინტილს, ხოლო უმდიდრეს კვინტილურ ჯგუფში ანალოგიური მაჩვენებელი 4%-ს შეადგენს.

ადრეულ ქორწინებასთან დაკავშირებული რისკები

ადრეული ქორწინების ერთ-ერთი მთავარი განმაპირობებელი ფაქტორი გენდერული უთანასწორობაა. ის იმ გავრცელებული სოციალური ნორმების, სტერეოტიპებისა და სტიგმების შედეგია, რომლებიც ქალებისა და გოგოების დისკრიმინაციას უდევს საფუძვლად.

ადრეული ქორწინება გოგოებს მთელი რიგი რისკების წინაშე აყენებს:

ნაადრევი სქესობრივი კავშირი

ადრეული ქორწინების შედეგად, გოგოებს ხშირ შემთხვევაში სქესობრივი კავშირი აქვთ მანამ, სანამ ისინი ფიზიკურად და ემოციურად მზად იქნებიან ამისათვის. მათ არ აქვთ ინფორმაცია საკუთარი სექსუალური და რეპროდუქციული ჯანმრთელობისა და უფლებების შესახებ, რაც უარყოფითად, ზოგჯერ კი ფატალურად აისახება მათ ფსიქო-ემოციურ მდგომარეობაზე.

განათლების/სკოლის მიღმა დარჩენა

გოგოებისთვის ადრეული ქორწინება, როგორც წესი, ნიშნავს განათლების მიღებაზე უარის თქმას. ქორწინების შემდეგ ისინი ხშირად წყვეტენ სკოლაში სიარულს, რაც არა მათი პირადი, არამედ ქმრისა თუ ოჯახის სხვა წევრების გადაწყვეტილებაა. საშუალო განათლების არქონა, თავის მხრივ, ზღუდავს მათ უფლებასა და შესაძლებლობას, იყვნენ კონკურენტუნარიანები შრომით ბაზარზე, რასაც ჯაჭვური რეაქციით მოჰყვება ეკონომიკური დამოუკიდებლობის არქონა და სიღარიბე, რაც გოგოებს ეკონომიკური ძალადობის საფრთხის წინაშე აყენებს.

ოჯახური ძალადობა

სამი ქალიდან და გოგოდან ერთი მაინც განიცდის ფიზიკურ ან/და სექსუალურ თუ სხვა სახის ძალადობას სიცოცხლის განმავლობაში. ადრეული ქორწინების დროს მოზარდი გოგო განსაკუთრებით დგება ძალადობის რისკის წინაშე, რადგან მას არ აქვს გაცნობიერებული საკუთარი უფლებები და არ შესწევს ძალა, დაიცვას საკუთარი თავი. ხშირ შემთხვევაში პარტნიორი ბევრად უფროსია და ბევრად ძლიერია როგორც ფიზიკურად, ისე ემოციურად.

სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები

ადრეული ქორწინების დროს გოგოებსა და ახალგაზრდა ქალებში საკმაოდ ხშირია სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები, რადგან მათ არ აქვთ ინფორმაცია თავდაცვის საშუალებებზე ან არ აქვთ შესაძლებლობა, თავად მიიღონ გადაწყვეტილება მათი გამოყენების შესახებ. როგორც წესი, ისინი, უბრალოდ, ემორჩილებიან ქმრების სურვილებს.

წყარო: WomanLog

ადრეული ორსულობა

ადრეული ქორწინება, როგორც წესი, გოგოსთვის სრულდება ადრეული, არასასურველი ან/და დაუგეგმავი ორსულობით, რაც, თავის მხრივ, არაერთ რისკთანაა დაკავშირებული:

  • როცა ორსულობა დაუგეგმავია, დედა შეიძლება არ იღებდეს პრენატალურ (მშობიარობისწინა) კონსულტაციას, რაც გულისხმობს სამედიცინო გამოკვლევებსა და დიაგნოსტიკას. ეს არის ნაყოფის დედის მუცელშივე გამოკვლევა, რომლის მიზანია, თვალყური ადევნოს ნაყოფის განვითარებას, დროულად აღმოაჩინოს განვითარების პათოლოგიები და მუცლადყოფნის პერიოდშივე ჩაუტაროს ნაყოფს მკურნალობა.

  • მოზარდები მოუმზადებელნი არიან იმ რეალობისთვის, რომელიც ჩვილის მოვლასა და აღზრდასთანაა დაკავშირებული. ფინანსური ტვირთი, სკოლაში სიარულის/მეცადინეობისა და შვილზე ზრუნვის შეთავსება, ღამის თენება და ა.შ. მოზარდისთვის ხშირად ხდება მძიმე ემოციური ფონის მიზეზი, რამაც შეიძლება განაპირობოს დეპრესია.

  • უმრავლეს შემთხვევაში, ადრეული ორსულობის დროს მოზარდები ვერ ახერხებენ სკოლის დასრულებას.

  • გარდა ამისა, ადრეული ორსულობა იწვევს ჯანმრთელობის რისკებს დედისთვის: 15 წელს მიუღწეველი მოზარდები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან ანემიის, სისხლში რკინის დაბალი შემცველობისა და მაღალი წნევის მიმართ.

  • მოზარდი მშობლის შვილები უფრო ხშირად არიან უგულებელყოფისა და ძალადობის მსხვერპლი.

  • მოზარდი მშობლების შვილების მხრიდან ხშირია კანონის დარღვევის შემთხვევები.

ადრეული ქორწინების პრობლემის მოგვარების გზები

გაეროს წევრმა ქვეყნებმა აიღეს ვალდებულება, რომ 2030 წლისთვის მიაღწიონ მდგრადი განვითარების მიზნებს (ინგლ. SDG — Sustainable Development Goals). ეს მიზნები ჩვენ წინაშე არსებულ თანამედროვე გლობალურ გამოწვევებს ეხება: სიღარიბის, უთანასწორობის, კეთილდღეობის, მშვიდობისა და სამართლიანობის საკითხებს, ასევე კლიმატურ და ეკოლოგიურ გამოწვევებს. ეს მიზნები მჭიდროდ უკავშირდება ერთმანეთს და იმისთვის, რომ არავინ დარჩეს მათ მიღმა, მნიშვნელოვანია, თითოეული ეს მიზანი და ინდიკატორი 2030 წლამდე შესრულდეს. მათგან მესამე მიზანი ეხება ჯანმრთელ ცხოვრებასა და კეთილდღეობას, რისი მიღწევაც შეუძლებელია, თუკი არ გადავდგამთ ნაბიჯებს ადრეული ქორწინების აღმოფხვრისაკენ.

იმისათვის, რომ ადრეული ქორწინება შემცირდეს და საბოლოოდ, აღმოიფხვრას, UNFPA რამდენიმე გზას გვთავაზობს:

  • კანონმდებლობის გამკაცრება — კანონმდებლობაში გარკვევით უნდა იყოს მითითებული, რომ 18 წლამდე ასაკის ადამიანს არ აქვს ქორწინების უფლება. 18 წლის ადამიანს უკვე მიღებული აქვს საშუალო განათლება. ეს განაპირობებს მათ კარიერულ და ფინანსურ დამოუკიდებლობას, რაც მათი მომავლისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. გარდა ამისა, განათლებამიღებულ ადამიანს უფრო მეტად აქვს გაცნობიერებული თავისი გადაწყვეტილება და ნაკლებია შანსი იმისა, რომ მოექცეს ქორწინებასთან დაკავშირებული კულტურული ნორმების გავლენის ქვეშ, რაც არსებული პატრიარქალური სისტემითაა ნაკარნახევი.

  • გენდერული თანასწორობის პოლიტიკის მხარდაჭერა — ადრეული ქორწინების ერთ-ერთი მთავარი გამომწვევი მიზეზი ცალსახად გენდერული უთანასწორობაა. 18 წლამდე დაქორწინებული ხუთი ადამიანიდან ოთხი გოგოა. მსგავსი პრაქტიკა განსაკუთრებითაა გავრცელებული ისეთ კულტურებში, სადაც გოგო შვილს „ტვირთად“ მიიჩნევენ. შესაბამისად, გოგო შვილის წახალისება ან მისი იძულება, იქორწინოს, გამოწვეულია იმ იდეით, რომ ადრე თუ გვიან ის მაინც უნდა დაქორწინდეს და რაც უფრო მალე გააკეთებს ამას, მით ნაკლები რესურსს დახარჯავს ოჯახი მასზე.

  • გოგოების გაძლიერება — პირველი ყოვლისა, ეს გულისხმობს გოგოების მხარდაჭერასა და წახალისებას, მიიღონ სრულფასოვანი განათლება, ჰქონდეთ წვდომა მათ სექსუალურ და რეპროდუქციულ უფლებებზე, ჰქონდეთ შესაძლებლობა, თავად გადაწყვიტონ, თუ როდის და ვისზე იქორწინონ. მნიშვნელოვანია, სკოლამ იზრუნოს იმაზე, რომ ეს ცოდნა მიაწოდოს გოგოებს და არამხოლოდ.

ადრეული ქორწინება ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევაა, ამიტომ მისი აღმოფხვრა პრიორიტეტი უნდა იყოს ქვეყნისა და საზოგადოებისთვის. ადრეული ქორწინების შემცირება ხელს შეუწყობს მილიონობით გოგოსა და ქალის ჯანმრთელობისა და ცხოვრების გაუმჯობესებას.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა (OCD) — სიმპტომები, ტიპები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა (ინგლ. Obsessive Compulsive Disorder, იგივე OCD) ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობაა, რომელიც ხასიათდება შემაწუხებელი, არასასურველი ფიქრებითა (აკვიატებებით) და მათზე საპასუხო განმეორებადი, კომპულსიური ქცევებით. OCD-ის მქონე ადამიანები განიცდიან ძლიერ შფოთვას აკვიატებული ფიქრების გამო და შიშის შემცირების მიზნით მიმართავენ კომპულსიურ (განმეორებად და გადაულახავ) ქცევებს.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, ობსესიურ კომპულსიური აშლილობა მსოფლიოს მოსახლეობის 1%-ს ახასიათებს. OCD ნებისმიერ სქესის ადამიანში შეიძლება გამოვლინდეს, თუმცა რამდენიმე კვლევა ცხადყოფს, რომ ის უფრო ხშირია ქალებში და მათი სიმპტომებიც მეტად მწვავეა. რაც შეეხება ასაკს, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა ნებისმიერ ასაკში შეიძლება განვითარდეს, თუმცა უმეტესად მოზარდობასა და ადრეულ ზრდასრულობაში ვლინდება. International OCD Foundation-ის მიხედვით, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის დაწყების საშუალო ასაკი 19 წელია.

ობსესიურ კომპულსიური აშლილობის მკურნალობა შესაძლებელია მედიკამენტებით ან/და ფსიქოთერაპიით, რის შედეგადაც მცირდება სიმპტომების სიმწვავე და სიხშირე.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) სიმპტომები

OCD-ის ძირითადი სიმპტომი შემაწუხებელი ფიქრები და შიშებია, მაგალითად, არასწორ ურთიერთობაში ყოფნის ან საყვარელი ადამიანებისთვის ზიანის მიყენების შიში. არასასურველ ფიქრებს კი საპასუხო აკვიატებული და კომპულსიური ქცევები მოსდევს, მაგალითად, ხშირი რეცხვა ან მუდმივი გადამოწმება.

აკვიატებული ფიქრები (ობსესიები)

აკვიატებული ფიქრები არასასურველი და განმეორებადი ფიქრებია, რომელიც შფოთვასა და უსიამოვნო განცდას იწვევს. მათ, შესაძლოა, ჰქონდეთ სიტყვების, წარმოსახვების, ან იმპულსების ფორმა. OCD-ის მქონე ადამიანი ცდილობს, ასეთი ფიქრები დათრგუნოს, უგულებელყოს ან გაანეიტრალოს საპასუხო ქცევებით.

ყველაზე გავრცელებული აკვიატებული ფიქრებია:

  • მიკრობების გავრცელების ან დაბინძურების შიში

  • საკუთარი თავის ან საყვარელი ადამიანისათვის ზიანის მიყენების შიში

  • წესრიგის დამყარებისა და სიმეტრიის შექმნის მოთხოვნილება

  • სექსუალური შიშები (მაგ., შიში, რომ პედოფილი ხარ)

  • არასწორ ურთიერთობაში ყოფნის შიში, მუდმივი „გადამოწმება“, რომ პარტნიორს ისევ უყვარხარ/იზიდავ

კომპულსიური ქცევები

კომპულსიური ქცევები აკვიატებული აზრების საპასუხო ქმედებებია, რომელსაც განმეორებადი ხასიათი აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ ქცევებს სიამოვნება არ მოაქვს OCD-ს მქონე ადამიანისთვის, ისინი მცირეოდენ შვებას ანიჭებს მას და ათავისუფლებს შფოთვისგან. დროთა განმავლობაში კომპულსიური ქცევები ადამიანის ცხოვრებასა და რუტინას არღვევს.

ყველაზე გავრცელებული კომპულსიური ქცევებია:

  • მუდმივი გადამოწმება

  • ხშირი რეცხვა, წმენდა და სტერილიზება

  • წესრიგი და ორგანიზებულობა, სიმეტრიისკენ სწრაფვა

  • ნივთების შეგროვება

  • სიტყვების მუდმივი გამეორება ან თვლა

  • მკაცრი რუტინის დაცვა (მაგ., კვებასა და ჰიგიენაში)

  • ლოცვებისა და მანტრების გამეორება

  • კონკრეტული საგნების, ადგილებისა და სიტუაციებისგან თავის არიდება

  • ონლაინ კვლევა და ინფორმაციის მოძიება

  • მუდმივი ნუგეშის მოლოდინი სხვებისგან

აღნიშნული სიმპტომების გარდა, OCD-ის მქონე ადამიანს შეიძლება აღენიშნებოდეს:

  • ერთი კონკრეტული აზრის აკვიატება და სხვა საკითხზე კონცენტრაციის სირთულე

  • მუდმივი შფოთვა და ღელვა

  • სიების კეთება და თვლა (საკვების, ყოველდღიური აქტივობების და სხვა)

  • განმეორებადი ქცევები, რომლებიც სტრესთან გამკლავებას უწყობს ხელს (კონკრეტული სიტყვების გამეორება, ხელების დაბანა)

  • ნებისმიერ სიტუაციაში კონტროლის მოთხოვნილება

  • ჩვეულ რუტინაში ცვლილების ან უცნაურობის მიმართ აუტანლობა

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის სიმპტომები უარყოფითად მოქმედებს ადამიანის ცხოვრებაზე. შედარებით მსუბუქი სიმპტომები ყოველდღიური ცხოვრების, რუტინისა და სამსახურისთვის ხელისშემშლელია, ხოლო მწვავე სიმპტომები ადამიანს სრულიად ართმევს უნარს, კონცენტრირდეს სხვა რამეზე, გარდა აკვიატებული აზრებისა და საპასუხო კომპულსიური ქმედებებისა.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) ტიპები

OCD-ის მქონე ადამიანებს ახასიათებთ კონკრეტული აკვიატებული ფიქრები და შიშები, რომლებიც მენტალური ჯანმრთელობის მკვლევრებმა OCD-ის ოთხ ძირითად კატეგორიაში გააერთიანეს, ესენია: დაბინძურების OCD, გადამოწმებისა და საკუთარ თავში დაეჭვების OCD, სრულყოფილების OCD და აკრძალული ფიქრების OCD.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის ტიპებს შორისაა:

  • ზიანის OCD — საკუთარი თავის ან საყვარელი ადამიანებისთვის ზიანის მიყენების შიში, რომელიც შეიძლება ძალადობრივი და სასტიკი იყოს. მსგავსი ფიქრები ადამიანს საკუთარი თავისადმი ნდობას უკარგავს, რადგან სჯერა, რომ მისი ფიქრები რეალობად იქცევა.

  • დაბინძურების OCD — სიმპტომები მოიცავს მიკრობების, დაავადების გავრცელების ან დაბინძურების შიშს.

  • სიმეტრიის OCD — პიროვნებას ახასიათებს სიმეტრიისა და სისწორის აკვიატება და უჩნდება მოთხოვნილება, რომ ყველაფერი თანაბარი და დაბალანსებული იყოს.

  • გადამოწმების OCD — პიროვნებას აკვიატებული აქვს მუდმივი გადამოწმება, იქნება ეს ჯიბეების, საკეტის თუ საკუთარი სხეულის ნაწილისაც კი.

  • ურთიერთობების OCD — უმეტესად რელევანტურია სასიყვარულო ურთიერთობებში, როდესაც პიროვნება არ არის დარწმუნებული, თუ რამდენად შეეფერება ან/და უყვარს პარტნიორს, ან აქვს ღალატისა და მიტოვების შიში.

  • პედოფილიის OCD — პიროვნებას ახასიათებს აკვიატებული სექსუალური ფიქრები ბავშვებზე, რაც იწვევს პანიკასა და შფოთს, რომ შესაძლოა, იგი პედოფილი აღმოჩნდეს.

  • სექსუალური ორიენტაციის OCD — პიროვნება ეჭვქვეშ აყენებს საკუთარ სექსუალურ ორიენტაციასა და იდენტობას და სხვადასხვა გენდერის ადამიანებისადმი მიზიდულობის გასარკვევად ხშირად მიმართავს კომპულსიურ ქმედებებს.

  • სომატური OCD — პიროვნება ფოკუსირდება ჯანმრთელობის ან სხეულის რომელიმე ნაწილზე. იგი შეიძლება კომპულსიურად აკვირდებოდეს და ამოწმებდეს, მაგალითად, სუნთქვას, თვალის დახამხამებას, ღეჭვას და ა.შ.

  • ე.წ. „Just-Right“ („ისე, როგორც საჭიროა“) OCD — პიროვნებას მოთხოვნილება აქვს, ყველაფერი „სწორად“ ხდებოდეს. ხოლო, როდესაც ადამიანს ჰგონია, რომ რაღაც რიგზე არ არის, ეწყება შფოთვა და ეუფლება უსიამოვნების განცდა.

  • ე.წ. „Pure-O“, ანუ წმინდად ობსესიური OCD — პიროვნებას მხოლოდ აკვიატებული ფიქრები და იდეები ახასიათებს, მაგრამ არა საპასუხო კომპულსიური ქმედებები. მართალია, ზოგი ექსპერტი ეჭვქვეშ აყენებს, საერთოდ არსებობს თუ არა ამ ტიპის OCD, თუმცა არსებობს ადამიანთა ნაწილი, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ მათ აწუხებთ შემაწუხებელი და განმეორებადი ფიქრები, რასაც არ ახლავს საპასუხო ქცევა.

წყარო: Calm Clinic

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) გამომწვევი მიზეზები

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის გამომწვევი ფაქტორები, შესაძლოა, განპირობებული იყოს გენეტიკური, სოციალური, ფსიქოლოგიური და კოგნიტიური ფაქტორებით, რომელთა შორისაა:

  • მშობიარობამდელი რისკ-ფაქტორები — შესაძლოა, OCD-ის გამომწვევ მიზეზად ფეხმძიმობის პერიოდში განვითარებული მოვლენები იქცეს. უახლესი კვლევების მიხედვით, OCD-ის რისკი მაღალია ნაადრევად ან საკეისროს დახმარებით დაბადებულ ბავშვებში. ასევე, ფეხმძიმობისას მოწევა, დაბადებისას ჭარბი წონა და აპგარის დაბალი მაჩვენებელი ზრდის OCD-ის რისკს.

  • გენეტიკა — როგორც მენტალური აშლილობების დიდი ნაწილისთვის, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის შემთხვევაშიც გენეტიკა მნიშვნელოვანი ფაქტორია. OCD-ის მქონე ადამიანთა 25%-ს ერთი ოჯახის წევრი მაინც ჰყავს მსგავსი დიაგნოზით. კვლევის მიხედვით, როდესაც OCD-ის სიმპტომები ბავშვობაში ვლინდება, ეს 45-65%-ით გენეტიკური ფაქტორებითაა განპირობებული, ზრდასრულობისას გამოვლენის შემთხვევაში კი — 27-47%-ით.

  • ნევროლოგიური დარღვევები — ნეიროვიზუალიზაციის კვლევების მიხედვით, OCD-ის მქონე ადამიანის ტვინი განსხვავდება ჩვეულებრივი ტვინისგან, მათ შორის ტვინის კონკრეტული რეგიონების ზომაში, სტრუქტურაში, ქიმიურ აგებულებასა და ტვინის სხვადასხვა რეგიონის ერთმანეთთან კომუნიკაციის ფორმაში.

  • ფსიქოლოგიური და პიროვნული განსხვავებები — ზოგიერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ კონკრეტული პიროვნული მახასიათებლების მქონე ადამიანები მეტად არიან მიდრეკილი ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობისკენ, მაგალითად, პერფექციონისტები და ნევროზული მიდრეკილებების მქონენი, ასევე მაღალი პასუხისმგებლობის მქონე, მერყევი და იმპულსური ადამიანები. OCD-ის მქონე ადამიანების ტვინი განსხვავებულად ამუშავებს და აგზავნის ინფორმაციას. მაგალითად, კვლევის მიხედვით, ასეთი ადამიანების ტვინში შეცდომების იდენტიფიცირებისა და არასასარგებლო მოქმედების შეჩერების მექანიზმები გამართულად არ ფუნქციონირებს.

  • სოციალური და გარემო ფაქტორები — გარემომ, შესაძლოა, ბავშვებსა და მოზარდებს ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობისკენ უბიძგოს. მაგალითად, ისეთ ბავშვებს, რომლებსაც განშორების შიში ან საკუთარი სხეულით გამოწვეული შფოთი ახასიათებთ, მეტად მოსალოდნელია, რომ განუვითარდეთ OCD.

  • სტრესი — ცხოვრებისეული ტრავმა შეიძლება ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის ხელშემწყობი მიზეზი აღმოჩნდეს. სტრესული გარემო დამოუკიდებლად არ ხდება OCD-ის გამომწვევი მიზეზი, თუმცა იგი აჩქარებს სიმპტომების გამოვლენას. გარდა ამისა, ქალები უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რომ პოსტ-პარტუმ (მშობიარობისშემდგომ) პერიოდში განუვითარდეთ OCD.

  • ბავშვობის ტრავმა — ბავშვობაში განცდილი ტრავმული გამოცდილება, მაგალითად, ძალადობა და უგულებელყოფა, OCD-ის სიმპტომების გამოვლენას აჩქარებს და ამწვავებს მათ.

  • სტრეპტოკოკულ ინფექციებთან დაკავშირებული პედიატრიული ავტოიმუნური ნეიროფსიქიატრიული დარღვევები (ინგლ. PANDAS) — ასეთი დარღვევები მაშინ ხდება, როდესაც ბაქტერიულ ინფექციასთან ბრძოლისას სხეული საკუთარ თავსაც ესხმის, რის შედეგადაც ვლინდება სხვადასხვა სიმპტომები, მათ შორის OCD, და აუცილებელია მისი განხილვა არასწორი დიაგნოზის თავიდან აცილების მიზნით. PANDAS-ის სიმპტომებს შორისაა მოტორული და კვებითი დარღვევები და ძლიერი შფოთვა.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის (OCD) მკურნალობა

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მკურნალობით შესაძლებელია სიმპტომების შემცირება და მართვა ისე, რომ შესაძლებელი გახდეს ყოველდღიურ ცხოვრებაში სრულფასოვნად ფუნქციონირება. მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს როგორც მედიკამენტებსა და ფსიქოთერაპიას, ისე ორივეს ნაზავს.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მკურნალობის გავრცელებული მეთოდებია:

  • ექსპოზიციის და რეაგირების პრევენცია (ERP) — OCD-ის მკურნალობის ყველაზე ეფექტური ფორმა, რომელიც ეხმარება ადამიანებს, ნაკლებად მგრძნობიარენი იყვნენ შფოთის გამომწვევი ფაქტორებისადმი და გაუმკლავდნენ კომპულსიური ქცევების მოთხოვნილებას. აღნიშნული მკურნალობის კურსი დაახლოებით 8-12 სესიას (თითო 60-90 წუთი) მოიცავს.

  • კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) — თერაპიის ტიპი, რომელიც ეხმარება ადამიანს, შეცვალოს აზროვნების არასწორი ტენდენციები და ქცევისკენ მიდრეკილებები, რაც აუმჯობესებს მის ფუნქციონირებას. CBT ეფექტურია სხვა მენტალური აშლილობების სამკურნალოდაც. მკურნალობის ზოგადი დროითი ჩარჩო განსაზღვრული არ არის, რადგან ის შედეგზე ორიენტირებული მეთოდია, თუმცა, როგორც წესი, პროგრესის მისაღწევად 12-20 სესია საკმარისია ხოლმე.

  • აღიარებისა და პასუხისმგებლობის თერაპია (ACT) — თერაპიის ფორმა, რომელიც ეხმარება ადამიანს, თვალი გაუსწოროს და აღიაროს საკუთარი ფიქრები, რათა გადალახოს ისინი.

  • მედიკამენტები — ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მქონე ადამიანმა შეიძლება მიიღოს ფსიქიატრიული მედიკამენტები, რომელიც აუცილებლად დანიშნული უნდა იყოს ფსიქიატრისა და ლიცენზირებული ექიმის მიერ, რომელსაც მენტალური აშლილობების მკურნალობის გამოცდილება აქვს.

როგორ დავეხმაროთ ახლობლებს, რომლებსაც ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა (OCD) აქვთ

მენტალური აშლილობების მქონე ადამიანის მხარდაჭერა გარკვეულ გამოწვევებთანაა დაკავშირებული, რადგან მნიშვნელოვანია, რომ დახმარების გაწევასთან ერთად არ გავაუარესოთ მათი სიმპტომები.

ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობის მქონე ადამიანთან ურთიერთობისას სასურველია:

  • ვანუგეშოთ და დავამშვიდოთ, რომ მისი ობსესიები, დიდი ალბათობით, უსაფუძვლო შიშებია

  • გავეცნოთ OCD-ის სიმპტომებსა და მისი მკურნალობის გზებს

  • მივუთითოთ ადამიანს მაშინ, როცა სიმპტომებს გამოავლენს

  • წავახალისოთ, რომ იყოს მეტად ღია და გულწრფელი

  • გავუწიოთ ემოციური მხარდაჭერა ან გავყვეთ ექიმთან

  • მათთან ერთად განვიხილოთ აკვიატებულ ფიქრებსა და კომპულსიურ ქცევებს შორის არსებული ირაციონალური კავშირი

► გახსოვდეთ, რომ OCD-ის მქონე ადამიანებს ყოველთვის სიყვარულითა და გაგებით უნდა მოეპყრათ და არა — აგრესიულად.

გამოყენებული წყაროები:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: Sekka

წყარო

ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD) — ზრდასრული ადამიანები, ქალები და მითები

მიერ
admin
-
0
#image_title

ყურადღების დეფიციტის და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD) ნევროლოგიური მდგომარეობაა, რომელსაც ახასიათებს უყურადღებობა ან/და ჰიპერაქტიურობა, რაც ხელს უშლის ადამიანის ფუნქციონირებასა და განვითარებას. ADHD-ის სიმპტომები მოიცავს მოუსვენრობას, კონცენტრაციის ნაკლებობასა და გულმავიწყობას, რაც ხშირად ადრეულ ასაკში ვლინდება.

ADHD ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ნეიროქცევითი აშლილობაა, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით სკოლის ასაკის ბავშვების დაახლოებით 4-12%-ს აწუხებს, ხოლო სტუდენტებისა და ზრდასრულების 5%-ს.

ADHD-ით ცხოვრება ხშირად რთულია, თუმცა მკურნალობითა და თერაპიით შეიძლება მასთან გამკლავება.

ADHD-ის სიმპტომები

ADHD-ის სიმპტომები ძირითადად ბავშვობაში ვლინდება და დროთა განმავლობაში შესაძლებელია გაუარესდეს ან გაუმჯობესდეს გამოცდილებისა და მკურნალობის მიხედვით. აშლილობის ყველაზე გავრცელებულ სიმპტომებს შორისაა:

  • მშვიდად ჯდომის უუნარობა

  • გამოხატული მოუსვენრობა (ხშირად ადგომა, სიარული, ცქმუტვა)

  • კონცენტრაციის პრობლემა

  • არაორგანიზებულობა

  • დაუფიქრებელი მოქმედება

  • დიალოგში უეცარი შეჭრა

  • ყურადღების მოკლე დიაპაზონი

  • ქრონიკული გულმავიწყობა და ნივთების კარგვა

  • უყურადღებო შეცდომების ხშირად დაშვება

ADHD-ის ტიპები

ADHD-ის სამი ძირითადი ტიპი არსებობს, ესენია უყურადღებო ADHD, ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD და კომბინირებული ADHD. სიმპტომებიც აშლილობის ტიპების მიხედვით იცვლება, იქნება ეს ყურადღების ნაკლებობა, მოზღვავებული ენერგია თუ ორივე ზემოთ ჩამოთვლილის კომბინაცია.

უყურადღებო ADHD

აღნიშნული დარღვევისას ადამიანს ახასიათებს უყურადღებობა, კონცენტრაციის ნაკლებობა და არაორგანიზებულობა. ხშირად ADHD ასოცირებულია მხოლოდ ჰიპერაქტიურობასთან, ხოლო ყურადღების ნაკლებობა უგულებელყოფილია, რაც არასწორი დიაგნოზის საფუძველი ხდება ხოლმე. უყურადღებო ADHD-სთან გამკლავება განსაკუთრებით რთულია, როცა დიაგნოზი დასმული არ არის.

უყურადღებო ADHD-ის სიმპტომებია:

  • დეტალებზე ყურადღების მიქცევის პრობლემა

  • ხშირი შეცდომების დაშვება

  • არასასურველ დავალებებსა და აქტივობებში ყურადღების ნაკლებობა

  • დავალებების თანმიმდევრულად შესრულების სირთულე

  • დეზორგანიზებულობა

  • იმ დავალებებისგან თავის არიდება, რომელიც მუდმივ გონებრივ ძალისხმევას მოითხოვს

  • გულმავიწყობა

  • გაფანტულობა

  • დროის შეგრძნების დაკარგვა

ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD

აღნიშნული დარღვევის მქონე ადამიანს ახასიათებს ჰიპერაქტიურობა, იმპულსურობა ან/და ენერგიის მოზღვავება. მაგალითად, ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD-ის მქონე ბავშვები ხშირად დგებიან ან მოუსვენრად არიან მერხებთან, ზრდასრულები კი აწყვეტინებენ საუბრებს სხვებს. ისინი ასე იქცევიან არა ცუდი განზრახვით, არამედ იმპულსურობით. ვინაიდან მსგავსი ტიპის ქცევა მეტად შესამჩნევია, საზოგადოებაში იგი ხშირად უფრო სტიგმატიზებულია, ვიდრე უყურადღებო ADHD.

ჰიპერაქტიური/იმპულსური ADHD-ის სიმპტომებია:

  • ხშირი ცქმუტვა ან ხელებისა და ფეხების ბაკუნი

  • სერიოზულ სიტუაციებში მშვიდად ჯდომის სირთულე

  • გადაჭარბებული მოტორული აქტივობები (ცოცვა, სირბილი)

  • მოუსვენრობა

  • განტვირთვისა და დასასვენებელ აქტივობებში მონაწილეობის სირთულე

  • ბევრი საუბარი

  • რიგის გარეშე საუბარი

  • სხვისი რეაქციის გაუთვალისწინებლად აზრების გაზიარება

კომბინირებული ADHD

კომბინირებული ADHD მოიცავს როგორც უყურადღებობის, ისე ჰიპერაქტიურობის სიმპტომებს და ის ADHD-ის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. მისი სიმპტომები შეიძლება დროთა განმავლობაში გაიზარდოს.

ADHD-ის გამომწვევი მიზეზები

ADHD-ის გამომწვევი ერთი კონკრეტული მიზეზი არ არსებობს. მასზე შეიძლება შემდეგი ფაქტორები ახდენდნენ გავლენას:

  • ტვინის სტრუქტურული განსხვავებები — კვლევების მიხედვით, ADHD-ის მქონე ადამიანებს ტვინის ატიპიური სტრუქტურა ახასიათებთ, კერძოდ, ტვინის მოცულობის საერთო შემცირება სხვადასხვა რეგიონებში. გარდა ამისა, ბავშვობაში ტვინის პრეფრონტალური ქერქის განუვითარებლობამ შეიძლება გამოიწვიოს კოგნიტიური, მეხსიერების, მოტორული და ყურადღების მოკრებაზე პასუხისმგებელი რეგიონების შეფერხება.

  • ქიმიური დისბალანსი — ADHD-ის სიმპტომებს შეიძლება ბიოლოგიური საფუძველიც ჰქონდეს. კვლევებმა აჩვენა, რომ ტვინის მოტივაციური ცენტრისა და დოფამინის დეფიციტი ან მისი მიწოდების შეფერხება უყურადღებობისა და იმპულსურობის ძირითადი მიზეზია.

  • გენეტიკური ფაქტორები — კვლევებმა აჩვენა, რომ ADHD, შესაძლოა, მემკვიდრეობითი იყოს, თუმცა ჯერჯერობით უცნობია, თუ რომელი გენებია პასუხისმგებელი ADHD-ის მემკვიდრეობით გადაცემაზე.

  • გარემო ფაქტორები — ზოგიერთმა გარემო ფაქტორმა შეიძლება გაზარდოს ADHD-ის განვითარების რისკები, მაგალითად, დაბადებისას დაბალმა წონამ (დაბადებისას საშუალოზე დაბალი წონის მქონე ბავშვების უმეტესობას არ უვითარდებათ ADHD). ასევე მასზე შეიძლება პასუხისმგებელი იყოს ტოქსინები გარემოში ან ფეხმძიმობის პერიოდში, მათ შორის ტყვიის, ალკოჰოლისა და ნიკოტინის მაღალი მაჩვენებელი.

წყარო: ADHD Evidence

ADHD ქალებში

ADHD, შესაძლოა, ყველა სქესის ადამიანს ჰქონდეს, თუმცა კვლევების მიხედვით, ის ბევრად უფრო ხშირია ბიოლოგიურად მამრობითი სქესის ადამიანებში (10:1-ზე  პროპორციით). თუმცა, კვლევები იმასაც ცხადყოფს, რომ ყოველდღიურ ცხოვრებაში ბიოლოგიურად მდედრობითი სქესის ადამიანებს უფრო მწვავედ უვლინდებათ ADHD-ის სიმპტომები, ვიდრე კაცებს. მათში უფრო ხშირია უყურადღებო ADHD, ვიდრე ჰიპერაქტიური, რის გამოც ხშირად მათი საჭიროებები უგულებელყოფილი და შეუმჩნეველია.

გენდერული მიკერძოება ADHD-ის დიაგნოზის დასმისას

ის სიმპტომები და კრიტერიუმები, რომლებითაც ADHD-ის დიაგნოსტირება ხდება, ხშირად მიკერძოებულია გენდერის ირგვლივ არსებული სტერეოტიპებისა და დაშვებების გამო. ამ მიკერძოების გამო, შესაძლოა, ბიჭებში უფრო ხშირად ხდებოდეს ADHD-ის დიაგნოსტირება, რადგან ისინი უფრო შესამჩნევ (მაგალითად, ხმაურიანობა, აქტიურობა, მოუსვენრობა) ქცევებს ავლენენ, რომლებიც ტრადიციულად ჰიპერაქტიურ ADHD-სთანაა დაკავშირებული. ამის საპირისპიროდ, შესაძლოა, გოგოებში ADHD საერთოდ არ იყოს შესამჩნევი ან დიაგნოზი არასწორად დაისვას, რადგან მათში სიმპტომები სხვანაირად ვლინდება. ჰიპერაქტიურობის ნაცვლად, ADHD-ის მქონე გოგოები შეიძლება უფრო მეტად ემოციურები, მორცხვები და არათავდაჯერებულები იყვნენ, რაც უფრო შეუმჩნეველია და უფრო ნაკლებად შეესაბამება ADHD-ის სტერეოტიპულ აღქმას.

ადრეულ ასაკში ADHD-ის დიაგნოზს მამრობითი სქესის წარმომადგენლებს უფრო მეტად უსვამენ, ვიდრე მდედრობითის, რისი ერთ-ერთი მიზეზიც გენდერულად მიკერძოებული მოლოდინებია. მაგალითად, სამედიცინო სფეროში გაბატონებულია აზრი, რომ ქალები უფრო მეტად უყურადღებო ADHD-სკენ არიან მიდრეკილნი, ვიდრე იმპულსურისკენ, რომელიც უფრო ხშირად კაცებს ახასიათებთ.

მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემების კომორბიდულობაზე (თანმდევობაზე) დაკვირვებისას ADHD-ის მქონე ქალებს უფრო ხშირად დეპრესიის დიაგნოზს უსვამენ და მკურნალობის ფოკუსიც დეპრესიის სიმპტომებზე კეთდება.

ისეთი სიმპტომების შემთხვევაში, როგორებიცაა არაორგანიზებულობა, გაფანტულობა და უყურადღებობა ადამიანს შეიძლება „ზარმაცის“ იარლიყი მიაკრან, რაც, რეალურად, არასაკმარისი ინფორმაციის შედეგად გაკეთებული დასკვნაა. ერთი რამ ნათელია: კულტურული და სოციალური ნორმებისა და სტიგმებიდან გამომდინარე ქალებისა და კაცებისგან განსხვავებულ ქცევებსა და მახასიათებლებს მოითხოვენ.

საზოგადოება ქალებისგან მოელის ორგანიზებულობას, ყურადღებიანობასა და ფოკუსირებას, სწორედ ამიტომ ქალები სიმპტომებთან გამკლავების მექანიზმებს შეიმუშავებენ, რათა დააკმაყოფილონ სოციალური სტანდარტები. გამკლავების ერთ-ერთი მექანიზმი საკუთარი სიმპტომების შენიღბვაა, რაც ართულებს მათთვის დიაგნოზის დასმას. ასევე ქალებს ახასიათებთ საკუთარი გამოწვევების პირად წარუმატებლობასთან დაკავშირება, რაც ხშირად სამედიცინო დახმარების დაგვიანებასა და საკუთარი სიმპტომების სიმწვავის არასაკმარისად შეფასებას იწვევს.

ამასთან, მენსტრუალური ციკლის განმავლობაში ჰორმონების რყევებმა შეიძლება გავლენა მოახდინოს ADHD-ის სიმპტომებზე, რაც იწვევს განწყობის ცვლილებებს ან პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობის (PMDD) არასწორ დიაგნოზს. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია, დიაგნოსტირებისას განხილული იქნას ჰორმონალური ცვლილების გავლენა ADHD-ის სიმპტომებზე, რათა არ დაისვას არასწორი დიაგნოზი.

ADHD-ის სიმპტომები ქალებში

ქალებში ADHD-ის ყველაზე გავრცელებულ სიმპტომებს შორისაა:

  • ყურადღების მოკრების სირთულე — არაერთი კვლევა ცხადყოფს, რომ ქალებში უფრო ხშირია ADHD-ის ყურადღების მოკრების სირთულესთან დაკავშირებული სიმპტომები. მათ, ვისაც ყურადღების მოკრების სირთულე აწუხებს, შეიძლება უჭირდეთ ინფორაციის დამახსოვრება და ხშირად ეშვებოდნენ ფიქრებში. ყურადღების მოკრების სირთულე შეიძლება საკმაოდ შეუმჩნეველი დარჩეს ბავშვობაში, რის გამოც მდედრობითი სქესის ადამიანების დიაგნოსტირება შეიძლება ცხოვრების უფრო გვიანდელ ეტაპზე მოხდეს

  • საგნებზე მოჭარბებული ლაპარაკი — ზოგჯერ ADHD-ის მქონე ქალები შეიძლება „ზედმეტად მოლაპარაკეები“ ჩანდნენ, რაც, რეალურად, შეიძლება იმას გამოხატავდეს, რომ ლაპარაკის დაწყებამდე მათი ტვინი უფრო სწრაფად და იმპულსურად მოქმედებს

  • მოსმენის პრობლემა — მათ უჭირთ საკითხისთვის თვალყურის დევნება და ინფორმაციის მიღება, რაც გამოიხატება ე.წ. Zoning Out-ში — როდესაც ადამიანი წყვეტს ყურადღების მიქცევას და ცოტა ხნით მას აღარ ესმის/ის ვეღარ ხედავს, რა ხდება მის გარშემო.

  • ორგანიზებულობის შენარჩუნების სირთულე — მაგალითად, დროის მენეჯმენტისა და სამსახურისა და პირადი ცხოვრების დაბალანსების სირთულე. მათ შეიძლება დაკარგული ჰქონოდეთ დროის შეგრძნების განცდა, რაც გამოიხატება ქრონიკულ დაგვიანებაში.

  • ემოციური რეგულირების სირთულე — ჰორმონების ცვლილებისა და განწყობების ცვლამ შესაძლოა ემოციური რეგულირების შეფერხება გამოიწვიოს, რაც ქალებში უფრო ემოციური და მწვავეა ვიდრე მამაკაცებში. დაბალმა თვითშეფასებამ და განსჯის შიშმაც შესაძლოა გაამწვავოს სიმპტომი.

  • მშფოთვარე პარალიზი — მშფოთვარე პარალიზი გულისხმობს საქმეების დაწყების, შესრულებისა და დასრულების შეუძლებლობას შფოთვის, სტრესისა თუ მენტალური გადაღლის გამო.

  • პრობლემები სასიყვარულო ურთიერთობებში — უარყოფისადმი მგრძნობიარე დისფორია (ინგლ. Rejection Sensitive Dysphoria) ADHD-ის ერთ-ერთი ყველაზე განხილვადი სიმპტომია, განსაკუთრებით ქალებში. ADHD-ის მქონე ადამიანებს შეიძლება უჭირდეთ ემოციების მართვა ან უარყოფის ტკივილთან გამკლავება. ეს ცალკეული დიაგნოზი არ არის, თუმცა ADHD-ის მქონე ადამიანებში უარყოფისადმი მგრძნობიარეობა შეიძლება ჰგავდეს იმ შეგრძნებას, რომ შენ იმედგაცრუება ხარ შენი პარტნიორისთის, ოჯახის წევრებისა და მეგობრებისთვის.

  • დანაშაულის განცდა — ADHD-ის მქონე ბევრ ქალს შეიძლება დანაშაულის გრძნობა აწუხებდეს იმის გამო, რომ მათ უჭირთ პროდუქტიულობისა და დროის მართვის კუთხით საზოგადოებრივი სტანდარტების დაკმაყოფილება. მართალია, მათი სიმპტომები არ ასახავს მათ პირად წარუმატებლობასა თუ მცდელობის ნაკლებობას, ქალებს შეიძლება გაუჭირდეთ იმ განსხვავებების მიღება, რომლებიც მათ ფუნქციონირებაზე ახდენს გავლებას.

ADHD-სთან დაკავშირებული მითები

ბოლო წლებში განსაკუთრებით გახშირდა ADHD-ის დიაგნოზები, რის გამოც ბევრი ადამიანი ეჭვქვეშ აყენებს მის რეალურობას. ADHD ადამიანის ქცევითი და ნეიროგანვითარებითი აშლილობაა, რომელიც რეალურად არსებობს. მასზე გავრცელებულ მითებს შორისაა:

  • „ADHD უბრალოდ საბაბია სიზარმაცის გასამართლებლად“ — ბევრ ადამიანს მიაჩნია, რომ ADHD, უბრალოდ, სიზარმაცეა, რადგან გავრცელებული სოციალური ნორმების მიხედვით სიზარმაცე ნაკლებ პროდუქტიულობასთან ასოცირდება.

  • „ADHD ინტერნეტ ახირებაა“ — ინტერნეტში არსებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით ადამიანები ხშირად თავად უსვამენ თავს დიაგნოზს პროფესიონალთან კონსულტაციის გარეშე. საკუთარ მენტალურ ჯანმრთელობაზე ინტერპრეტაციების გაკეთებით შეიძლება არასწორ დასკვნებამდე მიხვიდეთ, ამიტომ მნიშვნელოვანია, გადაამოწმოთ წყაროები და გახსოვდეთ, რომ ნებისმიერი მენტალური აშლილობის დიაგნოსტირებისა და მკურნალობისთვის შესაბამის პროფესიონალთან კონსულტაციაა საჭირო.

  • „ადამიანები აკონტროლებენ თავიანთ ADHD-ის სიმპტომებს“ — ხშირად ADHD-ის მქონე ადამიანები კონტროლს კარგავენ და მიაჩნიათ, რომ სხვაგვარად მოქცევა არ შეუძლიათ. სიმპტომების მართვა თერაპიისა და ექიმის მიერ დანიშნული მედიკამენტებისა და თქვენზე მორგებული მკურნალობის მეშვეობით ხდება.

  • „ADHD-ის ყველა ფორმა ერთნაირია“ — ADHD სხვადასხვა ადამიანებში განსხვავებულად იჩენს თავს და, შესაბამისად, სიმპტომებიც განსხვავებულია.

ADHD-ის მკურნალობა

ზრდასრულებში ADHD-ის მკურნალობა მოიცავს როგორც ქცევით თერაპიას, ისე მედიკამენტებს.

ფსიქოთერაპია ადამიანებს ეხმარება, აღმოაჩინონ და გააანალიზონ, რა იწვევს მათი სიმპტომების ამოქმედებას, შეცვალონ თავიანთი ქცევა და უკეთ მართონ სიმპტომები. ფსიქოთერაპევტთან ერთად შეიძლება იმ გზების შემუშავება, რომლებიც ადამიანს დაეხმარება თვითშეფასების გაზრდაში, ურთიერთობების გაძლიერებასა და ცხოვრებით სიამოვნების მიღებაში. ADHD-სთან ბრძოლის გავრცელებულ თერაპიის ტიპებს შორისაა:

  • კოგნიტიურ-ბიჰეიორული თერაპია (CBT) — თერაპია ფოკუსირდება აზრებს, გრძნობებსა და ქცევებს შორის ურთიერთობაზე. უარყოფითი აზრების შეცვლამ შეიძლება გააუმჯობესოს ადამიანის ემოციური მდგომარეობა და აირჩიოს შესაბამისი ქცევითი რეაქციები.

  • თვითგაცნობიერებაზე დაფუძნებული კოგნიტიური თერაპია (MBCT) — MBCT იყენებს თვითგაცნობიერებისა (ინგლ. Mindfulness) და ბიჰევიორულ ტექნიკებს, რათა ADHD-ის მქონე ადამიანს დაეხმაროს აწმყოში დარჩენაში, იმპულსურობისა და ყურადღების გაფანტულობის დაძლევასა, და ADHD-ის სხვა სიმპტომების შესუსტებაში.

  • მშობელთა თერაპია (ინგლ. Parent Coaching) — თერაპიის ეს ტიპი ახალისებს მშობლებს, ისწავლონ ADHD-ის მქონე შვილების მხარდაჭერა სხვადასხვა უნარების შესწავლითა და პოზიტიური კომუნიკაციით.

  • თამაშის თერაპია — ეს თერაპია უზრუნველყოფს მშვიდ და წყნარ გარემოს, რათა ADHD-ის მქონე ბავშვებმა თამაშის მეშვეობით უკეთ შეისწავლონ თავიანთი გამოწვევები. ზოგჯერ ბავშვებისთვის რთულია კომუნიკაცია და ისინი ამჯობინებენ, საკუთარი თავი არავერბალური ინტერაქციით გამოხატონ.

  • ოჯახური თერაპია — აღნიშნული თერაპია სასარგებლოა მაშინ, როცა ADHD გავლენას ახდენს ოჯახის დინამიკაზე. ამ ტიპის თერაპიაში ადამიანები სწავლობენ, როგორ დაუჭირონ მხარი ან გაუგონ ADHD-ის მქონე ოჯახის წევრს.

ნარცისული პიროვნების აშლილობა (NPD) — ტიპები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

ნარცისული პიროვნების აშლილობა (ინგლ. Narcissistic Personality Disorder, იგივე NPD) მენტალური აშლილობაა, რომელიც განსაკუთრებულად მოქმედებს ადამიანის თვითშეფასებასა და იდენტობაზე. განსხვავებით საყოველთაო რწმენებისაგან, პიროვნების ეს აშლილობა არ არის უბრალოდ „ქედმაღლობა“ ან/და „ეგოისტობა“. ნარცისიზმის ყველაზე მძიმე შემთხვევები ხასიათდება წარუმატებლობისა და უარყოფის ინტენსიური შეგრძნებებით (მაშინაც, როდესაც ეს ობიექტური მოცემულობა არ არის).

► აშლილობა სახელს სესხულობს ნარცისისგან — ბერძნული მითოლოგიის გმირისგან, რომელიც იმდენად იყო შეპყრობილი საკუთარი ფიზიკური სილამაზით, რომ თავისივე ანარეკლს თვალს ვერ წყვეტდა.

ნარცისული პიროვნების აშლილობის პირობებში ადამიანებს უჩნდებათ სხვებზე შთაბეჭდილების მოხდენის გადაჭარბებული მოთხოვნილება, რათა თავი განსაკუთრებულად იგრძნონ. მსგავსი სურვილები, შესაძლოა, ზიანის მომტანი იყოს როგორც საკუთარი თავისთვის, ისე გარშემომყოფებისათვის.

აშლილობა ზემოქმედებს ადამიანის ცხოვრების ისეთ ასპექტებზე, როგოროებიცაა: ინტელექტი, ქარიზმა, შემოქმედებითი და ათლეტური უნარ-ჩვევები, სიმდიდრე, ძალაუფლება და ა.შ.

ნარცისული პიროვნების აშლილობის ნიშნები

ნარცისული პიროვნების აშლილობის მქონე ადამიანის ნარცისული თვისებები ყოველთვის აშკარა არ არის. თუმცა, არსებობს რამდენიმე ხშირი ნიშანი იმისა, რომ ადამიანი ნარცისია, მათ შორის:

  • თვითმნიშვნელოვნების გადაჭარბებული შეგრძნება — ნარცის ადამიანებს საკუთარი განსაკუთრებულობის არაგონივრული მასშტაბებით სჯერათ, რის გამოც ხშირად აღტაცებისა და შექების მიღების მუდმივი შინაგანი მოთხოვნილება აქვთ;

  • წარმოდგენა, რომ იმსახურებენ განსაკუთრებულ დამოკიდებულებას სხვებისგან;

  • მედიდურობა — ნარცისები ელიან აღიარებას მაშინაც, როცა არ აქვთ განსაკუთრებული მიღწევები. შესაძლოა, საკუთარი წარმატებები იმაზე უფრო გრანდიოზულად წარმოაჩინონ, ვიდრე რეალურადაა;

  • აქვთ ფანტაზიები წარმატებაზე, სილამაზესა და იდეალურ პარტნიორზე;

  • სჯერათ, რომ განსაკუთრებულები არიან და, შესაბამისად, მხოლოდ სხვა განსაკუთრებული ადამიანები იმსახურებენ მათთან დროის გატარებას;

  • იყენებენ ადამიანებს პირადი გამორჩენის მიზნით;

  • არ შეუძლიათ ან/და არ უნდათ, რომ გაიგონ სხვა ადამიანების გრძნობები და პრობლემები;

  • აქვთ სხვა ადამიანებისადმი შური ან/და რწმენა, რომ სხვებს შურთ მათი.

ამავე დროს ნარცისი ადამიანები ძალიან მძიმედ იღებენ კრიტიკას და შესაძლოა:

  • გაბრაზდნენ ან/და გახდნენ მოუთმენლები, როდესაც ვერ იღებენ საკმარის აღიარებას;

  • შეექმნათ საგრძნობლად მძიმე პრობლემები ადამიანურ ურთიერთობებში და მარტივად იგრძნონ თავი არასრულფასოვნად;

  • ირეაგირონ გადაჭარბებული სიბრაზით, ზიზღით ან/და დაამცირონ სხვები, რათა თავი იგრძნონ აღმატებულად;

  • ვერ მოახერხონ ემოციებისა და ქცევის კონტროლი;

  • ვერ მოახერხონ ცვლილებებსა და სტრესთან ადაპტირება;

  • უარი თქვან ან/და თავი აარიდონ სიტუაციებს, რომლებშიც, მათი აზრით, მარცხი და წარუმატებლობა ელით;

  • შეაწუხოთ დეპრესიამ ან, უკეთეს შემთხვევაში, შეეცვალოთ ხასიათი, როდესაც იდეალურობის საკუთარ აღქმაში ვერ ჯდებიან;

  • გაუჩნდეთ ჩუმი კომპლექსები, სირცხვილის შეგრძნება ან/და შიში, რომ მათი „არაიდეალურობა“ გამოაშკარავდება.

ნარცისიზმის ტიპები

ნარცისიზმის ბევრ სხვადასხვა ტიპს გამოყოფენ, თუმცა მათგან რამდენიმეა ყველაზე გავრცელებული და დოკუმენტირებული:

  • გრანდიოზი ნარცისი — ეს არის ტიპი, რომელსაც ადამიანების უმეტესობა გულისხმობს ტერმინ „ნარცისის“ გამოყენებისას. გრანდიოზი ნარცისი, შესაძლოა, იყოს ადამიანი, რომელიც ხასიათდება შემდეგი თვისებებით: კონტაქტური, ქედმაღალი, მბრძანებლური, გადამეტებული თვითშეფასების მქონე, თავმომწონე და ექსტროვერტი.

  • მოწყვლადი ნარცისი — ეს ტიპი უფრო რთული შესამჩნევია, რის გამოც ხშირად „ჩუმ ნარცისსაც“ უწოდებენ. ძირითადი მახასიათებლებია დაბალი თვითშეფასება, ინტროვერსია, კომპლექსები, მუდმივ თავდაცვის მდგომარეობაში ყოფნა, მსხვერპლის როლის თამაში და მსხვერპლობის რომანტიზება. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი ნარცისები საკუთარ თავზე გადაჭარბებულად ფოკუსირდებიან, მათ აქვთ არასრულფასოვნების ძალიან ღრმა შეგრძნება და შიში.

  • მავნე ნარცისი — ამ ადამიანებს როგორც NPD-ს, ისევე ანტისოციალური პიროვნების აშლილობის ნიშან-თვისებები აქვთ და ნარცისიზმის ყველაზე საშიშ ფორმას წარმოადგენენ. მათთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი საკუთარი სურვილების მაქსიმალური დაკმაყოფილებაა და არ ადარდებთ (ხშირად სიამოვნებთ კიდეც), თუ ამის მისაღებად ადამიანებს ფიზიკურ ან/და მენტალურ ტკივილს აყენებენ.

  • სექსუალური ხასიათის ნარცისი — ამ ტიპის ნარცისები თავიანთ მომხიბვლელობასა და შარმს საკუთარი სექსუალური სურვილების დასაკმაყოფილებლად იყენებენ, თუმცა მთლიანად უგულებელყოფენ პარტნიორის საჭიროებებს. მათ მუდმივი და დაუღალავი ქება-დიდება სჭირდებათ საკუთარ სექსუალურ შესაძლებლობებსა და გამოცდილებაზე.

  • სომატური ნარცისი — სომატური ნარცისი გადაჭარბებულად ბევრს ფიქრობს თავის ვიზუალზე და სილამაზეს წარმატების და ბედნიერების მთავარ წინაპირობად მიიჩნევს. ასეთ ნარცისებს ხშირად აკვიატებული აქვთ დიეტა, სილამაზის პროცედურები და ყველაფერი სხვა, რაც გარეგნობის უკეთ წარმოჩენაში ეხმარებათ. როგორც წესი, ისინი თავიანთ სხეულს იყენებენ საკუთარი მიზნების მიღწევაში.

  • სულიერი ნარცისი — ეს ადამიანები სულიერებასა და რელიგიაზე ამყარებენ საკუთარ უპირატესობის კომპლექსს. მათ სჯერათ, რომ მათი რწმენები სხვების რწმენებზე მნიშვნელოვანია და, შესაძლოა, რომ რელიგიური ტექსტები მანიპულაციის ინსტრუმენტადაც აქციონ.

  • ინტელექტუალური ნარცისი — ასეთ ნარცისებს აქვთ აკვიატება, რომ მათი ინტელექტუალური რესურსი გარშემომყოფებისას გონებრივ შესაძლებლობებს წონის, შესაბამისად, ხშირად იყენებენ ლიტერატურულ ენას და განიხილავენ კომპლექსურ თეორიებს და საკითხებს ყოველდღიურ ყოფით საუბრებში.

  • შურისმაძიებელი ნარცისი — ამ ადამიანებს არ შეუძლიათ სხვების პირადი საზღვრების მიღება და პატივისცემა. როდესაც ურთიერთობის მათთვის სასურველ ფორმაზე უარს იღებენ ან/და მათ ჯანსაღ საზღვრებს უწესებენ კომუნიკაციაში, ისინი ღიზიანდებიან და ასეთი ადამიანის „უკან დასაბრუნებლად“ ყველაფერს აკეთებენ, რაც, როგორც წესი, არაადეკვატურ ფორმებს იღებს.

ნარცისული პიროვნების აშლილობის გამომწვევი მიზეზები

ისევე, როგორც მენტალური ჯანმრთელობის სხვა პრობლემების, ნარცისიზმის გამომწვევი ფაქტორებიც არ არის საკმარისად შესწავლილი, თუმცა, კვლევების თანახმად, NPD-ს მქონე ადამიანებს აქვთ ტვინის მცირე სტრუქტურული განსხვავებები. არც ის არის აშკარა, ეს განსხვავებები იწვევს ნარცისიზმს თუ, პირიქით, ნარცისიზმი — ამ განსხვავებებს.

ნარცისული პიროვნების აშლილობის პოტენციურ გამომწვევ მიზეზებს შორისაა:

  • გენეტიკური ფაქტორები — ადამიანს, რომელსაც ნარცისული პიროვნების აშლილობა აქვს, დიდი ალბათობით, ჰყავს ნარცისი ოჯახის წევრი ან/და ნათესავი.

  • დაკვირვება და იმიტირება — ხშირად ბავშვები ამჩნევენ, აკვირდებიან და იმიტირებენ ნარცისულ ქცევებს, წარმოდგენებსა და მიმართებებს მათი მშობლებისა და ოჯახის წევრებისგან.

  • ბავშვობის ტრავმა — ბავშვობის ტრავმამ შეიძლება დროთა განმავლობაში „ემოციური ჭრილობები“ შექმნას და ბავშვს სირცხვილი ან დაუფასებლობა აგრძნობინოს. ამან შეიძლება ახსნას NPD-ისთვის დამახასიათებელი დაბალი თვითშეფასება.

  • არათანმიმდევრული აღზრდის მეთოდები — არათანმიმდევრულმა, ზედმეტად დამცველობითმა ან უყურადღებო აღზრდის მეთოდებმა შეიძლება წვლილი შეიტანოს ნარცისული პიროვნების აშლილობის გაჩენაში.

  • ხასიათი და ტემპერამენტი — ზედმეტად დამოუკიდებელი, კონტაქტური და ქარიზმატული ბავშვები შეიძლება უფრო მეტად იხრებოდნენ ნარცისიზმისკენ, თუმცა ეს თვისებები შეიძლება დროთა განმავლობაში შეიცვალოს.

  • ზედმეტი ქება ან კრიტიკა — ხშირმა კრიტიკამ შეიძლება სირცხვილის შეგრძნება და საკუთარი თავისადმი სიძულვილი გააჩინოს ბავშვებში. ამის საპირისპიროდ, ზედმეტმა ქებამ შეიძლება მათ დიდი წარმოდგენა შეუქმნას საკუთარ თავზე. ორივე შემთხვევას შეიძლება მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდეს იმაზე, თუ როგორ აღიქვამს ბავშვი საკუთარ თავს.

  • ზედმეტი განებივრება — თუკი ბავშვს მეტისმეტად ანებივრებენ, მას შეიძლება გაუჩნდეს მოლოდინი, რომ ყველა ყოველთვის ასე უნდა მოექცეს.

ნარცისიზმის გართულებები

ნარცისული პიროვნების აშლილობა საკმაოდ ხშირად უწყობს ხელს მენტალური ჯანმრთელობის სხვა პრობლემების გაჩენასაც. NPD ყველაზე ხშირად თანაარსებობს:

  • გუნება-განწყობის აშლილობებთან ან/და ბიპოლარული აშლილობასთან;

  • შფოთვასთან;

  • დეპრესიასთან;

  • სხეულის დისმორფულ აშლილობასთან;

  • სხვადასხვა ნივთიერებებისადმი დამოკიდებულებასთან;

  • სუიციდურ ფიქრებთან.

► იხილეთ აგრეთვე:

წყარო: Additude

ტესტირება და დიაგნოსტირება

NPD-ს დიაგნოზი კვალიფიციურმა ფსიქიატრმა ან ფსიქოლოგმა უნდა დასვას. ტესტირება მოიცავს შინაგან მდგომარეობასა და გარესამყაროსთან ინტერაქციებზე პასუხების გაცემას.

ამერიკის ფსიქიატრთა ასოციაციის დიაგნოსტიკური და სტატისტიკური ცნობარი მენტალურ აშლილობებზე (DSM-5-TR) გამოყოფს 9 კრიტერიუმს, რომლიდანაც მინიმუმ ხუთს უნდა აკმაყოფილებდეს პაციენტი, რათა NPD-ს დიაგნოზი დაისვას. ჯერჯერობით არ არსებობს სხვა ტიპის ტესტირებები დიაგნოზის სიმყარის განსასაზღვრად. კრიტერიუმებს შორისაა:

  • გადაჭარბებული თვითშეფასება;

  • ფანტაზიები ძალაუფლებაზე, სილამაზესა და წარმატებაზე;

  • შეგრძნება, რომ იმსახურებენ იმაზე მეტს, ვიდრე ეკუთვნით;

  • „განსაკუთრებულ“ ადამიანებთან ურთიერთობის მოთხოვნილება;

  • ადამიანების გამოყენება;

  • ქედმაღლობა;

  • ემპათიის ნაკლებობა;

  • თაყვანისცემის ობიექტად ყოფნის სურვილი;

  • სხვებისადმი შურის განცდა.

ნარცისული პიროვნების აშლილობის მკურნალობა

არ არსებობს ფსიქოთერაპიის ერთი კონკრეტული ტიპი NPD-ს სამკურნალოდ, თუმცა თერაპიის ბევრ სხვადასხვა ტიპს შეიძლება ჰქონდეს დადებითი შედეგი, მათ შორისაა:

  • დიალექტიკურ-ბიჰევიორული თერაპია (DBT) — DBT-ს პირობებში პაციენტები სწავლობენ, როგორ იყვნენ მეტად ყურადღებიანები, მზრუნველები, გაუმკლავნდნენ სტრესსა და დაღლილობას. თერაპიის ეს მეთოდი ასევე ავითარებს უნარებს, რომლებიც ურთიერთობების ჩამოყალიბება-განვითარებას უწყობს ხელს, რაც, თავის მხრივ, ემოციებს არეგულირებს. ყველაფერი ჩამოთვლილი ნარცის ადამიანს არასასიამოვნო ემოციებისა და ბრაზის კონტროლში ეხმარება.

  • კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) — CBT სტრუქტურიზებული თერაპიაა, რომლის მიზანიც პაციენტის აზროვნების მოდელის გარდასახვა და შესაბამისი ქცევითი ცვლილებების გამოწვევაა. თერაპიის ეს ტიპი ადამიანებს მიზნების მიღწევასა და მეტ ეფექტურობაში ეხმარებათ.

  • მეტაკოგნიტიური თერაპია (MIT) — თერაპიის ეს სახეობაც მიზნად ისახავს არასასიამოვნო ემოციების გაქრობას პაციენტის იმ უნარ-ჩვევებით აღჭურვის საფუძველზე, რომლებიც აუმჯობესებს გრძნობების კონტროლს, გადაწყვეტილებების მიღებასა და კომუნიკაციას.

  • ფსიქოანალიტიკური თერაპია — ამ ტიპის თერაპია პაციენტს ეხმარება, სიღრმისეულად გაანალიზოს საკუთარი წარსული გამოცდილებები, რათა უკეთ აღიქვას, კონკრეტულად რა ტრავმებმა და მოვლენებმა გამოიწვია მასში ნარცისული მიდრეკილებები. თერაპევტი ასევე ცდილობს, მიაკვლიოს პაციენტის იმ თვითშეგრძნებებს, რომლებიც ნარცისულ ქცევებს ახალისებს.

  • ჯგუფური თერაპია — ჯგუფური თერაპია ნარცისებს ეხმარება თავიანთი შინაგანი რწმენების აღმოჩენაში ისევე, როგორც სხვების აზრის ჯანსაღი ფორმით მიღებაში.

  • ოჯახური თერაპია — ოჯახური თერაპია უფრო მეტად ფოკუსირდება ოჯახურ ურთიერთობებში გაჩენილ ბზარებსა და პრობლემებზე, ვიდრე ნარცისი ოჯახის წევრის სპეციფიკურ მიზნებზე.

  • წყვილების თერაპია — გამომდინარე იქიდან, რომ ნარცისებს ახასიათებთ ნიღბების მორგება თერაპევტებთან, მსგავსი სახის თერაპია განსაკუთრებული სიფრთხილით უნდა წარიმართოს. თუმცა, თუ წყვილების თერაპია ინდივიდუალური თერაპიის პარალელურად ჩატარდება, ნარცისი ადამიანი უფრო მარტივად აღიქვამს, რამდენად დიდია მისი წვლილი ურთიერთობაში გაჩენილ პრობლემებში.

მედიკამენტური მკურნალობა

სამწუხაროდ, არ არსებობს რაიმე ცალკეული მედიკამენტი, რომელიც კონკრეტულად NPD-ს მკურნალობას უწყობს ხელს, თუმცა თერაპიის პარალელურად ყველაზე ხშირად იყენებენ:

  • ანტიდეპრესანტებს;

  • შფოთვის საწინააღმდეგო მედიკამენტებს;

  • ანტიფსიქოტურ მედიკამენტებს;

  • ანტიკონვულსანტებს.

თუ საკუთარ თავში ვამჩნევ NPD-ს ნიშნებს?

ადამიანები, რომლებიც პიროვნების ამ აშლილობით ცხოვრობენ, საკმაოდ ხშირად საკმარისი ცოდნისა და პროფესიონალური გამოცდილების არარსებობის გამო საკუთარ თავში ვერ ამჩნევენ სიმპტომებს. ნიშნების ცხადად გამოჩენას, უმეტეს შემთხვევებში, სტრესული გარემოებები და ტრავმული გამოცდილებები უწყობს ხელს. ესენი შეიძლება იყოს:

  • უარყოფითი ცვლილებები: სამსახურის დაკარგვა, გაკოტრება და ა.შ.

  • პირად ცხოვრებაში კრიზისი: განშორება ან/და განქორწინება.

  • სხვა ტიპის ცხოვრებისეული კრიზისი: ასაკში შესვლა, ჯანმრთელობის გაუარესება, ახლობელი ადამიანის გარდაცვალება ან/და ცვლილებები, რომლებიც დამოუკიდებლობის შეგრძნებას არყევს.

ცხოვრების ხარისხი

NPD-ს ოფიციალური დიაგნოზის მიღება ადამიანებს ხშირად უჭირთ ამ აშლილობასთან დაკავშირებით საზოგადოებაში გავრცელებული სტერეოტიპების გამო. თუმცა, ისევე, როგორც პიროვნების სხვა აშლილობების მკურნალობისას, ამ შემთხვევაშიც მთავარია იმის გააზრება, რომ პროფესიონალურ ჩარევას და შერჩეული მკურნალობის ბოლომდე მიყოლას რეალური ცვლილებების მოტანა და ცხოვრების ხარისხის საგრძნობლად გაუმჯობესება შეუძლია. მკურნალობის შემდეგ ადამიანებს აქვთ შესამჩნევი წინსვლა ჯანსაღი ურთიერთობების ჩამოყალიბებასა და შენარჩუნებაში.

არსებობს ტესტი, რომელიც დამეხმარება სიმპტომების დადგენაში?

ინტერნეტსივრცეში არსებობს უამრავი კითხვარის ფორმატის ტესტი, რომელიც NPD-ს ნიშნების დადგენაში ეხმარება ვიზიტორებს, თუმცა ყოველთვის უნდა გვახსოვდეს, რომ მსგავსი ონლაინ ტესტები, უმეტეს შემთხვევებში, არ არის პროფესიონალების შედგენილი და ამ გზით შეუძლებელია ზუსტი და სანდო დიაგნოზის დასმა.

► თუ გაწუხებთ საფუძვლიანი ეჭვი, რომ NPD-ს რაიმე ფორმა გაქვთ, უმჯობესია, ფსიქოლოგს ან ფსიქიატრს მიმართოთ.

რა ვქნა, თუ მგონია, რომ ახლობელ ადამიანს აქვს NPD?

როგორც უკვე აღინიშნა, ნარცისი ადამიანები, როგორც წესი, თავად ვერ ამჩნევენ აშლილობის სიმპტომებს საკუთარ თავებში და ახლობლები მიუთითებენ აშკარა ნიშნებზე. თუ გაწუხებთ მსგავსი ეჭვი ახლობელ ადამიანზე, გახსოვდეთ, რომ:

  • თქვენ მათ ვერ შეცვლით — საკუთარი ქცევის შეცვლა მხოლოდ მათ შეუძლიათ პროფესიონალური დახმარების საჭიროების გააზრებითა და მიღებით;

  • არ მიიღოთ მათი ნათქვამი სიტყვები სენსიტიურად;

  • დააწესეთ ურთიერთობის ჯანსაღი ჩარჩოები — როგორც აღინიშნა, ნარცისი ადამიანები, ნებსით თუ უნებლიეთ, ადამიანების საკუთარი მიზნებისთვის გამოყენებას ცდილობენ. შესაბამისად, ყოველთვის ცხადყავით, თუ რამდენის გაცემას აპირებთ ურთიერთობაში და რამდენის მიღებას ელით;

  • არ უგულებელყოთ გამაფრთხილებელი ნიშნები — თუ ამჩნევთ ახლობელ ადამიანს თვითდაზიანებისკენ მიდრეკილებას, ესაუბრეთ ან დააკვალიანეთ, რომ მიიღოს ის ფსიქოლოგიური დახმარება, რომელიც სჭირდება.

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა (PTSD) — სიმპტომები, დიაგნოზი და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა (ინგლ. Post-Traumatic Stress Disorder, იგივე PTSD) აშლილობაა, რომელიც ყალიბდება სტრესული, ტრავმული ან სიცოცხლისთვის საშიში ცხოვრებისეული მოვლენის განცდის შემდეგ. ტრავმული მოვლენა შეიძლება პირმა თავად გამოცადოს ან შეესწროს სხვების ტრავმას. ტრავმირებულ ადამიანს სტრესული გამოცდილების შემდეგ აკვიატებული და შემაწუხებელი ფიქრები და შეგრძნებები ხანგრძლივი დროით უვითარდება. ეს სიმპტომები ადამიანს  ურთიერთობებსა და ყოველდღიურ ცხოვრებაში ნორმალურად ფუნქციონირებაში ხელს უშლის.

PTSD-ს სიმპტომებთან გასამკლავებლად სხვადასხვა ფსიქოთერაპიული მიდგომა და მედიკამენტი არსებობს. მკურნალობის მიზეზი არა ცხოვრების ძირეულად შეცვლა, არამედ PTSD-ს სიმპტომებისა და სტრესული მოგონებების მართვა და შემსუბუქებაა.

სტატისტიკურად, ყოველ 100 ადამიანში 8-ს მაინც აღენიშნება პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა. რაც შეეხება გენდერულ თვალსაზრისს, ცხოვრების განმავლობაში ქალების 10%-ს, ხოლო მამაკაცების 4%-ს უვითარდებათ პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა. LGBTQ+ ადამიანებს კი PTSD-ს განვითარების კიდევ უფრო მაღალი ალბათობა აქვთ —  რეკორდული 47%.

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის (PTSD) სიმპტომები

PTSD-ის სიმპტომები უარყოფითად ზემოქმედებს ადამიანის კეთილდღეობაზე. ტრავმულმა გამოცდილებამ შეიძლება ადამიანის ფიქრები, ემოციები და ქცევები სრულად მოიცვას იმდენად, რომ მან დაკარგოს ყოველდღიურ ცხოვრებასა და ურთიერთობებში ჯანსაღად ფუნქციონირების უნარი. აშლილობის სიმპტომები განსხვავდება ტრავმული გამოცდილების ტიპის მიხედვით, თუმცა  ყველაზე ხშირად იკვეთება :

  • აკვიატებული მოგონებები და გაცოცხლებული ტრავმა — PTSD-ს მქონე ადამიანებს ახსენდებათ თავიანთი ტრავმული გამოცდილება, ყურადღების გადატანისა და აკვიატებული ფიქრებისგან თავის არიდების მცდელობების მიუხედავად;

  • განსაკუთრებული სიფრთხილე — PTSD-ს მქონე ადამიანი მოსალოდნელი საფრთხეებისადმი განსაკუთრებით, ზოგჯერ გადაჭარბებით ფრთხილია, რაც იწვევს მეხსიერების პრობლემებს, ძილის გართულებას, სხვა საკითხებზე კონცენტრაციის სირთულეს, ზოგჯერ კი გარემოსგან  სრულად მოწყვეტას, რაც ადამიანს სრული იზოლაციისკენ უბიძგებს;

  • თავის არიდება — PTSD-ს მქონე ადამიანები ცდილობენ, თავი აარიდონ ტრავმასთან დაკავშირებულ ადგილებს, ადამიანებს ან სიტუაციებს. იმის მიხედვით, თუ რამდენად ინტენსიურია გამკლავების ეს მექანიზმი, შესაძლოა, ადამიანი თავს არიდებდეს კონკრეტულ გეოგრაფიულ ლოკაციებს ან კონკრეტული ტიპის ამინდსაც კი;

  • განწყობისა და ფიქრების ნეგატიური ცვლილება — PTSD-ს მქონე ადამიანებს მოულოდნელად ახსენდებათ თავიანთი ტრავმული გამოცდილება, რასაც შედეგად შეიძლება ახლდეს  დეპრესია, უსიამოვნო შეგრძნებები, აგრესია, ბრაზი, ჰიპერდამოუკიდებლობა ან ემოციების თავიდან არიდების მცდელობა. აშლილობის მქონე ადამიანს, შესაძლოა, განუვითარდეს  ნეგატიური თვითაღქმა, რომ იგი „დაზიანებულია“ ან ვერასდროს მოერგება გარემოში არსებულ „ნორმალურობის“ სტანდარტებს. PTSD-ს მქონე ადამიანებს სუიციდის, მავნე ნივთიერებების მოხმარების, მუდმივი შფოთვისა და  გარემოსთან შეგუების სირთულის მაღალი ალბათობა აქვთ;

  • ფიზიკური სიმპტომები — PTSD-ს მქონე ადამიანის სხეული განსაკუთრებით მგრძნობიარეა ტრავმის გამომწვევი ან მასთან ასოცირებული დეტალებისადმი. ეს შეიძლება იყოს მოულოდნელი ხმაური, კონკრეტული სურნელი, ხმის ტონი ან სახის გამომეტყველება. ტრავმასთან ასოცირებულ გამღიზიანებლებზე  სხეული განსაკუთრებით სენსიტიურად  რეაგირებს, ირთვება თვითგადარჩენის ინსტინქტი, რაც ტვინის სწრაფ მოქმედებას ბლოკავს.

PTSD-ს მქონე ქალებსა და კაცებს მსგავსი სიმპტომები აღენიშნებათ, თუმცა ისინი, შესაძლოა, განსხვავებულად გამოხატავდნენ მას. ზოგჯერ ქალები მიდრეკილნი არიან მეტი სევდისა და იზოლაციისკენ და ხშირად მათ შეიძლება საკუთარი თავი დაადანაშაულონ. კაცები კი, შესაძლოა, უფრო ბრაზიანები, აგრესიულები, იმპულსურები და დესტრუქციულები იყვნენ. ისინი ხშირად თვითგანკურნების ან სიმპტომების დამალვის მიზნით შეიძლება ნარკოტიკებსა და ალკოჰოლს მოიხმარდნენ.

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის (PTSD) ყურადსაღები ნიშნები

ადამიანებში PTSD-ს ნიშნები, შესაძლოა, ეტაპობრივად  ან ერთდროულად გამოვლინდეს. იმისთვის, რომ გავარკვიოთ, აქვს თუ არა ახლობელ ადამიანს PTSD, აუცილებელია, დავაკვირდეთ, აღენიშნება თუ არა მას შემდეგი ნიშნები:

  • ძირეული ცვლილებები ძილის რეჟიმში, დიეტასა და ურთიერთობებში;

  • გეგმების ცვლილებებისკენ მიდრეკილება;

  • ვალდებულებების შეუსრულებლობა და სამსახურის ხშირად გაცდება;

  • შესამჩნევი განწყობის ცვლილებები;

  • საკუთარ გრძნობებზე საუბრის სირთულე ან სურვილის არქონა;

  • ხშირი კოშმარები ან ძილის პრობლემები;

  • სხვების მიმართ უნდობლობა.

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის (PTSD) გამომწვევი მიზეზები

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის ფუნდამენტური მიზეზი განცდილი ტრავმაა. ერთსა და იმავე ტრავმულ გამოცდილებას ფსიქიკაზე ერთ შემთხვევაში შეიძლება უარყოფითი გავლენა არ ჰქონდეს, ხოლო სხვა დროს შეიძლება მნიშვნელოვანი კვალი დატოვოს მასზე. რთულია წინასწარ იმის განსაზღვრა, თუ ვის შეიძლება განუვითარდეს პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა, თუმცა არსებობს გარკვეული რისკ-ფაქტორები, რომლებსაც სამ ძირითად ჯგუფად ყოფენ: პრეტრავმული (ტრავმამდე), პერიტრავმული (ტრავმისას) და პოსტტრავმული (ტრავმის შემდეგ).

პრეტრავმული რისკ ფაქტორებია:

  • პიროვნების ტემპერამენტი და სტრესთან გამკლავების უნარი;

  • გარემო ფაქტორები, მაგალითად, ბავშვობა, სოციოკულტურული ფონი;

  • გენეტიკა, მაგალითად მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემების გენეტიკური ისტორია.

პერიტრავმული რისკ-ფაქტორებია:

  • ტრავმის სიმწვავე;

  • ტრავმის გამომწვევი მიზეზი ან პირი;

  • განიცდის თუ არა ადამიანი დისოციაციას (მოწყვეტას საკუთარი თავისა და გარესამყაროსგან).

პოსტტრავმული რისკ-ფაქტორები:

  • სტრესთან გამკლავების უნარები;

  • როგორი იყო უკუკავშირი და როგორ შეიცვალა გარემო მოვლენის შემდეგ.

 პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის (PTSD) დიაგნოზი

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის დიაგნოზის დასასმელად აუცილებელია პიროვნებას ზემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომები განცდილი ტრავმიდან სამი თვის ვადაში აღენიშნებოდეს. ზოგჯერ სიმპტომების გამოვლენა იგვიანებს, რაც დიაგნოსტირების  ვადებსაც  ახანგრძლივებს. შესაბამისად, სიმპტომები შეიძლება გამოვლინდეს ტრავმის განცდიდან სულ მცირე სამი თვის ვადაში, ზოგჯერ კი მის გამოვლენას, შესაძლოა, წლებიც დასჭირდეს. ჯერჯერობით დაუდგენელია, თუ რატომ უმკლავდება ზოგი ადამიანი პოსტტრავმულ სტრესულ აშლილობას უკეთესად, ვიდრე სხვები. გამოჯანმრთელების დრო ასევე დამოკიდებულია მედიკამენტების ეფექტურობაზე, თერაპიულ ინტერვენციებსა და უსაფრთხო გარემოზე. დიაგნოზის დასმისას, სიმპტომების გამოვლენის ხანგრძლივობა  ერთი თვე ან მეტი უნდა იყოს  და იწვევდეს უსიამოვნო განცდას ან ყოველდღიური ფუნქციონირების მოშლას. ამასთან, სიმპტომები არ უნდა იყოს გამოწვეული სხვა ფაქტორებით, მაგალითად, სხვა მენტალური აშლილობით.

პოსტტრავმული სტრესული (PTSD) აშლილობის მკურნალობა

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის სამკურნალოდ ყველაზე ეფექტური საშუალება ინდივიდუალური ფსიქოკონსულტაციისა და მედიკამენტების კომბინაციაა. PTSD-ს სიმწვავე პიროვნების  მიხევდით განსხვავდება და, შესაბამისად, ინდივიდუალურად განსხვავებულია მკურნალობის მიდგომებიც. აშლილობის მკურნალობა კომპლექსურია, ამიტომ აუცილებელია, მასში ჩართული იყოს ტრავმის მკურნალობის გამოცდილების მქონე სამედიცინო პირი.

ფსიქოთერაპია

მკურნალობის პირველი ეტაპი ფსიქოთერაპევტთან თუ მკურნალობის წარმმართველ სხვა პირთან (სოციალური  მუშაკი, ფსიქოლოგი ან სხვა) ჯანსაღი და ნდობაზე დაფუძნებული  ურთიერთობის ჩამოყალიბებაა. ფსიქოთერაპევტი შეისწავლის პიროვნებას, მის გამოცდილებასა და მოლოდინებს. მან უნდა უზრუნველყოს პაციენტისთვის სანდო და უსაფრთხო გარემოს შექმნა, რათა ხელახლა არ გაუღვივოს ტრავმა.

თერაპია შეიძლება მოიცავდეს შემდეგ მეთოდებს:

  • ხანგრძლივი ექსპოზიცია (PE) — იგი ეხმარება პაციენტს, ისაუბროს საკუთარ ტრავმაზე, რათა უკეთ მართოს აკვიატებული და არასასურველი ფიქრები. ტრავმულ მოგონებებზე ხშირი საუბარი ადამიანს საკუთარი ფიქრების კონტროლში ეხმარება;

  • კოგნიტიური დამუშავების თერაპია (CPT) — თერაპია დაფუძნებულია იმის გაგებაზე, თუ როგორ ზემოქმედებს ტრავმა გრძნობებსა და ფიქრებზე. იგი პაციენტს საკუთარი ტრავმული გამოცდილების შესახებ არსებული უარყოფითი ფიქრების გარდაქმნას ასწავლის;

  • ტრავმაზე ორიენტირებული კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (TF-CBT) — თერაპია განკუთვნილია PTSD-ს მქონე ბავშვების ან მოზარდებისთვის. მისი მიზანია, ბავშვს ან მოზარდს შეუქმნას უსაფრთხო და სანდო გარემო, რომელშიც მშობლები/მეურვეები და მენტალური ჯანმრთელობის პროფესიონალიც მოიაზრებიან;

  • თვალის მოძრაობის დესენსიბილიზაცია და ხელახალი დამუშავება (EMDR) — თერაპიისას პაციენტს სთხოვენ, იფიქროს მოგონებებთან დაკავშირებულ შეგრძნებებზე. ამ დროს იგი ჩართულია EMDR-ის პროცესში, ანუ ფოკუსირებულია გარეგან სტიმულსა და თვალების მოძრაობაზე. აღნიშნული თერაპია პირს ტრავმის შედეგად რეპრესირებული მოგონებების აღდგენაში ეხმარება;

  • ნარატიული ექსპოზიციის თერაპია (NET) — თერაპიისას პაციენტი განვლილ ცხოვრებისეულ მოვლენებს პოზიტიურ ასპექტში განიხილავს. თერაპია შეიძლება იყოს როგორც ინდივიდუალური, ისე ჯგუფური.

უნდა აღინიშნოს, რომ ტრავმაზე ორიენტირებული ზოგიერთი, მაგრამ არა ყველა, ფსიქოთერაპიის მეთოდი პაციენტებს სთხოვს, ისაუბრონ ტრავმული მოვლენის შესახებ, მაგრამ ინდივიდს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების ძალაუფლება აქვს და შეუძლია, მხოლოდ იქამდე ისაუბროს ტრავმაზე, სანამ ეს კომფორტულია მისთვის. ზოგი კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია არა ტრავმული მოგონებების გახსენებაზე, არამედ ტრავმასთან დაკავშირებული ფიქრების გარდაქმნაზეა ორიენტირებული.

მედიკამენტები

PTSD-ს მკურნალობისას ხშირად ადამიანები დეპრესიასა და შფოთვასთან გასამკლავებლად სეროტონინის მასტიმულირებელ მედიკამენტებს იღებენ, თუმცა თუ პიროვნებას PTSD-სთან ერთად სხვა აშლილობაც აღენიშნება, მათი მიღება რეკომენდებული არ არის. გარდა ამისა, PTSD-ს სამკურნალოდ გამოიყენება სხვადასხვა ტიპის ანტიდეპრესანტები, შფოთვის საწინააღმდეგო მედიკამენტები, განწყობის სტაბილიზატორები და ანტიფსიქოტური მედიკამენტები. წამლების მიღებამდე აუცილებელია კონსულტაცია მენტალური ჯანმრთელობის პროფესიონალთან, რომლებსაც ტრავმაზე  მუშაობის გამოცდილება აქვს.

პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის მკურნალობის საბოლოო მიზანი PTSD-სთან დაკავშირებული სიმპტომების ინტენსივობის, სიხშირისა და სიმწვავის შემცირებაა, რათა არ დაირღვეს ადამიანის ყოველდღიური ფუნქციონირება და რუტინა.

► პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის მკურნალობის მიზანი ტრავმასთან დაკავშირებული მოგონებების დავიწყება და ამოშლა არ არის. მკურნალობის მიზანია ტრავმული მოგონებები გახდეს გაძლებადი, სიმპტომები კი — მართვადი.

► უნდა გვახსოვდეს, რომ პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა განკურნებადი და მართვადია. სწორი მკურნალობითა და სისტემატური მხარდაჭერით ადამიანს შეუძლია დაუბრუნდეს ჩვეულ ცხოვრებას.

გამოყენებული წყარო:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: iStock

წყარო

მშობიარობის შემდგომი დეპრესია — რა უნდა ვიცოდეთ?

მიერ
admin
-
0
#image_title

პოსტნატალური, იგივე პოსტპარტუმ ან მშობიარობის შემდგომი, დეპრესია (ინგლ. Postpartum Depression ან Postnatal Depression) ბავშვის გაჩენის შემდგომ პერიოდში იჩენს თავს და ცხოვრების ხარისხს საგრძნობლად აუარესებს. დეპრესიის ეს ფორმა ძირითადად გამოიხატება გახშირებულ ტირილში, გადაღლილობაში, დანაშაულის ირაციონალურ შეგრძნებასა და შფოთვაში.

► პოსტპარტუმ დეპრესიის მართვა სავსებით შესაძლებელია პროფესიონალური ფსიქოლოგიური დახმარებით და, საჭიროების შემთხვევაში, მედიკამენტური მკურნალობითაც.

პოსტნატალური დეპრესიის ტიპები

მშობიარობისშემდგომი გუნება-განწყობის აშლილობების სამი სხვადასხვა ტიპი არსებობს:

  • პოსტნატალური მელანქოლია — პოსტნატალური მელანქოლია მშობიარობის შემდეგ ადამიანების დაახლოებით 75%-ს აწუხებს. დეპრესიის ამ ფორმის პირობებში, ადამიანები შეიძლება განიცდიდნენ მოულოდნელ ემოციურ შეტევებს, ტიროდნენ უმიზეზოდ, აწუხებდეთ ხანგრძლივი და უმიზეზო სევდა და გადაჭარბებული შფოთვა ყველაფერზე. როგორც წესი, ის თავს იჩენს მშობიარობის შემდგომ პირველივე კვირაში და, თუ არ გართულდა, დაახლოებით 2 კვირა გრძელდება. მიუხედავად იმისა, რომ პოსტნატალური მელანქოლია საკმაოდ არასასიამოვნო მდგომარეობაა, როგორც წესი, ის თავისით ქრება ორ კვირაში, ყოველგვარი პროფესიონალური ჩარევის გარეშე. ამ დროის მანძილზე ემოციებთან გამკლავების საუკეთესო გზა ახლობელ ადამიანებთან (ოჯახის წევრებთან, მეგობრებთან ან/და პარტნიორთან) თქვენი ემოციური საჭიროებების სწორი კომუნიკაციაა;

  • პოსტნატალური დეპრესია — პოსტნატალური დეპრესია გაცილებით სერიოზული პრობლემაა, რომელიც დაახლოებით ყოველი შვიდი ახალნამშობიარები ადამიანიდან ერთში მაინც ვლინდება. თუ დეპრესიის ეს ტიპი ადამიანს უკვე ჰქონდა, დაახლოებით 30%-ით იზრდება შანსი, რომ მომდევნო ორსულობისას კვლავ მოუწევს ამ მდგომარეობასთან გამკლავება. მისი მთავარი ნიშნები შეიძლება იყოს როგორც გუნება-განწყობის რადიკალური ცვლილებები, ხშირი ტირილი, გაღიზიანებადობა და გადაღლა, ისე დანაშაულის გრძნობა, შფოთვა და საკუთარ თავზე ან ბავშვზე ზრუნვის შეუძლებლობა. პოსტნატალური დეპრესიის სიმპტომები შეიძლება იყოს როგორც მსუბუქი, ისე ძალიან ძლიერი, და ისინი შეიძლება გაჩნდეს მშობიარობიდან ერთი კვირის ვადაში ან უფრო ეტაპობრივად, ერთი წლის განმავლობაში. მართალია, სიმპტომები შეიძლება რამდენიმე თვე გაგრძელდეს, თუმცა ფსიქოთერაპია და მედიკამენტური მკურნალობა, როგორც წესი, საკმაოდ ეფექტურია;

  • პოსტნატალური ფსიქოზი — პოსტნატალური ფსიქოზი პოსტნატალური დეპრესიის ყველაზე რთული და საფრთხილო ფორმაა, რომელიც სასწრაფო სამედიცინო ყურადღებას საჭიროებს. ის საკმაოდ იშვიათია და საშუალოდ ყოველ 1000 ადამიანიდან მხოლოდ 1-ში ვლინდება. ჩვეულებრივ, პოსტნატალური ფსიქოზის სიმპტომები მშობიარობიდან მალევე იჩენს თავს და ძალიან ძლიერია — ისინი შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე კვირიდან რამდენიმე თვემდე. სიმპტომებს შორის შეიძლება იყოს ძლიერი ღელვა, დაბნეულობა, უიმედობისა და სირცხვილის განცდა, უძილობა, პარანოია, დელუზიები ან/და ჰალუცინაციები, ჰიპერაქტივობა, ზედმეტად სწრაფი ლაპარაკი ან მანია. პოსტნატალური ფსიქოზი მოითხოვს დაუყოვნებლივ სამედიცინო დახმარებას, რადგან მის დროს იზრდება როგორც სუიციდის, ისე ახალშობილისთვის ზიანის მიყენების საფრთხე. მკურნალობა, ჩვეულებრივ, მოიცავს ჰოსპიტალიზაციას, ფსიქოთერაპიასა და მედიკამენტებს.

► როგორ გავიგო, პოსტნატალური მელანქოლია მაქვს თუ დეპრესია? — მსგავსებების მიუხედავად, პოსტნატალური მელანქოლიის სიმპტომები მხოლოდ 2 კვირამდე გრძელდება და ისინი უფრო მსუბუქია, ხოლო პოსტნატალური დეპრესიის შემთხვევაში ისინი რამდენიმე კვირიდან რამდენიმე თვემდე გრძელდება და უფრო ძლიერია. შესაძლოა, პოსტნატალური მელანქოლია გქონდეთ, თუკი მშობიარობის შემდეგ აღგენიშნებათ:

  • უმიზეზო ტირილი;

  • მოჭარბებული ემოციები;

  • მადის დაკარგვა;

  • ძილის პრობლემები;

  • გუნება-განწყობის მოულოდნელი ცვლილებები.

პოსტნატალური დეპრესიის რისკ-ფაქტორები

პოსტნატალური დეპრესიის რისკი შეიძლება კონკრეტულმა გარემოებებმა გაზარდოს. მათ შორისაა:

  • პირად ან ოჯახის სამედიცინო ისტორიაში დეპრესიის, პოსტნატალური დეპრესიის ან/და პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობის (PMDD) არსებობა;

  • კონფლიქტები პარტნიორთან ან სხვა ურთიერთობებში;

  • მეგობრებისა და ძვირფასი ადამიანებისგან მხარდაჭერის ნაკლებობა;

  • გაორებული გრძნობები ორსულობის მიმართ;

  • ორსულობასთან დაკავშირებული გართულებები, მაგალითად, ჯანმრთელობის პრობლემები, რთული ორსულობა ან/და ნაადრევი მშობიარობა;

  • მშობიარობა 20 წლამდე ასაკში ან მარტოხელა მშობლობა;

  • ახალშობილი, რომელიც ბევრს ტირის ან რომელსაც შეზღუდული შესაძლებლობები აქვს.

პოსტნატალური დეპრესიის სიმპტომები

ზოგი ადამიანი პოსტნატალური დეპრესიის სიმპტომების გამო შეიძლება სირცხვილს გრძნობდეს ან ფიქრობდეს, რომ ცუდი მშობელია იმის გამო, რომ ასე გრძნობს თავს. . გახსოვდეთ, რომ თქვენ მარტო არ ხართ — პოსტნატალური დეპრესია ძალიან ხშირია და ის სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ცუდი ადამიანი ან მშობელი ხართ.

შესაძლოა, პოსტნატალური დეპრესია გაწუხებდეთ, თუკი მშობიარობის შემდეგ აღგენიშნებათ შემდეგი სიმპტომები:

  • სევდის, უიმედობის ან/და დანაშაულის გრძნობა;

  • გადაჭარბებული დარდი და მღელვარება;

  • საყვარელ საქმიანობებში ინტერესის დაკარგვა;

  • მადის ცვლილება ან ჭამაზე საერთოდ უარის თქმა;

  • ენერგიისა და მოტივაციის დაკარგვა;

  • უძილობა ან, პირიქით, სურვილი იმისა, რომ მუდმივად გეძინოთ;

  • უმიზეზოდ ან გაუჩერებლად ტირილი;

  • ფიქრისა და კონცენტრაციის სირთულე;

  • სუიციდური ფიქრები ან იმის სურვილი, რომ აღარ იყოთ ცოცხალი;

  • ახალშობილისადმი გულგრილობა ან/და შფოთვა ბავშვთან დაკავშირებით;

  • ფიქრები იმაზე, რომ რაიმე დაუშავოთ ბავშვს, ან შეგრძნება, რომ ბავშვი არ გინდათ;

► თუ ჩამოთვლილი სიმპტომების უმეტესობა გეცნობათ, აუცილებლად მიმართეთ პროფესიონალს. ეს შეიძლება იყოს ოჯახის ექიმი, მეან-გინეკოლოგი ან მენტალური ჯანმრთელობის პროფესიონალი (მაგალითად, ფსიქოთერაპევტი ან ფსიქიატრი), ასევე თქვენი ბავშვის პედიატრი.

რა იწვევს პოსტნატალურ დეპრესიას?

სამწუხაროდ, პოსტნატალური დეპრესიის გამომწვევ მიზეზებზე სიღრმისეული კვლევები ჯერჯერობით არ არის ჩატარებული, თუმცა ცნობილია, რომ ესტროგენისა და პროგესტერონის დონე ორსულობისას ათმაგად იზრდება ორგანიზმში და მკვეთრად ეცემა მშობიარობის შემდეგ. მშობიარობიდან დაახლოებით სამი დღის ვადაში ყველა ჰორმონი თავის ჩვეულ დონეს უბრუნდება.

ამ ჰორმონალური ცვლილებების გარდა, მშობიარობასთან დაკავშირებული ფსიქოლოგიური და სოციალური ცვლილებები ასევე ზრდის პოსტნატალური დეპრესიის რისკს. ამ ცვლილებებს შორის შეიძლება იყოს ფიზიკური ცვლილებები მშობიარობის შემდეგ, ძილის ნაკლებობა, მშობლობასთან დაკავშირებული შფოთვები და ცვლილებები ურთიერთობებში.

შეიძლება, პოსტნატალური დეპრესია მამებსაც დაემართოთ?

კი, პოსტნატალური დეპრესიის სიმპტომები როგორც დედას, ისევე მამასაც შეიძლება გამოუვლინდეს. თქვენ და თქვენმა პარტნიორმა დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ პროფესიონალს, თუკი ბავშვის გაჩენის შემდეგ დეპრესიისა და შფოთვის ნიშნები აღგენიშნებათ. მშობლების დაახლოებით 4%-ს უწევს დეპრესიის ამ ტიპთან გამკლავება მშობიარობიდან ერთი წლის განმავლობაში.

შესაძლოა, რომ პოსტნატალურმა დეპრესიამ ახალშობილზეც იმოქმედოს?

კი, ჩამოთვლილი სიმპტომების სიმწვავიდან გამომდინარე, სავსებით შესაძლებელია, რომ თქვენმა ფსიქოლოგიურმა მდგომარეობამ ბავშვზეც იმოქმედოს. პროფესიონალური დახმარების მიღება კი როგორც თქვენთვის, ისე თქვენი ჩვილისათვის არის სასიკეთო.

კვლევების მიხედვით, მშობლის პოსტნატალური დეპრესია ახალშობილზე შემდეგ ფორმებში შეიძლება გამოიხატოს:

  • გაგიჭირდეთ ახალშობილთან ემოციური კავშირის დამყარება;

  • ბავშვს ჰქონდეს ქცევითი ან სწავლასთან დაკავშირებული პრობლემები;

  • ტოვებდეთ ახალშობილის პედიატრთან ჩანიშნულ სავალდებულო სამედიცინო კონსულტაციებს;

  • ბავშვს ჰქონდეს ძილის ან/და კვების პრობლემები;

  • არასაკმარისად ყურადღებიანი იყოთ ბავშვის საჭიროებებისადმი ან ვერ ამჩნევდეთ, როდის არის ის ავად;

  • შესაძლოა, ბავშვს არასრულად განუვითარდეს სოციალური უნარ-ჩვევები.

პოსტნატალური დეპრესიის დიაგნოსტირება

არ არსებობს პოსტნატალური დეპრესიის დიაგნოსტირების ერთი უნივერსალური მეთოდი. მშობიარობის შემდეგ ექიმთან ვიზიტი შეიძლება მოიცავდეს ისეთი საკითხების განხილვას, როგორებიცაა  ემოციური მდგომარეობა მშობიარობის შემდეგ, პირადი ; სამედიცინო ისტორია; ასევე ფიზიკური, გინეკოლოგიური და ლაბორატორიული გამოკვლევების შედეგები.

პოსტნატალური დეპრესიის დასადგენად ექიმმა ასევე შეიძლება დაგისვათ კითხვები ბავშვის მდგომარეობაზე და თქვენს მისდამი დამოკიდებულებაზე მშობიარობის შემდეგ. სწორი დიაგნოზის დასასმელად საჭიროა, რომ იყოთ აბსოლუტურად გულწრფელი და არ მოგერიდოთ ან შეგრცხვეთ არასასიამოვნო კითხვებზე პასუხის გაცემა.

ექიმმა ასევე შეიძლება დაგინიშნოთ სისხლის საერთო ანალიზის კვლევა, რადგან პოსტნატალურ დეპრესიას შეიძლება თან ახლდეს ბევრი ისეთი სიმპტომი, რომელიც ჰგავს ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემებს.

► გახსოვდეთ, რომ ექიმის მიზანია, უზრუნველყოფს თქვენი ჯანმრთელობა და კეთილდღეობა, ამიტომ აუცილებელია, რომ იყოთ გულწრფელი. პოსტნატალურ დეპრესიაში სამარცხვინო არაფერია და არ დაგავიწყდეთ, რომ თქვენ არ ხართ მარტო — ამ პრობლემას უამრავი მშობელი აწყდება.

ტესტური კვლევები

როგორც უკვე აღინიშნა, დიაგნოსტირების მთავარი მეთოდიდან გამომდინარე, რომელიც გასაუბრებაა ექიმსა და პაციენტს შორის, სწორი დიაგნოზის დასმა თითქმის შეუძლებელია აბსოლუტური გულწრფელობის გარეშე.

ბევრი სამედიცინო პროფესიონალი ანიჭებს უპირატესობას ედინბურგის პოსტნატალური დეპრესიის სკალას, რომელიც 10 კრიტიკული კითხვისაგან შედგება პაციენტის ზოგად ემოციურ მდგომარეობაზე, შფოთვასა და დანაშაულის შეგრძნებაზე. პაციენტის ამოცანაა, მონიშნოს პასუხი, რომელიც ყველაზე უკეთ აღწერს მის მდგომარეობას ბოლო ერთი კვირის განმავლობაში. რაც უფრო მაღალია საბოლოო ქულა, მით მეტია შანსი, რომ პოსტნატალურია დეპრესია გქონდეთ.

პოსტნატალური დეპრესიის მართვა და მკურნალობა

პოსტნატალური დეპრესიის მკურნალობის ტიპი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად მძიმე სიმპტომები აქვს პაციენტს. ჩვეულებრივ, ექიმი ნიშნავს ჩამოთვლილთაგან რომელიმეს:

  • შფოთვის საწინააღმდეგო მედიკამენტები ან ანტიდეპრესანტები;

  • ფსიქოთერაპია (მაგალითად, კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია);

  • ჯგუფური თერაპია მსგავსი გამოცდილების მქონე ადამიანებთან.

პოსტნატალური ფსიქოზის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს შფოთვისა, დეპრესიისა და ფსიქოზის საწინააღმდეგო მედიკამენტებს. საჭიროების შემთხვევაში, პაციენტი შეიძლება გაგზავნონ შესაბამის სამკურნალო დაწესებულებაში რამდენიმე დღით, სანამ კვლავ სტაბილური და უსაფრთხო არ გახდება როგორც საკუთარი თავისთვის, ისე ახალშობილისათვის. უკიდურეს შემთხვევებში, როდესაც მკურნალობის სხვა მეთოდები წარუმატებელია, შესაძლოა, ეფექტი ჰქონდეს ელექტროკონვულსიურ თერაპიას (ECT).

მედიკამენტები

პოსტნატალური დეპრესიის სიმპტომების სამართავად ექიმმა შეიძლება ანტიდეპრესანტები დაგინიშნოთ. ანტიდეპრესანტები ხელს უწყობს თქვენს ტვინში იმ ქიმიური ნივთიერებების დაბალანსებას, რომლებიც თქვენს გუნება-განწყობაზე ზემოქმედებს.

თუკი ბავშვი ძუძუთი კვებაზე გყავთ, გაესაუბრეთ თქვენს ექიმს ანტიდეპრესანტის მიღების შესაძლო დადებით და უარყოფით მხარეებზე. არსებობს ალბათობა, რომ მედიკამენტები ბავშვის ორგანიზმში დედის რძისაგან მოხვდეს, თუმცა გადაცემის დონე, როგორც წესი, დაბალია, და არაერთი ანტიდეპრესანტი მიიჩნევა ბავშვისთვის უსაფრთხოდ. ექიმი დაგეხმარებათ ისეთი მედიკამენტის შერჩევაში, რომელიც სწორია თქვენი სიმპტომებისთვის და უსაფრთხოა ძუძუთი კვებისთვის.

გახსოვდეთ, რომ ანტიდეპრესანტებს შედეგის საჩვენებლად მინიმუმ სამი ან ოთხი კვირა მაინც სჭირდება. მედიკამენტების დროზე ადრე შეჩერებამ შეიძლება სიმპტომების დაბრუნება გამოიწვიოს. არ შეწყვიტოთ ანტიდეპრესანტის სმა ექიმის დანიშნულების გარეშე — როგორც წესი, ის შემცირებულ დოზაზე გადაგიყვანთ მანამ, სანამ მთლიანად შეწყვეტდეთ მედიკამენტის მიღებას.

როგორ გავუმკლავდეთ პოსტნატალურ დეპრესიას?

პირველ ყოვლისა, გახსოვდეთ, რომ პოსტნატალური დეპრესიის გარკვეულ ფორმას თითქმის ყველა განიცდის მშობიარობის შემდეგ და გაურკვეველი და მოზღვავებული ემოციები როგორც საკუთარ თავზე, ისე ახალშობილზე, სრულიად ნორმალურია. ასევე, იცოდეთ, რომ არ ხართ ვალდებული, ამ ყველაფერს დახმარების გარეშე გაუმკლავდეთ.

ქვემოთ ჩამოთვლილია რამდენიმე რჩევა საიმისოდ, რომ ამ პრობლემას უფრო მარტივად გაუმკლავდეთ მშობიარობის შემდეგ:

  • მოძებნეთ ადამიანი, რომელთანაც გულწრფელად საუბარი გსიამოვნებთ ან/და გეხმარებათ — ფსიქოთერაპევტი, მეგობარი, ოჯახის წევრი, პარტნიორი ან სხვა;

  • შეუერთდით ისეთ ჯგუფურ თერაპიას, რომელშიც სპეციფიკურად მხოლოდ ის ადამიანები არიან, რომლებმაც ახლახან გააჩინეს ბავშვი;

  • მეტი დრო დაუთმეთ თქვენს ფიზიკურ ჯანმრთელობას: იკვებეთ ჯანსაღად და ივარჯიშეთ რეგულარულად;

  • არ იგრძნოთ თავი დამნაშავედ დასვენებისას — ორსულობა, მშობიარობა და ახალშობილის მოვლა ძალიან რთული და საპასუხისმგებლო ამოცანებია, შესაბამისად, თქვენი სხეულის და გონების განტვირთვა თქვენი პრიორიტეტი უნდა იყოს;

  • გამონახეთ დრო საკუთარ თავზე ზრუნვისა და საყვარელი აქტივობებისათვის.

რა ხდება, თუ პოსტნატალურ დეპრესიას არ ვმკურნალობთ?

თუ პოსტნატალური დეპრესიის შესამჩნევ ნიშნებს სამედიცინო ყურადღების გარეშე დატოვებთ, საფრთხის ქვეშ დააყენებთ საკუთარ თავსაც და ახალშობილსაც. ასეთ დროს, შესაძლოა, რომ:

  • მუდამ უჩიოდეთ ენერგიას;

  • მუდამ უჩიოდეთ უხასიათობას;

  • გეგონოთ, რომ არ გაქვთ მშობლობისთვის საჭირო უნარები;

  • გიჭირდეთ გადაწყვეტილებების მიღება ან კონცენტრაცია ყველაზე მარტივ დავალებებზეც კი;

  • გაგიჩნდეთ ფიქრები თვითდაზიანებაზე.

► გახსოვდეთ: პოსტნატალურ დეპრესიაში არაფერია სამარცხვინო და ის უამრავ ადამიანს აწუხებს. ამის გამო არც ცუდი მშობელი ხართ და არც ცუდი ადამიანი. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, არ არის აუცილებელი, რომ ამ პრობლემას მარტო გაუმკლავდეთ — მიმართეთ პროფესიონალს და იზრუნეთ საკუთარი თავისა და თქვენი ბავშვის ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე.

პოსტნატალური დეპრესიის პრევენცია

სამწუხაროდ, პოსტნატალური დეპრესიის ბოლომდე პრევენცია არ არის შესაძლებელი. პრევენციის ხელშემწყობი ფაქტორი იქნება პოსტნატალურ დეპრესიაზე წინასწარ ინფორმაციის მიღება, გამაფრთხილებელი ნიშნების ცოდნა და რისკ-ფაქტორების აწონ-დაწონა. ქვემოთ მოცემულია რამდენიმე მარტივი რჩევა, რომელიც, შესაძლოა, დაგეხმაროთ პოსტნატალური დეპრესიის პრევენციაში:

  • რეალისტურად განეწყვეთ მშობიარობისა და მშობლობისადმი;

  • შეზღუდეთ მნახველები მშობიარობიდან პირველი კვირის განმავლობაში;

  • ითხოვეთ დახმარება და გააგებინეთ სხვებს, როგორ შეუძლიათ თქვენი დახმარება;

  • გამოიძინეთ და დაისვენეთ რაც შეიძლება მეტი მაშინ, როდესაც ახალშობილსაც სძინავს;

  • ივარჯიშეთ — მაგალითად, გადით სახლიდან და გაისეირნეთ დასვენების მიზნით;

  • ხშირად ესაუბრეთ ოჯახის წევრებს და მეგობრებს, იზოლაცია და მარტოობა ხელს უწყობს დეპრესიის განვითარებას;

  • გაამყარეთ ურთიერთობა  პარტნიორთან და ეცადეთ, გამონახოთ დრო ერთმანეთისთვის;

გამოყენებული წყაროები: 

სტატიის მთარგმნელი: მარიამ რაზმაძე

მთავარი სურათი: Medium

წყარო

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობა (ODD) — სიმპტომები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობა (ინგლ. Oppositional Defiant Disorder, იგივე ODD) არის ბავშვების ქცევითი აშლილობა, რომელსაც ახასიათებს ემოციებისა და ქცევების დარეგულირების სირთულე. კერძოდ, ემოციების რეგულაციასთან დაკავშირებული პრობლემები ხშირად ვლინდება ბრაზისა და გაღიზიანების სახით, ხოლო ქცევის რეგულაციის პრობლემა გამოიხატება წინააღმდეგობის გაწევასა და გამომწვევ ქცევებში.

როგორც წესი, ODD-ს ნიშნებს ადამიანი ბავშვობაში ან ადრეულ თინეიჯერობაში ავლენს, თუმცა, შესაძლოა, ის შედარებით გვიანაც განვითარდეს. ბავშვებს, რომლებსაც ეს აშლილობა უდგინდებათ, უჭირთ ემოციების კონტროლი, თანატოლებთან მარტივი კომუნიკაცია და ისინი, როგორც წესი, ზომაზე მეტ აგრესიას და გაღიზიანებას გამოხატავენ. აშლილობის ქცევითი ნაწილი მიემართება სხვებისადმი უპატივცემულობას (ხშირად  მეორე ადამიანის გამოწვევის მიზნით იყენებენ), რომელიც აშკარაა კამათის ან სხვა ისეთი სიტუაციის დროს, როდესაც მათ აზრს/დამოკიდებულებას იმთავითვე არ ეთანხმებიან.

ODD თუ ყოფაქცევის აშლილობა?

ODD და ყოფაქცევის აშლილობა (ინგლ. Conduct Disorder) — ორივე ქცევითი აშლილობაა და, როგორც წესი, ბავშვობის ან მოზარდობის ასაკში იჩენს თავს, თუმცა ODD-ს მხოლოდ კამათისკენ მიდრეკილება და დაუმორჩილებლობა ახასიათებს, ხოლო ყოფაქცევის აშლილობას გაცილებით სერიოზული და აგრესიული გამოვლინებები აქვს.

ბავშვებსა და მოზარდებში ODD-ის სიმპტომები მოიცავს დაუმორჩილებლობასა და დაპირისპირებას ავტორიტეტულ ფიგურებთან, მაგალითად,  მშობლებთან, მასწავლებლებსა და სხვა ზრდასრულ ადამიანებთან. ასეთ დროს ბავშვებმა შეიძლება ხშირად იკამათონ, უგულებელყონ წესები, მიზანმიმართულად გააღიზიანონ სხვები და ჯიუტად აარიდონ თავი საკუთარ შეცდომებზე პასუხისმგებლობის აღებას.

მეორე მხრივ, ყოფაქცევის აშლილობა შეიძლება გამოვლინდეს სხვა ადამიანების ან/და ცხოველებისადმი ფიზიკური აგრესიით, სხვისი საკუთრების განადგურებით და გარშემომყოფთა წესებისა და უფლებების სრული უგულებელყოფით. ყოფაქცევის აშლილობის მქონე ბავშვებმა შეიძლება სოციალური ნორმების დამრღვევი ქცევები ჩაიდინონ ყოველგვარი თანაგრძნობისა და სინანულის გარეშე.

ODD თუ ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა (ADHD)

ODD-სა და ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობას (ADHD) მსგავსი სიმპტომები აქვთ, თუმცა აბსოლუტურად განსხვავებული მახასიათებლები. მაგალითად, როგორც უკვე აღინიშნა, ODD-ს პირობებში ადამიანები კამათზე, შურისძიებასა და სხვების გაღიზიანებაზე ორიენტირებულები არიან. ODD-ის მქონე ბავშვები და მოზარდები უგულებელყოფენ წესებსა და ავტორიტეტულ ფიგურებს, ხშირად ბრაზდებიან და იქცევიან სხვებისთვის საზიანოდ.

ADHD-ს შემთხვევაში კი ადამიანებს უჭირთ ყურადღების კონცენტრირება და არიან ჰიპერაქტიურები და იმპულსურები. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მათი იმპულსური საქციელები, ხშირ შემთხვევაში, არ ითვალისწინებს სამომავლო შედეგებს, ისინი მიზანმიმართულად არ ავლენენ სხვებისადმი უპატივცემულობას.

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობის (ODD) სიმპტომები და ნიშნები

ODD-ს სიმპტომები, როგორც წესი, შესამჩნევი და მუდმივია და აისახება ცხოვრების ხარისხზე. ODD-ს ბავშვებში ახლავს დაუმორჩილებლობისა და დაპირისპირების პერიოდები, რომლებსაც თან სდევს ბრაზი ან გაღიზიანება. სხვა დიაგნოსტიკური კატეგორიებისგან განსხვავებით, რომლებსაც ქცევის მტკიცებულება სხვადასხვა გარემოში სჭირდებათ, ODD-ს მქონე ბავშვებმა შეიძლება დამაზიანებელი ქცევა მხოლოდ ერთ გარემოში (მაგალითად, სახლში) გამოხატონ.

ბავშვები და მოზარდები ხსენებულ სირთულეებს ხშირად ავლენენ უფროსებთან (ზოგჯერ იმდენად, რომ ეს შეიძლება მშობელზე ძალადობად იქცეს) და თანატოლებთან ურთიერთობებში. უფროსებთან წინააღმდეგობაში ყოფნა, ზოგადად, მოზარდის განვითარების ტიპური და ბუნებრივი ნაწილია. მაგალითად, დემონსტრაციულად ცუდ გუნებაზე ყოფნა ან/და უეცარი გაღიზიანება/ბრაზი ძალიან გავრცელებულია სკოლამდელი ასაკის ბავშვებში, ხოლო მოზარდები, როგორც წესი, უფროსების დაწესებულ საზღვრებს ეჭვქვეშ აყენებენ და გამუდმებით ცდიან, რამდენად შორს შეუძლიათ შეტოპვა. თუმცა, მეორე მხრივ, ODD-ს მქონე ადამიანები ხშირად უსვამენ ხაზს, რომ მათი რეაქციები სრულიად გამართლებული და მართებულია უსამართლო მოლოდინებისა და გარემოებებისადმი.

ქვემოთ მოცემულიაODD-ს  ყველაზე გავრცელებული სიმპტომები:

  • ბრაზი და გაღიზიანება — მათ შორის ხშირი აფეთქება მოჭარბებული სიბრაზისაგან, თავშეკავების მარტივად დაკარგვა და მარტივად გაღიზიანება სხვა ადამიანების გამო;

  • გამომწვევი საქციელები — მათ შორის ხშირი კამათი ზრდასრულებთან თუ ავტორიტეტულ ფიგურებთან, საკუთარი შეცდომების სხვებისთვის დაბრალება, წესების ღიად დარღვევა და სხვების მიზანმიმართულად გაბრაზება;

  • შურისძიება — მათ შორის სასტიკი და გულცივი ფრაზების თქმა სხვებისთვის, უგუნებობის შემთხვევაში შურისძიების წყურვილი და შურისმაძიებლური ან მანიპულაციური ქმედებები (მინიმუმ ორჯერ ექვსი თვის განმავლობაში).

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობის (ODD) გამომწვევი მიზეზები

ODD-ს გამომწვევი მიზეზები ჯერჯერობით სიღრმისეულად შესწავლილი არ არის, თუმცა შესაძლო რისკ-ფაქტორებს შორისაა ტვინის პათოლოგიები, მშობლების ჩართულობის ნაკლებობა ბავშვის აღზრდაში და გენეტიკური ფაქტორები.

ბავშვებსა და მოზარდებში ODD-ს გამომწვევ მიზეზებს შორის შეიძლება იყოს:

  • გარემო ფაქტორები — გარემო ფაქტორები, როგორიცაა ძალადობის პირდაპირი ან არაპირდაპირი გამოცდილება, უარყოფითად ზემოქმედებს ბავშვის ქცევაზე და ზრდის ODD-ს სიმპტომების განვითარების რისკებზე. ასევე, ფინანსური პრობლემები და არასტაბილურ ოჯახური მდგომარეობაც შეიძლება გახდეს ის სტრეს-ფაქტორი, რომელიც გამოიწვევს მავნებლური და დაუმორჩილებელი ქცევების ჩამოყალიბებას;

  • ბიოლოგიური ფაქტორები — ბიოლოგიური ჭრილიდან ODD-ს ერთ-ერთი გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს ნეიროგადამცემების (იგივე ნეიროტრანსმიტერები — ნივთიერებები, რომლებიც ნერვულ უჯრედებს იმპულსების მიმოცვლაში ეხმარება) დისბალანსი ტვინში. მათი ფუნქციონირების დარღვევამ შეიძლება იმოქმედოს ქცევისა და ემოციების რეგულაციაზე;

  • გენეტიკური ფაქტორები — კვლევა აჩვენებს, რომ გენეტიკურმა ფაქტორებმა შეიძლება შეიტანოს წვლილი ქცევით აშლილობებში, მათ შორის ODD-ში. ბავშვებსა და მოზარდებს შეიძლება ჰქონდეთ გენები, რომლებიც მათ ამ აშლილობის განვითარებისადმი უფრო მოწყვლადს ხდის. მიუხედავად ამისა, გენეტიკური ფაქტორები სრულიად ვერ ხსნის ODD-ს გამოვლინებას;

  • მშობლები, რომლებსაც მენტალური ჯანმრთელობის პრობლემები აქვთ — ისეთ გარემოში აღზრდამ, რომელშიც მშობლებს ADHD, ODD, ან სხვა ქცევითი პრობლემები აწუხებთ, შეიძლება გაზარდოს ODD-ს განვითარების რისკს ბავშვში. ბავშვები საკმაოდ მარტივად სწავლობენ და იმეორებენ მავნებლურ საქციელებს, რომლებსაც მშობლებში აფიქსირებენ. გარდა ამისა, ბავშვის მკაცრად, უყურადღებოდ ან ზედმეტად კონტროლზე ორიენტირებულად გაზრდამ შეიძლება ბავშვზე უარყოფითად იმოქმედოს;

  • მშობლების არასაკმარისი ჩართულობა ბავშვის აღზრდაში — მშობლის ჩართულობის ან დადებითი აღზრდის მეთოდების ნაკლებობამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ODD-ს განვითარებას. ცვალებადი დისციპლინა, სტრუქტურის ნაკლებობა და არასაკმარისი მეთვალყურეობა ზრდის აგრესიული და დაუმორჩილებელი საქციელების ჩამოყალიბების რისკს. მეორე მხრივ, სითბო, თანმიმდევრული დისციპლინა და ღიად დაწესებული ქცევის საზღვრები ხელს უწყობს როგორც ODD-ს განვითარების რისკის შემცირებას, ისე სიმპტომების ეფექტურად მართვას.

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობის (ODD) გართულებები

ODD-ს, შესაძლოა, არაერთი გართულება მოჰყვეს ბავშვებში, მათ შორის დეპრესია, შფოთვა, ნივთიერებებზე დამოკიდებულება, ანტისოციალურ ქცევა, ცუდი აკადემიური მოსწრება, იმპულსურობა და სუიციდის გაზრდილი რისკი.

ქვემოთ მოცემულია ODD-ს შესაძლო გართულებები ბავშვებში:

  • დეპრესია — ODD-ს მქონე ბავშვებს შეიძლება დაუმორჩილებელი და გამომწვევი ქცევის, სოციალური სირთულეებისა და სხვებთან უარყოფითი ინტერაქციების გამო დეპრესია განუვითარდეთ. მუდმივმა კონფლიქტმა და გაღიზიანებამ შეიძლება სევდისა და უიმედობის შეგრძნებები გააჩინოს;

  • შფოთვა — პატარაობაში გამოვლენილი შფოთვა ODD-ს ერთ-ერთი შესაძლო გართულებაა. გამუდმებულმა დაუმორჩილებლობამ შეიძლება ბავშვისა და ოჯახისთვის შექმნას ისეთი გარემო, რომელიც იწვევს სტრესის, დაძაბულობისა და მღელვარების ზრდის;

  • ნივთიერებებზე დამოკიდებულება — ODD-ს მქონე ადამიანებმა შეიძლება თვითმკურნალობის მიზნით გამოიყენონ სხვადასხვა ნივთიერება გაღიზიანებასთან, ემოციურ დისრეგულაციასა და თანატოლების მხრიდან წნეხთან გასამკლავებლად;

  • ანტისოციალური ქცევა — უყურადღებოდ დატოვების შემთხვევაში ODD შეიძლება გადაიზარდოს ყოფაქცევის აშლილობაში, შესაბამისად, გაიზარდოს აგრესია, წესების დარღვევა და ანტისოციალური ქცევები. საბოლოოდ, შესაძლოა, ამას მოჰყვეს სერიოზული გართულებები, მათ შორის სამართლებრივი პრობლემები, დაძაბული პირადი ურთიერთობები და სოციალური ინტერაქციების ჯანსაღად წარმოების დაქვეითება;

  • ცუდი აკადემიური მოსწრება — მავნებლური ქცევა, უფროსებთან მუდმივი კამათი და წესების დაუმორჩილებლობა საბოლოოდ შეიძლება უარყოფითად აისახოს ODD-ს მქონე ბავშვის აკადემიურ წინსვლაზე;

  • იმპულსურობა — იმპულსურობა და არასათანადო გადაწყვეტილებების მიღება ხშირი ნიშნებია ODD-ს მქონე ადამიანებში, რაც ზოგჯერ სარისკო ქცევებით და არასასიამოვნო შედეგებით სრულდება;

  • სუიციდის გაზრდილი რისკი — სამწუხაროდ, ODD-ს მქონე ადამიანები სუიციდის გაზრდილი რისკის ქვეშ არიან. მუდმივი განსაცდელის შეგრძნებამ, უიმედობამ და საკუთარ ემოციებზე კონტროლის არქონის აღქმამ შეიძლება გაზარდოს თვითდაზიანებაზე ფიქრის რისკი.

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობის (ODD) დიაგნოსტირება

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობის დიაგნოსტირება საკმაოდ ხანგრძლივი და კომპლექსური პროცესია, რომელიც, ჩვეულებრივ, მოიცავს მრავალმხრივ დაკვირვებას ბავშვზე, გასაუბრებას როგორც უშუალოდ პაციენტთან, ისე მშობლებთან/მასწავლებლებთან/სხვა უფლებამოსილ პირებთან და ბავშვის ქცევისათვის თვალყურის დევნებასა და შეფასებას სხვადასხვა სოციალურ გარემოში.

DSM-5-ში (მენტალური აშლილობების დიაგნოსტიკური და სტატისტიკური სახელმძღვანელო, ინგლ. The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, მეხუთე გამოშვება) ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობის დიაგნოსტირების კრიტერიუმებს შორისაა: მუდმივად გაღიზიანებული/გაბრაზებული განწყობა, დაუმორჩილებელი ქცევა და და შურისმაძიებლობა, რომელიც გრძელდება მინიმუმ ექვს თვეს ერთი ან რამდენიმე ადამიანის მიმართ. შეფასება ასევე ითვალისწინებს ODD-ის მახასიათებლებს, მათ შორის გამომწვევ ან დაუმორჩილებელ ქცევას, ავტორიტეტის უგულებელყოფას და ემოციების მართვის სირთულეს.

ოპოზიციურ-გამომწვევი ქცევითი აშლილობის (ODD) მკურნალობა

ODD-ს მქონე ბავშვებს, როგორც წესი, უჭირთ პირადი ურთიერთობების ჩამოყალიბება და შენარჩუნება. თერაპია ხშირად ეხმარება ბავშვებს, მშობლებსა და ოჯახის წევრებს სიმპტომების მინიმუმამდე დაყვანაში. ქვემოთ მოცემულია მკურნალობის რამდენიმე მეთოდი ODD-ს მქონე ბავშვებისა და მოზარდებისთვის:

  • ფსიქოთერაპია — თერაპია, რომელიც ქცევის ცვლილებებსა და ბავშვსა და ოჯახის წევრებს შორის ჯანსაღი ურთიერთობების ჩამოყალიბებაზეა ორიენტირებული, საკმაოდ ეფექტურია იმ პრობლემური ხასიათის შტრიხების აღმოფხვრისათვის, რომლებიც ბავშვის ჯანსაღ განვითარებას უშლის ხელს როგორც სახლსა და პირად ურთიერთობებში, ისე სკოლასა და სხვა სოციალურ გარემოებში. ხშირად თავად მშობლებიც უნებლიეთ უწყობენ ხელს, გამომწვევ ქცევებს ბავშვებში და თერაპია შეიძლება მათ დაეხმაროს იმის სწავლაში, თუ როგორ უნდა დაასაჩუქრონ სამაგალითო ქცევა და შეამცირონ დაუმორჩილებლობის პრობლემები. ODD-ს მკურნალობისას, როგორც წესი, შემდეგი თერაპიის ტიპებს მიმართავენ: კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT), ოჯახური თერაპია, ჯგუფური თერაპია და თამაშის თერაპია (თერაპიის მეთოდი, რომელიც ხელს უწყობს ბავშვის თვითგამოხატვას თამაშის დროს და ასწავლის სხვადასხვა გარემოში მიღებულ ქცევის ფორმებს);

  • სკოლის ჩართულობა — სკოლის ჩართულობა ბავშვის ODD-ს მკურნალობის პროცესში მნიშვნელოვანია როგორც კონკრეტულად პაციენტისთვის, ისე თანატოლებისათვის და, შესაძლოა, მოიცავდეს სხვადასხვა სტრატეგიების შემუშავებას, რომლებიც აკადემიური მოსწრების გაუმჯობესებასა და პაციენტის პირადი ურთიერთობების მართვას ისახავს მიზნად. ასეთ დროს მასწავლებლები და სკოლის პერსონალი მენტალური ჯანმრთელობის პროფესიონალებთან ერთად ავითარებენ ინდივიდუალურ გეგმას ბავშვისათვის; ხშირად ქმნიან განცალკევებულ სასწავლო პროგრამას, რომელიც ბავშვის კონკრეტულ აკადემიურ გამოწვევებს მიემართება.

► ოპოზიციურ-გამომწვევ ქცევით აშლილობასთან გამკლავება მშობლისთვის, შესაძლოა, დიდი სირთულე იყოს, თუმცა დროული დიაგნოსტირებით და სწორი მკურნალობის მეთოდებით ODD-ს სიმპტომების მართვა სრულიად შესაძლებელია.

გამოყენებული წყაროები:

სტატიის მთარგმნელი: მარიამ რაზმაძე

მთავარი სურათი: Camali Clinic

წყარო

ანორგაზმია ქალებში — რა იწვევს ორგაზმის პრობლემას?

მიერ
admin
-
0
#image_title

► შენიშვნა: სტატიის ფარგლებში მდედრობითი და მამრობითი სქესის ადამიანების აღსანიშნავად სიმარტივისთვის გამოვიყენებთ სიტყვებს „ქალი“ და „კაცი“. ეს ტერმინები გამოყენებული იქნება მხოლოდ ადამიანების დაბადებისას მინიჭებული (ბიოლოგიური) სქესის აღსანიშნავად, მამრობითი და მდედრობითი ანატომიის ერთმანეთისგან გასამიჯნად, და არა — გენდერული იდენტობის მნიშვნელობით. ჩვენ ვაღიარებთ და პატივს ვცემთ გენდერული იდენტობების მრავალფეროვნებასა და სიმდიდრეს.

ანორგაზმია (ინგლ. Anorgasmia) სამეცნიერო ტერმინია, რომელიც ორგაზმის მიღწევის უუნარობას ან ორგაზმის სიხშირისა და სიმძაფრის ნაკლებობას აღნიშნავს. სტატისტიკურად, ქალების 10-15%-ს ორგაზმი არასდროს გამოუცდია, ხოლო კაცებში ეს აშლილობა ნაკლებად იჩენს თავს.

ანორგაზმიის დიაგნოზი ისმება მაშინ, როდესაც ორგაზმის მიღწევასთან დაკავშირებული ზემოთ აღნიშნული პრობლემები მინიმუმ 6 თვის განმავლობაში აწუხებს ქალს. ანორგაზმია შეიძლება იყოს როგორც კონკრეტულ პერიოდში გაჩენილი პრობლემა, ისე მთელი ზრდასრული ცხოვრების განმავლობაში არსებული სამედიცინო დარღვევა.

ანორგაზმიის ტიპები

გამოყოფენ ანორგაზმიის რამდენიმე ტიპს:

  • მუდმივი — ამ შემთხვევაში ქალს ორგაზმი მთელი ცხოვრების განმავლობაში არასდროს გამოუცდია;

  • შეძენილი — ეს ტიპი მიემართება ახლად გაჩენილ ანორგაზმიას, როდესაც ქალი, მიუხედავად წარსულში ამ პრობლემის არქონისა, ორგაზმს ვეღარ განიცდის;

  • ზოგადი — როდესაც ქალს ორგაზმის მიღწევა ზომაზე მეტად უჭირს ყველანაირ გარემოში, ყველა პარტნიორთან და ნებისმიერი სახის ფიზიკური სტიმულაციის მიუხედავად;

  • სიტუაციური — წინა პუნქტის საპირისპირო ტიპი, როდესაც ქალს ორგაზმის განცდა მხოლოდ კონკრეტულ გარემოში და კონკრეტულ პარტნიორებთან არ გამოსდის.

ანორგაზმიის სიმპტომები ქალებში

ანორგაზმიის მთავარი სიმპტომი, როგორც უკვე აღინიშნა, ორგაზმის განცდის აბსოლუტური უუნარობა ან, უკეთეს შემთხვევაში, დაქვეითებული სიმძაფრე და ნაკლები სიხშირეა.

საჭიროა იმის გათვალისწინებაც, რომ ვაგინალური პენეტრაცია („შეღწევა“) კლიტორის თავს პირდაპირ არ ასტიმულირებს, რაც ქალების უმეტესობისთვის სექსუალური სიამოვნების მიღების მთავარი გზაა, შესაბამისად, ქალების დიდ ნაწილს ორგაზმის მისაღწევად პენეტრაციული სექსი არ ჰყოფნის.

ანორგაზმიის სხვა შესაძლო სიმპტომებია:

  • შენელებული ორგაზმი;

  • ნაკლები სიმძაფრის ორგაზმი;

  • ორგაზმის საშუალოზე იშვიათად განცდა.

ანორგაზმიის გამომწვევი მიზეზები

გამომდინარე იქიდან, რომ ორგაზმი ძალიან კომპლექსური ფიზიოლოგიური პროცესია, იშვიათია, რომ ანორგაზმიას ერთი კონკრეტული დარღვევა იწვევდეს. ამ პრობლემის გაჩენა და გამწვავება ძალიან ბევრ სხვადასხვა ფსიქოლოგიურ და ბიოლოგიურ ფაქტორს შეუძლია. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ სტრესი უარყოფითად აისახება ადამიანის ლიბიდოზე და, შესაბამისად, ორგაზმის ხარისხსა და სიხშირეზე.

ქალებში ანორგაზმიის შესაძლო გამომწვევი მიზეზებია:

  • სამედიცინო პრობლემები — ქრონიკულ (ან სხვა ნებისმიერი ტიპის) დაავადებებს ადამიანის ფიზიკურ და მენტალურ ჯანმრთელობაზე დიდი გავლენა აქვს, რაც საბოლოოდ სექსუალურ ცხოვრებაზეც შეიძლება აისახოს. ამ მიმართულებით ყველაზე საფრთხილო დაავადებებია: დიაბეტი, გაფანტული სკლეროზი, ასევე გინეკოლოგიური პრობლემები ან ქირურგიული ჩარევები;

  • ფსიქოლოგიური პრობლემები — სტრესი და შფოთვა ადამიანს საგრძნობლად უშლის ხელს მოდუნებაში, რაც სექსუალური სიამოვნებისთვის აუცილებელი წინაპირობაა;

  • პრობლემები ურთიერთობაში — მოუგვარებელი კონფლიქტები, ღალატი და უნდობლობა, ჩვეულებრივ, წყვილის სექსუალურ ცხოვრებაზეც აისახება და, შესაძლოა, ამან უფრო გაართულოს სექსუალური კავშირის დამყარება და სიამოვნების მიღება. გარდა ამისა, ანორგაზმიის მიზეზი შეიძლება გახდეს საკუთარ სექსუალურ სურვილებზე პარტნიორთან ღია კომუნიკაციის ნაკლებობაც;

  • ნივთიერებების მოხმარება — ალკოჰოლის, სიგარეტის და სხვა რეგულირებადი ნივთიერებების გადაჭარბებულმა მიღებამ, შესაძლოა, ორგაზმის მიღწევა და მის ხარისხი გაართულოს იმ შემთხვევაში, თუ სასქესო ორგანოს საკმარისი სისხლი არ მიეწოდება ან დარღვეულია მისი ნევროლოგიური ფუნქციონირება;

  • მედიკამენტების გვერდითი მოვლენები — არსებობს მედიკამენტები, რომელთა მიღებამაც, შესაძლოა, ლიბიდოს დაქვეითება ან/და ორგაზმის მიღწევის სირთულე გამოიწვიოს. ასეთ პრეპარატებს შორისაა ანტიდეპრესანტები, ანტიჰისტამინური საშუალებები, არტერიული წნევის მარეგულირებლები და სხვა;

  • ასაკის მატება — ფიზიოლოგიური ცვლილებები, რომლებსაც ქალი ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე გადის, სრულიად შესაძლებელია, ანორგაზმიის მაპროვოცირებელი გახდეს. ანატომიურ და ჰორმონალურ ცვლილებებს, როგორებიცაა ორსულობა, მშობიარობა, ლაქტაციის პერიოდი, ქალის ორგაზმის ხარისხსა და სიხშირეზე საკმაოდ დიდი ზეგავლენა აქვს.

ანორგაზმიის დიაგნოსტირება

ანორგაზმიის დიაგნოზი, უმეტესწილად, პაციენტის შეფასებით/დაკვირვებით ისმება და არ არსებობს რაიმე კონკრეტული ლაბორატორიული ან ფსიქოლოგიური კვლევა. გამომდინარე იქიდან, რომ ორგაზმის განცდა საკმაოდ სუბიექტური გამოცდილებაა, მხოლოდ ამ ფორმით არის შესაძლებელი დადგინდეს პრობლემის სირთულე. თუმცა, სამედიცინო პროფესიონალს ან/და ფსიქოთერაპევტს შეუძლია, დაეხმაროს ქალს ანორგაზმიის გამომწვევი მიზეზების დადგენაში.

ანორგაზმიის მკურნალობა

ანორგაზმიის მკურნალობა მთლიანად პრობლემის სიმძაფრესა და გამომწვევ მიზეზებზეა დამოკიდებული. მკურნალობის პირველი და ლოგიკური ეტაპია ოჯახის ექიმთან ან პირდაპირ გინეკოლოგთან ვიზიტი. მიუხედავად იმისა, რომ ქალების უმრავლესობა უხერხულობასა და სირცხვილს განიცდის პირადი სექსუალური გამოწვევების გაზიარებისას, საჭიროა, გახსოვდეთ, რომ მხოლოდ სამედიცინო გარემოშია შესაძლებელი თქვენი პრობლემების საწყისის დადგენა და შესაბამისი მკურნალობის კურსის შედგენა.

► გაითვალისწინეთ, რომ რაც უფრო დიდხანს გადადებთ სამედიცინო კონსულტაციას, პრობლემა უფრო გამძაფრდება და, შესაბამისად, რთულად სამკურნალო გახდება.

კონსულტაცია, როგორც წესი, გინეკოლოგიურ შემოწმებას მოიცავს იმ ანატომიური პათოლოგიების გამოსარიცხად, რომლებმაც შეიძლება შეუშალოს ხელი ორგაზმის მიღწევას. ექიმმა შეიძლება ასევე მოითხოვოს დეტალური სამედიცინო ისტორია, რომლითაც პრობლემის გამომწვევი მიზეზები და მაპროვოცირებელი ფაქტორები, შესაძლოა, უფრო ნათელი გახდეს.

ორგაზმულ აშლილობაზე კონსულტაცია აუცილებლად გულისხმობს პირად სექსუალურ ისტორიაზე გულწრფელი პასუხების გაცემას, როგორებიცაა:

  • გაქვთ თუ არა რაიმე ტიპის სექსუალური ტრავმა;

  • გამოგიცდიათ თუ არა ოდესმე ორგაზმი;

  • როდის და როგორ გამოცადეთ ბოლო ორგაზმი;

  • პირველად როდის შეამჩნიეთ, რომ გიჭირთ ორგაზმის მიღწევა?

► გახსოვდეთ, რომ რეკომენდებულია, ჩამოწეროთ ყველა იმ მედიკამენტის სახელი და დოზა, რომელიც უკანასკნელი წლების განმავლობაში მიგიღიათ.

მკურნალობის მეთოდები

ანორგაზმიის მკურნალობის რამდენიმე მეთოდი არსებობს:

  • ცხოვრების სტილის შეცვლა — კვების რაციონს, ფიზიკური აქტივობის ხარისხსა და სტრესის დონეს ადამიანის სექსუალურ ფუნქციონირებაზე დიდი გავლენა აქვს. ექიმმა შეიძლება თქვენი ჯანმრთელობის ამ ასპექტების გასაუმჯობესებლად საჭირო აქტივობების კეთება დაგავალოთ;

  • ფიზიკური თერაპია — თუ გამომწვევი ფაქტორი მენჯის არეში დაძაბულობა ან/და კუნთების სისუსტეა, ფიზიკური თერაპია, რომელიც ამ პრობლემას აგვარებს, არა მხოლოდ ანორგაზმიის მკურნალობისთვისაა სასარგებლო, არამედ სხვა ფიზიოლოგიური გართულებების თავიდან ასაცილებლადაც;

  • ესტროგენის თერაპია — ამ მეთოდს, როგორც წესი, ისეთ შემთხვევებში მიმართავენ, როდესაც ანორგაზმიის მთავარი გამომწვევი მიზეზი მენოპაუზაა. ესტროგენი ამცირებს მენოპაუზის სიმპტომებს და, შესაბამისად, აუმჯობესებს სხეულის სექსუალური რეაქციების პროცესს;

  • ტესტოსტერონის თერაპია — მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოქმედების ზუსტი მექანიზმი უცნობია, ტესტოსტერონი გარკვეულ როლს ასრულებს ქალის ჯანსაღი სექსუალური ფუნქციონირებისათვის. ამ ტიპის თერაპიას შეუძლია ორგაზმის სიხშირისა და ხარისხის გაუმჯობესება, თუმცა მას თან ახლავს ისეთი გვერდითი მოვლენები, როგორებიცაა, აკნე, სხეულზე თმის ზრდის მოჭარბება და სხვა;

  • მედიკამენტების ცვლილება — საკმაოდ ბევრ წამალს შეუძლია სექსუალური ფუნქციონირებაზე ზემოქმედება. სამედიცინო ისტორიისა და გამომწვევი მიზეზების მიხედვით, ექიმი არჩევს პაციენტისათვის ყველაზე სწორ მედიკამენტს, რომლის პირობებშიც გვერდითი მოვლენები ნაკლებ სავარაუდოა;

  • ჯანმრთელობის სხვა პრობლემების მოგვარება — როგორც უკვე აღინიშნა, დიაბეტი, გაფანტულ სკლეროზი და გინეკოლოგიურ დაავადებები სექსუალური დისფუნქციის სიმპტომებსაც იწვევენ. შესაბამისად, ასეთ დროს, კომპლექსური და მრავალმხრივი მკურნალობის სტრატეგიის შედგენაა საჭირო.

როგორ გავუმკლავდეთ ანორგაზმიას?

თუ ანორგაზმიის ნიშნებს საკუთარ თავში ამჩნევთ, რა თქმა უნდა, საუკეთესო გზაა, რომ სამედიცინო პროფესიონალს მიმართოთ. ექიმთან მკურნალობის პარალელურად შეგიძლიათ საკუთარი ძალებითაც დაიწყოთ ამ პრობლემასთან გამკლავება:

  • სწორი კვება და რეგულარული ვარჯიში — სწორი და თანმიმდევრული რეჟიმი, რომელიც გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის გაუმჯობესებაზეა მორგებული, ორგაზმის ხარისხსა და სიხშირეს ზრდის;

  • რეგულარული გინეკოლოგიური შემოწმებები — მენჯის კუნთოვან ქსოვილს ძალიან ბევრი ფაქტორი აზიანებს: ორსულობა, მშობიარობა, ქირურგიული ჩარევები, კუჭის შეკრულობისგან გამოწვეული ქსოვილის დაჭიმულობა, ქრონიკული ხველება და ა.შ. მენჯის რეგიონის მსგავსი დასუსტება კი ორგაზმის მიღწევას ართულებს. ხშირ და გეგმურ გინეკოლოგიურ გამოკვლევებს მსგავსი პრობლემების ადრეულ სტადიაზე აღმოჩენა შეუძლია;

  • მენჯის ფსკერის კუნთების გამაგრება — იგივე „კეგელის ვარჯიშები“ სახლის პირობებშიც მარტივი გასაკეთებელია. ამ ვარჯიშებისთვის, პირველ ყოვლისა, უნდა იპოვოთ თქვენი მენჯის ფსკერის კუნთები — ამისთვის შეგიძლიათ სცადოთ მოშარდვის შუაში გაწყვეტა. როდესაც ამოიცნობთ, რომელი კუნთებით ხდება ეს, შეგიძლიათ იგივე ნებისმიერ სხვა დროსაც გაიმეოროთ ვარჯიშის მიზნით. სწრაფი და ეფექტური შედეგისთვის რეკომენდებულია, დღეში მინიმუმ სამჯერ გააკეთოთ ეს ვარჯიში, თითო ჯერზე ათი შეკუმშვით,;

  • სექსუალური თვითგამორკვევა — დააკვირდით, რა გსიამოვნებთ ყველაზე მეტად მასტურბაციისას. საკუთარი სურვილებში გამორკვევას ორგაზმის სიხშირესა და სიმძაფრეს  საგრძნობლად ზრდის.

როგორ მოვიქცე, თუ ჩემს პარტნიორს აქვს ანორგაზმია?

თუ თქვენი პარტნიორი ანორგაზმიისგან გამოწვეულ გართულებებს ებრძვის, ეს, შესაძლოა, ურთიერთობის ხარისხზეც აისახებოდეს. მსგავს სიტუაციაში უნდა გახსოვდეთ, რომ ეს პრობლემა არავის ბრალია და ისეთივე გაგებით უნდა შეხვდეთ, როგორითაც ნებისმიერ სხვა ურთიერთობაში გაჩენილ სირთულეს. ღია და მკაფიო კომუნიკაცია ერთმანეთის სურვილებზე, დანაკლისებსა და იმედებზე უმნიშვნელოვანესია მთელი მკურნალობის მანძილზე.

პარტნიორის საჭიროებების გარდა, ისიც უნდა გაიაზროთ, რომ თქვენი მოთხოვნილებებისთვის ხაზის გასმა არაა ეგოისტური. მსგავსი საუბრები გაამარტივებს პრობლემის გადაჭრის ისეთი გზების პოვნას, რომლებიც ორივე მხარისთვის მისაღები და კომფორტულია.

როგორც წესი, მსგავსი გამოწვევების გადალახვის საუკეთესო გზა წყვილების თერაპიაა, რომლის პირობებშიც პარტნიორები ერთმანეთს უსმენენ და ერთობლივი ძალებით ცდილობენ სექსუალური პრობლემებისა და ურთიერთობაში გაჩენილი სხვა ტიპის დაძაბულობების აღმოფხვრას.

► გახსოვდეთ, რომ:

  • ამერიკელი ქალების 12%-ს მიაჩნია, რომ მნიშვნელოვანი სექსუალური პრობლემები აქვს, ხოლო ჯამში 40% იტყობინება სექსუალური ჯანმრთელობის პრობლემების ქონას;

  • ქალების 10-15% აცხადებს, რომ ორგაზმი არასდროს განუცდია;

  • მართალია, წყვილების თერაპია ყოველთვის ვერ აგვარებს ორგაზმის განცდასთან დაკავშირებულ პრობლემებს, მაგრამ ის საგრძნობლად აუმჯობესებს პარტნიორების სექსუალურ კომუნიკაციასა და ურთიერთობას.

გამოყენებული წყარო:

სტატიის მთარგმნელი: მარიამ რაზმაძე

მთავარი სურათი: Marta Pucci / Blue Heart

წყარო

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა (BPD) — სიმპტომები, ტიპები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა (ინგლ. Borderline Personality Disorder, იგივე BPD) არის პიროვნების აშლილობა, რომელიც ხასიათდება ემოციების რეგულირების სირთულითა და გუნება-განწყობის ხშირი, არასტაბილური ცვლილებით, ასევე სიცარიელის განცდითა და იმპულსურობით.

► რას ნიშნავს „პიროვნების აშლილობა“? — პიროვნების აშლილობები მენტალური აშლილობების ჯგუფია, რომელსაც ახასიათებს ფიქრის, ქცევის, გუნება-განწყობისა და სხვებთან მიმართების გრძელვადიანი, ყოვლისმომცველი და დამაზიანებელი კანონზომიერებები, რომლებიც შეიძლება ადამიანისთვის მნიშვნელოვანი დისკომფორტის წყარო იყოს.

BPD-ის სიმპტომებს შეიძლება შედეგად მოჰყვეს სირთულეები ურთიერთობებში, საკუთარი თავის უარყოფითად აღქმა და პრობლემები ყოველდღიურ ფუნქციონირებაში. აშლილობის მკურნალობა, როგორც წესი, მოიცავს ფსიქოთერაპიას, ზოგჯერ მედიკამენტებთან კომბინაციით.

სტატისტიკურად, მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა მსოფლიოს მოსახლეობის დაახლოებით 1.6%-ს აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ BPD-ით დიაგნოსტირებულთა 75% ქალია, აშლილობა შეიძლება ნებისმიერი სქესისა თუ გენდერის ადამიანს განუვითარდეს. ზოგიერთი კვლევის თანახმად, ქალებში BPD-ს სიმპტომებს უფრო შინაგანი გამოვლინება აქვს, ხოლო კაცებში — უფრო მეტად გარეგანი. თუმცა, სქესისა თუ გენდერისგან განურჩევლად, ვალიდაციის მუდმივმა ნაკლებობამ და ემოციური მგრძნობელობისადმი გენეტიკურმა მიდრეკილებებმა შეიძლება BPD-ის მქონე ადამიანში საკუთარი ემოციების უნდობლობა და უკიდურესი ემოციური რეაგირებები გამოიწვიოს.

► BPD ემოციურად განსაკუთრებით მწვავე აშლილობაა. ტერმინი „მოსაზღვრე“ მომდინარეობს იქიდან, რომ თავდაპირველად ექიმებს მიაჩნდათ, რომ აღნიშნული აშლილობა ორი სხვა აშლილობის, ნევროზისა და ფსიქოზის ზღვარზე მერყეობდა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) სიმპტომები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომები, როგორც წესი, მოზარდობისას ვლინდება მუდმივი სოციალური კონფლიქტების სახით, ზრდასრულობაში კი ისინი კიდევ უფრო შესამჩნევი ხდება. BPD-ის მქონე ადამიანი, შესაძლოა, გრძნობდეს, რომ პრობლემას მის ირგვლივ არსებული სამყარო წარმოადგენს, და უჭირდეს იმის აღქმა, თუ როგორ ამწვავებს მის წინაშე არსებულ გამოწვევებს მისი ინტერაქციები ამ სამყაროსთან.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომებს შორისაა:

  • უარყოფის შიში და მისი თავიდან აცილების მცდელობები

  • ურთიერთობების დაფასებისა და გადაფასების ციკლურობა

  • თვითიდენტიფიცირებისა და საკუთარი თავის აღქმის სწრაფი ცვლა

  • სოციალურ ურთიერთობებში ყურადღების მოთხოვნილება

  • მოთხოვნილება იმისა, რომ იყო დანახული და აღქმული

  • იმპულსურობა, რომელიც შეიძლება იყოს თვითდესტრუქციული

  • საკუთარი თავის გაგებისა და საკუთარი თავის აღქმის ნაკლებობა

  • ემოციების ინტენსიური, ხშირი და სწრაფი ცვლილება

  • მიტოვების საპასუხო დეპერსონალიზაცია (როდესაც საკუთარ თავს გარედან, საკუთარი თავისგან მოწყვეტილად აღიქვამ) და დისოციაცია (როდესაც ადამიანი საკუთარი ფიქრების, გრძნობებისა და იდენტობისგან მოწყვეტილია)

  • უსარგებლობისა და უმიზნობის განცდა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) ნიშნები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა თვითაღქმის სირთულეებით, იმპულსურობისა და უეცარი მრისხანების პრობლემებით ხასიათდება. BPD-ის ამოსაცნობად მნიშვნელოვანია დავაკვირდეთ შემდეგ ნიშნებს:

  • ურთიერთობების პრობლემები — BPD-ის მქონე ადამიანები სხვების მიმართ უკიდურესად დადებით და უკიდურესად უარყოფით დამოკიდებულებას შორის მერყეობენ. „BPD-ის ფავორიტი ადამიანის“ შემთხვევაში, BPD-ის მქონე ინდივიდი ირჩევს ერთ ადამიანს, რომელთანაც სურს მთელი დროის გატარება. მისი მხრიდან ყურადღების ნაკლებობამ ან კონფლიქტმა, შესაძლოა, მიტოვების შიში და მრისხანება გააძლიეროს. BPD-ის მქონე ადამიანებს ურთიერთობაში ყურადღების მოთხოვნილება აქვთ, რომლის სათანადოდ მიუღებლობის შემთხვევაშიც მიდრეკილნი არიან სოციალური გაუცხოებისკენ. აშლილობის ერთ-ერთი ნიშანი ურთიერთობების დაკარგვის მოლოდინია, რასაც შეიძლება თან ახლდეს რადიკალური და არაჯანსაღი ქმედებები. ამის გამო BPD-ის მქონე ადამიანს შეიძლება არასტაბილური და მღელვარე რომანტიკული ურთიერთობები ჰქონდეს და სხვების თვალში აღქმული იქნეს ისეთ ადამიანად, რომელსაც მუდმივად რაღაც სჭირდება;

  • თვითიდენტობისა და საკუთარი თავისადმი თანაგრძნობის პრობლემა — BPD-ის მქონე ადამიანებს ხშირად აკლიათ დადებითი დამოკიდებულება საკუთარი თავის მიმართ და დადებითი თვითიდენტობა. ამ გამოწვევებმა, შესაძლოა, არასრულფასოვნებისა და უმნიშვნელობის განცდა გააჩინოს, ხოლო სოციალურმა კონფლიქტებმა ან იზოლაციამ შეიძლება ეს შეგრძნებები გააძლიეროს. BPD-ის მქონე ადამიანები ხშირად განსაკუთრებით ძლიერ თავდაცვის რეჟიმში არიან, როდესაც მიაჩნიათ, რომ მათი იდენტობა საფრთხეშია ან არასწორადაა გაგებული;

  • სუიციდური ფიქრები და თვითდაზიანება — სუიციდის რისკი მაღალია BPD-ის მქონე ადამიანებში. სტატისტიკურად, მათ 60-80%-ს სუიციდური ფიქრები, ხოლო 65-80%-ს თვითდაზიანება ახასიათებთ. ვინაიდან სუიციდის მცდელობები ხშირია, ეს რისკი უგულებელყოფილი არ უნდა იყოს.  აღნიშნული ნაწილობრივ განპირობებულია იმით, თუ როგორ ამუშავებენ ისინი კომპლექსურ ემოციებს, და ამგვარმა ემოციურმა დისრეგულაციამ შეიძლება ხელი შეუწყოს თვითდაზიანებას;

  • იმპულსური და სარისკო ქცევები — BPD-ის მქონე ადამიანებს ხშირად ახასიათებთ სარისკო ქცევები, განსაკუთრებით მაშინ, როცა უკიდურესად ძლიერ ემოციებს განიცდიან. ასეთი ქცევებს შორისაა ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების მოხმარება, სექსუალური ქცევები, ფულის გადაჭარბებულად ხარჯვა და ზოგჯერ კრიმინალური ქმედებებიც (მაგალითად, ქურდობა და ვანდალიზმი);

  • განწყობის ხშირი ცვლილება — BPD-ის კიდევ ერთი ნიშანი ემოციური რეაქტიულობა და განწყობის უკიდურესი ცვლილებაა, რომელიც სწრაფად მოდის და მიდის და, როგორც წესი, რამდენიმე წუთიდან რამდენიმე საათამდე გრძელდება.  ამგვარმა ემოციურმა არასტაბილურობამ, შესაძლოა, მნიშვნელოვნად დააზიანოს ურთიერთობები და შეაფერხოს ადამიანის ზოგადი ფუნქციონირება;

  • სიცარიელის განცდა — მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მქონე ადამიანი ხშირად შინაგან სიცარიელეს განიცდის, ან თითქოს მას რაღაც ნაწილი აკლია. ამ სიცარიელის განცდის ამოსავსებად BPD-ის მქონე ადამიანები ხშირად მიმართავენ ალკოჰოლს, სარისკო ქცევებს ან არაჯანსაღ აქტივობებს, რომლებიც მათ თავს „ცოცხლად“ აგრძნობინებს;

  • მიტოვების შიში — BPD-ის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი ნიშანი მიტოვების ძლიერი შიშია, რეალური იქნება ეს რისკი თუ უბრალოდ ასეთად აღქმული. BPD-ს მქონე ადამიანები შეიძლება ხშირად გაბრაზდნენ, როცა სხვები ურთიერთობებში საზღვრებს აწესებენ, რამაც შეიძლება დააზიანოს პირადი ურთიერთობები;

  • ბრაზის მოზღვავება და მრისხანება — BPD-ის ნიშნებს შორის ბრაზის მოულოდნელი ნაკადია. აშლილობის მქონე ადამიანებს ხშირად შეიძლება უჭირდეთ ბრაზის მართვა, რასაც შეიძლება შეუსაბამო ბრაზის მოზღვავება ან „მოსაზღვრე მრისხანება“ ახლდეს თან;

  • პარანოიის BPD ეპიზოდები — BPD-ის ნიშნები შეიძლება მოიცავდეს სტრესთან დაკავშირებულ პარანოიდულ ფიქრებს ან დისოციაციურ სიმპტომებს. ძლიერმა სტრესმა შეიძლება გამოიწვიოს ეს სიმპტომები და შიშები, და BPD-ს მქონე ადამიანმა შეიძლება ეჭვიც კი შეიტანოს იმ ხალხში, ვისაც, ჩვეულებრივ, ენდობა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) ტიპები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომების სიმწვავე ტიპების მიხედვით განსხვავდება. მეცნიერები BPD-ის 4 ძირითად ტიპს გამოყოფენ, ესენია: უხალისო, იმპულსური, ფიცხი და თვითდესტრუქციული.

  • უხალისო BPD (ინგლ. Discouraged Borderline), იგივე „ჩუმი BPD“ — ხასიათდება სხვა ადამიანებზე დამოკიდებულებითა და ამავე დროს მათთვის თავის არიდებით. უხალისო BPD-ის მქონე ადამიანები უმეტესად მოკრძალებულები და ერთგულები არიან, თუმცა იმდენად, რომ ისინი შეიძლება მარტივად გახდნენ სხვა ადამიანებზე დამოკიდებულნი. მათი იდენტობა მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული მათ ურთიერთობებზე, განსაკუთრებით რომანტიკულ ურთიერთობებზე. ახლო ურთიერთობის დასრულების შემდეგ მათ ხშირად უჭირთ ამასთან გამკლავება და მთელი მათი სამყარო არასტაბილური ხდება. მიტოვების შიშმა შეიძლება მათში გამოიწვიოს დაუცველობის, უმწეობისა და დაეჭვებულობის განცდები. გარდა ამისა, ისინი მიდრეკილნი არიან დეპრესიისა და უძლურების განცდისკენ, მოტივაციის ნაკლებობამ მათთვის შეიძლება მცირე დავალებებიც კი გადაულახავ სირთულეებად აქციოს, რის გამოც ისინი მხარდაჭერისთვის ხშირად სხვა ადამიანებს მიმართავენ, რაც შეიძლება არაჯანსაღ დამოკიდებულებაში გადაიზარდოს. ასეთ ადამიანებს ასევე უჭირთ ბრაზის გამოხატვა, რადგან ეს ეწინააღმდეგება მათ თვითაღქმას. შესაბამისად, ეს ბრაზი მათ, შესაძლოა, შიგნით მიმართონ და ის თვითდაზიანებაში ან სუიციდურ ფიქრებში გადაიზარდოს;

  • იმპულსური BPD (ინგლ. Impulsive Borderline) — ხასიათდება თეატრალური და ანტისოციალური ნიშნების ნაზავით. იმპულსური BPD-ის მქონე ადამიანები მიდრეკილნი არიან ყურადღების გაფანტულობისა და ჰიპერაქტიურობისკენ და მათ ხშირად დაუფიქრებლად მოქმედება ახასიათებთ. თვითრეფლექსიის ნაკლებობების გამო, შესაძლოა, მათი ქმედებები საზიანო აღმოჩნდეს როგორც მათთვის, ისე სხვებისთვის. მათი ემოციები შეიძლება ისეთივე ქაოსური იყოს, როგორიც მათი ქცევები, რადგან ხშირად ისინი მარტივად ღიზიანდებიან. იმპულსური BPD ხშირად სათავეს ქაოსური და დრამატული ოჯახიდან იღებს, სადაც ადამიანი ცდილობს, გამოეყოს ამ ქაოსს და თავი დრამატულობითა და არაპროგნოზირებადობით გამოიჩინოს. ზოგს შეიძლება თავი დაფასებულად მაშინ ეგრძნო, როდესაც მას აქებდნენ მისი მიმზიდველობის ან მასკულინობის გამო, რაც მოგვიანებით შეიძლება მაცდური ქცევის ან ზედაპირული ურთიერთობების წყარო გახდეს. მთლიანობაში, ყურადღების მიღებისა და სტიმულაციის სურვილი იმპულსური BPD-ებისთვის შეიძლება მუდმივი შფოთვის მიზეზი გახდეს;

  • ფიცხი BPD (ინგლ. Petulant Borderline) — ხასიათდება პასიურ-აგრესიულობით და სხვების თვალში ის შეიძლება ჩანდეს ნეგატიური, მომთხოვნი, ჯიუტი და მოუთმენელი. ფიცხ BPD-ს ხშირად შეიძლება შურდეს სხვების ბედნიერების და ვერ იტანდეს სხვებზე დამოკიდებულებას. მათ, შესაძლოა, ყურადღების მიქცევის მოთხოვნილებაც ჰქონდეთ. ბავშვობაში ფიცხი BPD-ის მქონე ადამიანების ემოციური მოთხოვნილებები იშვიათად იყო დაკმაყოფილებული და, შესაძლოა, ისინი თავს უსაფრთხოდ არ გრძნობდნენ ურთიერთობებში. შესაძლოა, მომვლელების მხრიდან ისინი არასათანადო მოპყრობის, მანიპულირების ან ძალადობის სამიზნეები იყვნენ. ზრდასრულობაში შეიძლება მათ ჰქონდეთ ეპიზოდები, როდესაც თავს გრძნობენ უმნიშვნელოდ, დეპრესიულად ან დამნაშავედ, სხვა დროს კი მათ შეიძლება დაეუფლოთ ირაციონალური ბრაზი ან BPD-ისთვის დამახასიათებელი ე.წ. „მოსაზღვრე მრისხანება“. ასეთი ეპიზოდის ჩავლის შემდეგ BPD-ის მქონე ადამიანი ხშირად შეიძლება თავს დამნაშავედ გრძნობდეს და მიყენებული ზიანის გამოსწორებას ცდილობდეს;

  • თვითდესტრუქციული BPD (ინგლ. Self Destructive BPD) — ხასიათდება მაზოხისტური პიროვნული თვისებებით. ასეთი BPD, როგორც წესი, შეგრძნებებს შიგნით მიმართავს, რაც შეიძლება საკუთარი თავის მიმართ საზიანო ქცევების წყარო გახდეს. მათ აქვთ უკიდურესი მოთხოვნილება, იყვნენ დამოუკიდებელნი, თუმცა ამავე დროს აშინებთ ეს, რაც მნიშვნელოვან შინაგან კონფლიქტსა და დაძაბულობას იწვევს. სხვებთან ურთიერთობაში ისინი ხშირად თავგანწირული და კონფორმულები არიან და პატივს სცემენ სხვებს. მათი უკიდურესი ქცევების გამო დროთა განმავლობაში მათ, შესაძლოა, თავი დაუფასებლად იგრძნონ და გულისწყრომით აღივსონ. ამას შეიძლება მოჰყვეს დეპრესიულობისა და დაძაბულობის ზრდა, რაც ხშირად ასევე შიგნით არის მიმართული, მაგალითად, თვითდაზიანებისა და სუიციდური ქცევების სახით.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) გამომწვევი მიზეზები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის გამომწვევი მიზეზები შეიძლება იყოს როგორც გარემოებითი, ისე ბიოლოგიური, იქნება ეს დისფუნქციური ოჯახის გარემოცვაში ყოფნა, გენეტიკა თუ ტვინის ქიმიური მოქმედება. ადამიანებს, რომლებსაც ბავშვობაში მშობელი გარდაეცვალათ ან რომლებიც ოჯახური ძალადობის მსხვერპლი იყვნენ, უფრო დიდი ალბათობით შეიძლება განუვითარდეთ BPD, ვიდრე ამ გამოცდილების არმქონეებს..

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის გამომწვევ ხშირ მიზეზებს შორისაა:

  • გენეტიკური ფაქტორები — მიიჩნევა, რომ ემოციური მგრძნობელობისადმი გენეტიკური მიდრეკილება შეიძლება BPD-ის განვითარების რისკ-ფაქტორი აღმოჩნდეს;

  • ბავშვობის ტრავმა — ადრეულ ასაკში მიღებული ტრავმა ხელს უწყობს BPD-ის ისეთი სიმპტომების განვითარებას, როგორიცაა გუნება-განწყობის არასტაბილურობა, ემოციების დისრეგულაცია და თვითდესტრუქციული ქცევები. რაც უფრო ხშირი და ინტენსიურია ადრეულ ასაკში მიღებული ტრავმები, მით უფრო იზრდება BPD-ის სიმპტომების სიმწვავის რისკი;

  • უგულებელყოფა ან ძალადობა — BPD-ის მქონე ადამიანებს შესაძლოა ბავშვობაში უგულებელყოფის ან სექსუალური და/ან ემოციური ძალადობის გამოცდილება ჰქონდეთ. , განსხვავებები ტვინში — BPD-ის მქონე ადამიანში შეიძლება სხვებთან შედარებით განსხვავებები იყოს ტვინის იმ რეგიონებში, რომლებიც ემოციების მართვასთან, იმპულსურ ქცევებსა და აგრესიასთანაა დაკავშირებული;

  • გამოწვევები ადრეულ ურთიერთობებში — ცხოვრების ადრეულ ეტაპზე არსებულ ურთიერთობებში წარუმატებლობამ შეიძლება ემოციების მართვისა და საკუთარი ემოციური მდგომარეობისადმი უნდობლობა გამოიწვიოს, რაც შეიძლება მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის გამომწვევ მიზეზად იქცეს;

  • მიჯაჭვულობის ქაოსური კანონზომიერებები — მომვლელი ადამიანებისადმი არასაიმედო, ქაოსურმა მიჯაჭვულობამ შეიძლება სათავე დაუდოს საკუთარი თავის უარყოფითად აღქმას, სხვებისადმი უნდობლობასა და მიტოვების მოლოდინს;

  • ემოციების მართვის სირთულე — ადამიანებს, რომლებსაც უჭირთ ემოციების მართვა, ადრეულ ასაკში სტრესთან (მაგალითად, ემოციურ ძალადობასთან) გამკლავებისას შეიძლება უფრო დიდი ალბათობით განუვითარდეთ მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) მკურნალობა

მართალია, BPD-ის მკურნალობის რამდენიმე ეფექტური გზა არსებობს, თუმცა სპეციალისტები ხშირად ფსიქოთერაპიით, მაგალითად, დიალექტიკურ-ბიჰევიორული თერაპიით, დაწყებას უწევენ რეკომენდაციას. ფსიქოთერაპია მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომების მართვისა მკურნალობის ეფექტური მეთოდია. სიმპტომების გაუმჯობესება ხშირად ფსიქოთერაპიით  მკურნალობის პირველ წელსვე ვლინდება. კვლევების მიხედვით, 30-40 წლის ასაკში BPD-ის მქონე ადამიანების ცხოვრება სტაბილურდება. 10-წლიანი მკურნალობის შემდეგ BPD-ის მქონე ადამიანების ნახევარზე მეტი აღარ აკმაყოფილებს BPD-ის დიაგნოსტირებისთვის საჭირო კრიტერიუმებს.

მოსაზღვრე პიროვნული აშლილობის სამკურნალო ფსიქო-თერაპია შეიძლება მოიცავდეს:

  • დიალექტიკურ-ბიჰევიორული თერაპია (DBT) — DBT თერაპია მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მკურნალობისას ფსიქიკურ და ემოციურ არამდგრადობებთან გასამკლავებლად იყენებს თვითგაცნობიერების (ინგლ. Mindfulness) სწავლებას. DBT თერაპია სტრუქტურირებულია და ის ბევრი სხვადასხვა ტიპის ინტერვენციას საჭიროებს, მათ შორის ინდივიდუალურ თერაპიას, წერილობით დავალებებს, ჯგუფურ თერაპიას, სატელეფონო მხარდაჭერასა და კრიზისულ სიტუაციებში ზრუნვის ხელმისაწვდომობას.

  • კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) — CBT თერაპია BPD-ის მქონე ადამიანს ეხმარება საკუთარი ფიქრებისა და ქცევების ამოცნობაში და საკუთარი იდენტობის გარკვეული პარამეტრების დადგენაში.

  • სქემაზე ორიენტირებული თერაპია — ეს თერაპია ეხმარება BPD-ის მქონე ადამიანებს, ამოიცნონ თავიანთი საჭიროებები და გაიაზრონ, რა გზებით აქვთ მათ დასწავლილი ამ საჭიროებების დაკმაყოფილება. აღნიშნულ თერაპიაში ჩართული პირები აღნიშნავდნენ, რომ მათ განუვითარდათ ემოციების მართვის უნარი და უკეთ ესმით საკუთარი თავის.

  • ჰუმანისტური მიდგომები — ეს თერაპია შეიძლება დაეხმაროს ადამიანს, იპოვოს დანიშნულება ცხოვრებაში, რაც მიიჩნევა, რომ ამცირებს BPD-ის სიმპტომებს.

  • ოჯახური თერაპია — ოჯახური თერაპია შეიძლება მნიშვნელოვანი მიდგომა აღმოჩნდეს BPD-ის მქონე ადამიანების გრძელვადიანი კეთილდღეობის მისაღწევად. მკვლევრები BPD-ის მქონე ადამიანებს ურჩევენ, დაეყრდნონ თავიანთ მხარდამჭერ სისტემებს, ხოლო ოჯახურ თერაპიაზე ერთად სიარული შეიძლება კომუნიკაციის გაუმჯობესების კარგი გზა აღმოჩნდეს.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სამკურნალოდ სპეციფიკური მედიკამენტები არ არსებობს, თუმცა ბევრ პაციენტს სიმპტომების შემსუბუქებაში ეხმარება ანტიდეპრესანტები, გუნება-განწყობის სტაბილიზატორები, ანტიფსიქოზური და ანქსიოლიზური საშუალებები.

► თუ BPD-ის ნიშნებს საკუთარ თავში ამჩნევთ, არ შეშინდეთ, არ მოგერიდოთ დახმარების თხოვნის და მიმართეთ პროფესიონალს.

გამოყენებული წყაროები:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: IrynaDanyliuk / Getty Images

წყარო

გამოფიტვა — ნიშნები, გავლენა და მასთან გამკლავების გზები

მიერ
admin
-
0
#image_title

გამოფიტვა (ინგლ. Burnout) არის ქრონიკული ემოციური, სოციალური და ფსიქოლოგიური გადაღლილობის მდგომარეობა, რომელიც გრძელვადიანი სტრესორითაა (ხშირ შემთხვევაში მუშაობით) გამოწვეული. გამოფიტული ადამიანების დიდი ნაწილი აღნიშნავს, რომ გადაღლილია ემოციურად და არ აქვს მოტივაცია. უყურადღებოდ დატოვების შემთხვევაში გამოფიტვამ შეიძლება გააუარესოს მენტალური ჯანმრთელობის სიმპტომები, ფიზიკური პრობლემები და შეამციროს ცხოვრების ხარისხი.

როგორც წესი, გამოფიტვის ყველაზე გავრცელებული გამომწვევი მიზეზები მუშაობასთანაა დაკავშირებული, თუმცა მისით გამოწვეული ფიზიკური და გონებრივი გადაღლა გავლენას ახდენს როგორც სამსახურზე, ისე პირად ცხოვრებაზე. გამოფიტვა შეიძლება გამოიწვიოს მშობლობამ (განსაკუთრებით ხშირია დედების გამოფიტვა) და ზრუნვითმა პასუხისმგებლობამაც, ასევე პრობლემურმა რომანტიკულმა ურთიერთობებმა.

როგორი შეგრძნებაა გამოფიტვა?

გამოფიტვის ძირითადი სიმპტომები მენტალური გადაღლა, პროდუქტიულობის დაქვეითება და უძლურების განცდაა. ხშირია ასევე ფიზიკური დისკომფორტი, რომელიც დაკავშირებულია მოჭარბებული სტრესით გამოწვეულ რეაქციებთან, როგორებიცაა მუცლის და თავის ტკივილი, მადის ცვლილება და ავადობაც კი.

გამოფიტვის ხშირ სიმპტომებს შორისაა:

  • შფოთვა

  • თავის ტკივილები

  • მოუსვენრობა

  • დეპრესია

  • ქრონიკული გადატვირთულობა

  • გულის აჩქარება

  • არაკომფორტული და ზოგჯერ განმეორებითი ფიქრები, რომლებიც უწყვეტად მოდის

  • ზოგადი გადაღლილობა

რა განსხვავებაა გამოფიტვას, სტრესსა და დეპრესიას შორის?

გამოფიტვა სამედიცინოდ აღიარებული დიაგნოზი არ არის და მისი დამახასიათებელი სიმპტომები ჯერ კიდევ არ არის სრულად სისტემატიზებული. მნიშვნელოვანია, განვასხვაოთ გამოფიტვა სტრესისა და დეპრესიისგან. მათ, ვინც ტოქსიკურ სტრესში არიან, ახასიათებთ მეტი შრომა, ვიდრე ნაკლები. გამოფიტვისას კი პროდუქტიულობის დაქვეითება და ნაკლები ჩართულობა ერთ-ერთი ძირითადი სიმპტომებია.

რაც შეეხება დეპრესიას, იგი გამოფიტვასთან გადაჯაჭვულია. დეპრესია სამედიცინო თვალსაზრისით დადგენილი დიაგნოზია, რომელიც დიაგნოზისას მინიმუმ ორი კვირის ვადაში გამოვლენილ სიმპტომებს საჭიროებს. იგი უმეტესად სევდითა და უიმედობით ხასიათდება. გამოფიტვა კი არ არის სამედიცინო დიაგნოზი, თუმცა ჯანმრთელობისა და ფსიქიკისთვის საფრთხეს წარმოადგენს და ხასიათდება უმეტესად აპათიით, რომელსაც, შესაძლოა, დეპრესიის სიმპტომები ახლდეს თან.

გამოფიტვის ნიშნები

გამოფიტვის ნიშნები შეიძლება გამოვლინდეს გაღიზიანებადობის, მოტივაციის ნაკლებობის, პროდუქტიულობის შემცირებისა და ცინიკურობის სახით. ამ ყველაფერმა შეიძლება გაართულოს კონცენტრაცია, დაარღვიოს ძილი და უარყოფითად განგაწყოთ სამსახურისა თუ ცხოვრებისადმი. გამოფიტვის ნიშნებს შორისაა ასევე:

  • აპათია — აპათია გამოფიტვის ხშირი ნიშანია. მის დროს ადამიანი შეიძლება ემოციურად გაუცხოებული ან გულგრილი იყოს სამსახურის, ურთიერთობისა თუ სხვადასხვა აქტივობისადმი. მას შეიძლება აკლდეს მოტივაცია და უჭირდეს თავის ყოველდღიურ პასუხისმგებლობებში საჭიროების ან მიზნის დანახვა;

  • აქტივობებით დაინტერესების შემცირება — გამოფიტულმა ადამიანმა შეიძლება დაკარგოს ინტერესი ისეთ ჰობებში, სპორტსა თუ სოციალურ აქტივობებში, რომლებიც ერთ დროს მისთვის კმაყოფილებისა და სიამოვნების წყარო იყო;

  • ცუდი მოსწრება ან არაეფექტურად მუშაობა — გამოფიტვამ შეიძლება გაართულოს კონცენტრაცია, რაც ხშირ შეცდომებს, დათქმული ვადების გადაცილებასა და პროდუქტიულობის შემცირებას იწვევს. ცუდი მოსწრება ან არაეფექტურად მუშაობა შეიძლება გაღიზიანებისა და იმედგაცრუების წყარო გახდეს, რაც კიდევ უფრო ამძაფრებს გამოფიტვას;

  • მუდმივი დაღლილობა — საკმარისი დასვენების მიღების მიუხედავად, ადამიანი შეიძლება მაინც გრძნობდეს დაღლილობას და უენერგიობას, რადგან გამოფიტვის დროს ბევრს უჭირს ენერგიის აღდგენა. გამოფიტვის ფიზიკურ ნიშნებს შორის შეიძლება იყოს თავის ტკივილი, კუნთების დაჭიმულობა, მადის ცვლილებები და ძილის რეჟიმის არევა;

  • ხალხისგან იზოლაცია — ადამიანმა შეიძლება საკუთარი თავის ხალხისგან იზოლაცია მოახდინოს და თავი აარიდოს სოციალურ ინტერაქციებს, საზოგადოებრივ შეკრებებსა თუ აქტივობებს, მათ შორის მეგობრებსა და საყვარელ ადამიანებთან. მათ შეიძლება საამისო ენთუზიაზმი აკლდეთ ან ენერგია არ ჰქონდეთ. ეს, თავის მხრივ, ამძაფრებს მარტოობის შეგრძნებას.

გამოფიტვის გამომწვევის მიზეზები

გამოფიტვა შეიძლება სხვადასხვა მიზეზიდან მომდინარეობდეს, მათ შორის სამსახურთან დაკავშირებული სტრესიდან და მომთხოვნ და დამღლელ სიტუაციებთან გრძელვადიანი კავშირიდან. მაგალითად, სამუშაოს სიჭარბე, კონტროლის ნაკლებობა, არასაკმარისი ჯილდოები, ცუდი სამუშაო გარემო, უსამართლობა და ღირებულებების აცდენა — ამ ყველაფერმა შეიძლება ადამიანი ენერგიისგან დაცალოს და მისთვის შეუძლებელი გახდეს სიტუაციებთან გამკლავება. ამ ფაქტორებმა შეიძლება ასევე გამოიწვიოს პირადი და პროფესიონალური ცხოვრების დისბალანსი, რასაც, თავის მხრივ, მივყავართ დაღლილობამდე, გაღიზიანებასა და პროდუქტიულობის შემცირებამდე.

ქვემოთ ჩამოთვლილი გამოფიტვის შესაძლო გამომწვევი მიზეზები:

  • ჭარბი სამუშაო: მუდმივი დატვირთულობა სამუშაოთი და არარეალური მოლოდინები;

  • კონტროლის ნაკლებობა: ავტონომიის ნაკლებობა სამსახურში (მაგ., გადაწყვეტილებების მიღებაში ან მიკრომენეჯმენტში მონაწილეობის ნაკლებობა);

  • არასაკმარისი მხარდაჭერა: კოლეგების ან ზემდგომი პირებისგან მხარდაჭერის ნაკლებობა, იქნება ეს დახმარება, მენტორობა თუ ემოციური მხარდაჭერა;

  • ორგანიზაციული ფაქტორები: ცუდი ორგანიზაციული კომუნიკაცია, ბუნდოვანი მოლოდინები და პრიორიტეტების ან როლების ხშირი ცვლილებები;

  • სამსახურისა და პირადი ცხოვრების დისბალანსი: როდესაც სამსახური საჭიროებს დიდ დროსა და ენერგიას, რაც არ ტოვებს დროს პირადი ცხოვრებისთვის;

  • უსამართლო მოპყრობა: უსამართლო ან დისკრიმინაციული დამოკიდებულება სამუშაო გარემოში, მაგალითად, ფავორიტიზმი ან არათანაბარი შესაძლებლობების ქონა;

  • არარეალური მოლოდინები: მუდმივი სირთულე იმისა, რომ დააკმაყოფილო მაღალი, არარეალური ან მიუწვდომელი მოლოდინები და მიზნები არასაკმარისი რესურსებითა და დროით;

  • ცუდი მენეჯერული კომუნიკაცია: ზედამხედველებთან ან მენეჯერებთან ცუდი კომუნიკაცია (მაგ., გაუგებარი ინსტრუქციები ან შეუსაბამო უკუკავშირი).

როგორ შევამჩნიოთ გამოფიტვა?

თუ ჩამოთვლილი კითხვებიდან მინიმუმ ორზე მაინც დადებითი პასუხი გაქვთ, სასურველია გამოფიტვასთან დაკავშირებით ფსიქოთერაპევტს მიმართოთ.

  • ბოლო 3-6 თვეში საგრძნობლად აცდენდით თუ არა სამსახურს?

  • ბოლო პერიოდში ხშირად მოგდიოდათ თუ არა კონფლიქტი თანამშრომლებთან ან/და უფროსთან?

  • გიწევთ თუ არა დამატებით მუშაობა სამუშაო საათების შემდეგ იმის გამო, რომ რეგულარულ საათებში ვერ შეასრულეთ თქვენი მოვალეობა?

  • ბოლო დროს კავდებით თუ არა უადგილო ოცნებებითა და გაქცევის ფანტაზიებით?

  • გახასიათებთ თუ არა შფოთისა და დეპრესიის ნიშნები, რომლებიც თან ახლავს თქვენს სამუშაო პროცესს?

  • ბოლო პერიოდში დაგიქვეითდათ თუ არა ფიზიკური ჯანმრთელობა ან ვერ შეძელით ექიმის მიერ თავის მოვლის შესახებ მოცემული რჩევების შესრულება?

  • გულგრილი ხართ თუ არა თქვენ მიერ შესრულებული საქმის ხარისხის მიმართ?

გამოფიტვის გავლენა სხეულსა და ფსიქიკაზე

გამოფიტვა ნელ-ნელა „ეპარება“ ადამიანებს და დროთა განმავლობაში იზრდება მისი სიმძიმე. მიუხედავად ამისა, როცა გამოფიტვა დგება, მისი შედეგები შეიძლება გრძელვადიანი და ყოვლისმომცველი იყოს. ადამიანს შეიძლება გაუჩნდეს ქრონიკული ძილის პრობლემები ან მან სხვადასხვა ნივთიერების გამოყენება დაიწყოს გამოფიტვასთან გასამკლავებლად. უკიდურესად მძიმე შემთხვევებში გამოფიტვამ ასევე შეიძლება გააჩინოს გულის პრობლემები.

უყურადღებოდ დატოვების შემთხვევაში გამოფიტვას შეიძლება ისეთი მწვავე შედეგები მოჰყვეს, როგორებიცაა:

  • ჯანმრთელობის ზოგადი გაუარესება, მათ შორის იმუნური სისტემის დაქვეითება და ქრონიკული პრობლემები

  • უძილობა და ძილის ნაკლებობასთან დაკავშირებული პრობლემები

  • გულის დაავადებები

  • ნივთიერების ან ალკოჰოლის მოხმარების პრობლემები

  • ოჯახური ან ურთიერთობების პრობლემები

  • სამსახურით კმაყოფილების ან მოტივაციის ქონის ნაკლებობა, პროდუქტიულობის და მუშაობის ხარისხის დაქვეითება

  • იზოლაცია/სოციალური ცხოვრების ნაკლებობა

როგორ გავუმკლავდეთ გამოფიტვას?

გამოფიტვა მკვეთრად ამცირებს ადამიანის ფიზიკურ და მენტალურ კეთილდღეობას. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია, გარკვეული ზომები მივიღოთ მასთან გასამკლავებლად. გამოფიტვის წინააღმდეგ, შესაძლოა, შემდეგი სტრატეგიები აღმოჩნდეს წარმატებული:

  • დაკავდით თვითგაცნობიერებით — განუსჯელად გაიაზრეთ და მიიღეთ თქვენი ფიქრები და შეგრძნებები. ეს ზრდის საკუთარი თავის აღქმას და ამცირებს სტრესს;

  • გამოიყენეთ შვებულებები;

  • ხელი შეუწყვეთ დადებითი სამუშაო გარემოს ჩამოყალიბებას;

  • დაადგინეთ საზღვრები საკუთარი თავისთვის, რათა დაიცვათ თქვენი დრო და კეთილდღეობა (მაგალითად, სამუშაო დროის დასრულების შემდეგ არ შეამოწმოთ ელ. ფოსტა და არ დათანხმდეთ ისეთ დამატებით დავალებებს, რომლებსაც ვერ გაუმკლავდებით ან რომლებიც მენტალურად ან ფიზიკურად დაგაზიანებთ);

  • უპირატესობა მიანიჭეთ საკუთარ თავზე ზრუნვას, მათ შორის ჯანსაღად კვებას, ვარჯიშსა და დასვენებას;

  • დაკავდით საყვარელი აქტივობებით, რომლებიც არ უკავშირდება სამსახურს;

  • ეძიეთ სოციალური მხარდაჭერა — ესაუბრეთ მეგობრებს, ოჯახის წევრებსა და კოლეგებს, რაც დაგეხმარებათ იზოლირებულობის შეგრძნების შემცირებაში;

  • ეცადეთ, გააუმჯობესოთ დროის მენეჯმენტი — პრიორიტეტი მიანიჭეთ მნიშვნელოვან საქმეებს და არ დახარჯოთ დრო ნაკლებად მნიშვნელოვან აქტივობებზე;

  • ისწავლეთ „არას“ თქმა;

  • საჭიროების შემთხვევაში, მიმართეთ ფსიქოთერაპევტს.

ქალების სპეციფიკა: ორმაგი შრომა

გამოფიტვის მსხვერპლი შეიძლება ნებისმიერი გენდერის ადამიანი გახდეს, თუმცა რამდენიმე კვლევა ადასტურებს, რომ ქალებს არაპროპორციულად უფრო ხშირად უწევთ გამოფიტვასთან გამკლავება, ვიდრე კაცებს.

ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, ქალებს 23%-ით მეტად უჭირთ სამსახურისა და პირადი ცხოვრების დაბალანსება კაცებთან შედარებით, ასევე 45%-ით მეტია ალბათობა იმისა, რომ ისინი განიცდიდნენ სამსახურისგან მიღებულ სტრესს კაცებთან შედარებით. სამსახურებრივ პროდუქტიულობასა და მოტივაციას „კარგად“ ქალების ნახევარზე ნაკლები აფასებს. გამოფიტვა იმდენად გავრცელებულია, რომ 2022 წლის მონაცემებით, 3-დან 1 ქალი  სამსახურიდან წამოსვლას ან სამუშაოს შემცირებას განიხილავდა.

ქალებში გამოფიტვის გამომწვევი ძირითადი ფაქტორები სოციალური სტრუქტურებისა და კონსტრუირებული გენდერული როლებითაა განპირობებული. ქალებს, განსაკუთრებით კი დედებს, ხშირად კარიერასთან ერთად ყოველდღიურად არაანაზღაურებადი საოჯახო საქმეების კეთება და შვილების აღზრდაც უწევთ. ოჯახში სახლის საქმეებისა და ბავშვის მოვლის ტვირთი ქალსა და კაცს შორის გადანაწილებული უნდა იყოს, თუმცა ეს იშვიათად ხდება. პანდემიის პერიოდში ქალები საშუალოდ სამჯერ მეტ არაანაზღაურებად შრომას ასრულებდნენ, ვიდრე კაცები.

საზოგადოებაში სახლის საქმეების კეთებისას კვლავ შენარჩუნებულია ტრადიციული გენდერული დაყოფა. UCL-ის კვლევის მიხედვით, ქალები, რომლებიც კაცებთან ერთად ცხოვრობენ, სახლის საქმეების უმეტესობას თავად აკეთებენ. 5-ჯერ მეტად მოსალოდნელია, რომ ქალებმა კაცებთან შედარებით საშინაო საქმეებში კვირაში მინიმუმ 20 საათი დახარჯონ.

პრაქტიკული საქმეების გარდა, ქალებს უმეტესად უწევთ დამატებით ე.წ. „მენტალური დატვირთვის“ გაზიარება. მასში მოიაზრება უხილავი შრომა, რაც აუცილებელია ოჯახისა და სახლის მართვისათვის, მათ შორის ისეთი პრაქტიკული ამოცანების დაგეგმვა, როგორებიცაა ექიმთან ვიზიტები, სკოლისა და ბაღის პროექტები, საყიდლების სია და სხვა ოჯახის მართვის აუცილებელი დეტალები, რომლებიც გონებრივ ჩართულობას საჭიროებს. მსგავსი გონებრივი დატვირთვა ისეთივე დამღლელი შეიძლება იყოს, როგორც ფიზიკური აქტივობა. გარდა ამისა, ის საჭიროებს გარკვეულ დროსა და ენერგიას და იშვიათადაა აღიარებული და დაფასებული.

ქალებისთვის სახლისა და სამსახურის დაბალანსებისას საზღვრები ბუნდოვანია, ვინაიდან მათ სახლშიც უწევთ სხვადასხვა სამუშაოს შესრულება. აღნიშნული დისბალანსი ქალებს არ აძლევს საშუალებას, იზრუნონ საკუთარ თავზე.

გარდა ორმაგი შრომისა, ქალები კაცებზე უფრო ხშირად იფიტებიან გავრცელებული სამსახურებრივი ეთიკისა და ნორმების გამო. პირველ ყოვლისა, ეს გამოწვეულია ანაზღაურების გენდერული განსხვავებით. მაგალითად, აშშ-ში ქალებს ხშირად ნაკლები ანაზღაურება აქვთ კაცებთან შედარებით, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ერთი და იმავე რაოდენობის შრომას ასრულებდნენ. ასევე კაცებთან შედარებით ქალებს ნაკლებად აწინაურებენ და ამიტომ უფრო სავარაუდოა, რომ ისინი იკავებდნენ ნაკლები ავტორიტეტის მქონე პოზიციებს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს სტრესი და იმედგაცრუება. კვლევის მიხედვით, ყოველ დაწინაურებულ 100 კაცზე 86 ქალი მოდის.

ამასთან ხშირად კაცებით დაკომპლექტებულ სამუშაო გარემოში ქალებს დამატებითი წნეხი აქვთ, რომ მეტი იშრომონ იმისთვის, რომ თანამშრომელ კაცებს თავიანთი კომპეტენტურობა დაუმტკიცონ.

გენდერული უთანასწორობის გაღრმავებასთან ერთად, კაცებთან შედარებით ქალების გამოფიტვის მაღალი რისკი სხვა ქალებს მოტივაციას უკარგავს კარიერასთან ერთად ოჯახიც შექმნან ან პირიქით. ასევე ეს აქვეითებს თავად ქალი დასაქმებულების პროდუქტიულობის ხარისხს. სწორედ ამიტომ აუცილებელია, გაქარწყლდეს სამუშაო და ოჯახურ გარემოში არსებული თავისთავადი და არაცნობიერი გენდერული მიკერძოება და ქალებსა და კაცებს თანაბარი პირობები შეექმნათ. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია, რომ დამსაქმებლებმა ამოიცნონ გამოფიტული თანამშრომლები და ურჩიონ მათ შესაბამისი ზომების მიღება, ვინაიდან ასეთი ადამიანები ხშირად ნაკლებად საუბრობენ თავიანთ პრობლემებზე.

გამოყენებული წყაროები:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: Vecteezy

წყარო

1...616263...680გვერდი 62 of 680

ბოლო სიახლეები

პოპულარული ამბები

კატეგორიები

ჩვენ შესახებ

info@accreditation.ge
ჩვენ შესახებ / რეკლამა / კონტაქტი

გამოგვყევი სოციალურ ქსელებში

© SheniEkimi.ge

შენიექიმი
sheniekimi.ge · PHIG
გამარჯობა 👋
სასურველი სერვისი აირჩიეთ ქვემოთ
⚡ გადაუდებელი შემთხვევა?
მყისიერი სამედიცინო დახმარება
📞 112
🩺
სიმპტომების შეფასება
150 კლინიკური სცენარი · WHO · AHA · NICE · 29 CDR
›
💉
ვაქცინაციის კალენდარი
WHO · ECDC · NCDC საქართველო 2025
›
💊
დანამატების შემოწმება
supplement.ge — 2,095 ინგრედიენტი
›
ℹ️ეს სისტემა ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. ყოველი გადაწყვეტილება დაფუძნებულია WHO, AHA, NICE, BTS სახელმძღვანელოებზე. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
პირადი ინფორმაცია
სიმპტომების ზუსტი შეფასებისთვის შეიყვანეთ ასაკი და სქესი
👤სავალდებულო
📏 ანთროპომეტრია
სიმაღლე · წონა · BMI — არასავალდებულო
⌄
🩺 სასიცოცხლო მაჩვენებლები
წნევა · პულსი · ტემპერატურა · SpO2 — არასავალდებულო
⌄
ნორმა: 90–129
ნორმა: 60–100
36–37.2
12–20
≥95%
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
სიმპტომების შეფასება
აირჩიეთ სცენარი სისტემის მიხედვით
🔍
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
კითხვა 1 / 1
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
📋 მტკიცებულებითი საფუძველი
World Health Organization (WHO) — IMAI სახელმძღვანელო
American Heart Association (AHA) / ACC
National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
ICD-11 (2025) · World Health Organization
ეს ინსტრუმენტი ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს — ეს არ ნიშნავს, რომ დაავადება გაქვთ. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
📰 სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ვაქცინაციის კალენდარი
აირჩიეთ ასაკობრივი ჯგუფი
WHO ECDC NCDC 2025
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ასაკობრივი ჯგუფი
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
📰 ვაქცინაციის სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
დანამატების შემოწმება
გადადით supplement.ge-ზე და შეამოწმეთ ნებისმიერი პროდუქტი
SUPPLEMENT.GE
საქართველოს სასურსათო დანამატების უსაფრთხოების შემოწმების სისტემა
📊 2,095 ინგრედიენტი 📦 688 პროდუქტი
supplement.ge-ზე გადასვლა ↗
ახალი ფანჯარა გაიხსნება
›
✨რას შეგიძლიათ შეამოწმოთ
🔬
ინგრედიენტის შემოწმება
NIH · EU · FDA · Health Canada მონაცემები
📷
ეტიკეტის სკანირება
AI ამოიცნობს ყველა ინგრედიენტს ფოტოდან
🌍
ქვეყნის მიხედვით სტატუსი
რეგულაცია 14 ქვეყანაში — აშშ, ევროკავშირი, კანადა
⚠️
წამალთან ინტერაქცია
აუცილებელი გაფრთხილებები მიმდინარე მკურნალობისას
✅ supplement.ge — საქართველოში ერთადერთი სრული სისტემა დანამატების უსაფრთხოების შესაფასებლად, PHIG-ის (საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის) კონტროლით.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia