პარასკევი, აპრილი 24, 2026
- Advertisement -
Google search engine
მთავარი წაკითხვა გვერდი 63

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა (BPD) — სიმპტომები, ტიპები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა (ინგლ. Borderline Personality Disorder, იგივე BPD) არის პიროვნების აშლილობა, რომელიც ხასიათდება ემოციების რეგულირების სირთულითა და გუნება-განწყობის ხშირი, არასტაბილური ცვლილებით, ასევე სიცარიელის განცდითა და იმპულსურობით.

► რას ნიშნავს „პიროვნების აშლილობა“? — პიროვნების აშლილობები მენტალური აშლილობების ჯგუფია, რომელსაც ახასიათებს ფიქრის, ქცევის, გუნება-განწყობისა და სხვებთან მიმართების გრძელვადიანი, ყოვლისმომცველი და დამაზიანებელი კანონზომიერებები, რომლებიც შეიძლება ადამიანისთვის მნიშვნელოვანი დისკომფორტის წყარო იყოს.

BPD-ის სიმპტომებს შეიძლება შედეგად მოჰყვეს სირთულეები ურთიერთობებში, საკუთარი თავის უარყოფითად აღქმა და პრობლემები ყოველდღიურ ფუნქციონირებაში. აშლილობის მკურნალობა, როგორც წესი, მოიცავს ფსიქოთერაპიას, ზოგჯერ მედიკამენტებთან კომბინაციით.

სტატისტიკურად, მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა მსოფლიოს მოსახლეობის დაახლოებით 1.6%-ს აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ BPD-ით დიაგნოსტირებულთა 75% ქალია, აშლილობა შეიძლება ნებისმიერი სქესისა თუ გენდერის ადამიანს განუვითარდეს. ზოგიერთი კვლევის თანახმად, ქალებში BPD-ს სიმპტომებს უფრო შინაგანი გამოვლინება აქვს, ხოლო კაცებში — უფრო მეტად გარეგანი. თუმცა, სქესისა თუ გენდერისგან განურჩევლად, ვალიდაციის მუდმივმა ნაკლებობამ და ემოციური მგრძნობელობისადმი გენეტიკურმა მიდრეკილებებმა შეიძლება BPD-ის მქონე ადამიანში საკუთარი ემოციების უნდობლობა და უკიდურესი ემოციური რეაგირებები გამოიწვიოს.

► BPD ემოციურად განსაკუთრებით მწვავე აშლილობაა. ტერმინი „მოსაზღვრე“ მომდინარეობს იქიდან, რომ თავდაპირველად ექიმებს მიაჩნდათ, რომ აღნიშნული აშლილობა ორი სხვა აშლილობის, ნევროზისა და ფსიქოზის ზღვარზე მერყეობდა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) სიმპტომები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომები, როგორც წესი, მოზარდობისას ვლინდება მუდმივი სოციალური კონფლიქტების სახით, ზრდასრულობაში კი ისინი კიდევ უფრო შესამჩნევი ხდება. BPD-ის მქონე ადამიანი, შესაძლოა, გრძნობდეს, რომ პრობლემას მის ირგვლივ არსებული სამყარო წარმოადგენს, და უჭირდეს იმის აღქმა, თუ როგორ ამწვავებს მის წინაშე არსებულ გამოწვევებს მისი ინტერაქციები ამ სამყაროსთან.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომებს შორისაა:

  • უარყოფის შიში და მისი თავიდან აცილების მცდელობები

  • ურთიერთობების დაფასებისა და გადაფასების ციკლურობა

  • თვითიდენტიფიცირებისა და საკუთარი თავის აღქმის სწრაფი ცვლა

  • სოციალურ ურთიერთობებში ყურადღების მოთხოვნილება

  • მოთხოვნილება იმისა, რომ იყო დანახული და აღქმული

  • იმპულსურობა, რომელიც შეიძლება იყოს თვითდესტრუქციული

  • საკუთარი თავის გაგებისა და საკუთარი თავის აღქმის ნაკლებობა

  • ემოციების ინტენსიური, ხშირი და სწრაფი ცვლილება

  • მიტოვების საპასუხო დეპერსონალიზაცია (როდესაც საკუთარ თავს გარედან, საკუთარი თავისგან მოწყვეტილად აღიქვამ) და დისოციაცია (როდესაც ადამიანი საკუთარი ფიქრების, გრძნობებისა და იდენტობისგან მოწყვეტილია)

  • უსარგებლობისა და უმიზნობის განცდა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) ნიშნები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა თვითაღქმის სირთულეებით, იმპულსურობისა და უეცარი მრისხანების პრობლემებით ხასიათდება. BPD-ის ამოსაცნობად მნიშვნელოვანია დავაკვირდეთ შემდეგ ნიშნებს:

  • ურთიერთობების პრობლემები — BPD-ის მქონე ადამიანები სხვების მიმართ უკიდურესად დადებით და უკიდურესად უარყოფით დამოკიდებულებას შორის მერყეობენ. „BPD-ის ფავორიტი ადამიანის“ შემთხვევაში, BPD-ის მქონე ინდივიდი ირჩევს ერთ ადამიანს, რომელთანაც სურს მთელი დროის გატარება. მისი მხრიდან ყურადღების ნაკლებობამ ან კონფლიქტმა, შესაძლოა, მიტოვების შიში და მრისხანება გააძლიეროს. BPD-ის მქონე ადამიანებს ურთიერთობაში ყურადღების მოთხოვნილება აქვთ, რომლის სათანადოდ მიუღებლობის შემთხვევაშიც მიდრეკილნი არიან სოციალური გაუცხოებისკენ. აშლილობის ერთ-ერთი ნიშანი ურთიერთობების დაკარგვის მოლოდინია, რასაც შეიძლება თან ახლდეს რადიკალური და არაჯანსაღი ქმედებები. ამის გამო BPD-ის მქონე ადამიანს შეიძლება არასტაბილური და მღელვარე რომანტიკული ურთიერთობები ჰქონდეს და სხვების თვალში აღქმული იქნეს ისეთ ადამიანად, რომელსაც მუდმივად რაღაც სჭირდება;

  • თვითიდენტობისა და საკუთარი თავისადმი თანაგრძნობის პრობლემა — BPD-ის მქონე ადამიანებს ხშირად აკლიათ დადებითი დამოკიდებულება საკუთარი თავის მიმართ და დადებითი თვითიდენტობა. ამ გამოწვევებმა, შესაძლოა, არასრულფასოვნებისა და უმნიშვნელობის განცდა გააჩინოს, ხოლო სოციალურმა კონფლიქტებმა ან იზოლაციამ შეიძლება ეს შეგრძნებები გააძლიეროს. BPD-ის მქონე ადამიანები ხშირად განსაკუთრებით ძლიერ თავდაცვის რეჟიმში არიან, როდესაც მიაჩნიათ, რომ მათი იდენტობა საფრთხეშია ან არასწორადაა გაგებული;

  • სუიციდური ფიქრები და თვითდაზიანება — სუიციდის რისკი მაღალია BPD-ის მქონე ადამიანებში. სტატისტიკურად, მათ 60-80%-ს სუიციდური ფიქრები, ხოლო 65-80%-ს თვითდაზიანება ახასიათებთ. ვინაიდან სუიციდის მცდელობები ხშირია, ეს რისკი უგულებელყოფილი არ უნდა იყოს.  აღნიშნული ნაწილობრივ განპირობებულია იმით, თუ როგორ ამუშავებენ ისინი კომპლექსურ ემოციებს, და ამგვარმა ემოციურმა დისრეგულაციამ შეიძლება ხელი შეუწყოს თვითდაზიანებას;

  • იმპულსური და სარისკო ქცევები — BPD-ის მქონე ადამიანებს ხშირად ახასიათებთ სარისკო ქცევები, განსაკუთრებით მაშინ, როცა უკიდურესად ძლიერ ემოციებს განიცდიან. ასეთი ქცევებს შორისაა ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების მოხმარება, სექსუალური ქცევები, ფულის გადაჭარბებულად ხარჯვა და ზოგჯერ კრიმინალური ქმედებებიც (მაგალითად, ქურდობა და ვანდალიზმი);

  • განწყობის ხშირი ცვლილება — BPD-ის კიდევ ერთი ნიშანი ემოციური რეაქტიულობა და განწყობის უკიდურესი ცვლილებაა, რომელიც სწრაფად მოდის და მიდის და, როგორც წესი, რამდენიმე წუთიდან რამდენიმე საათამდე გრძელდება.  ამგვარმა ემოციურმა არასტაბილურობამ, შესაძლოა, მნიშვნელოვნად დააზიანოს ურთიერთობები და შეაფერხოს ადამიანის ზოგადი ფუნქციონირება;

  • სიცარიელის განცდა — მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მქონე ადამიანი ხშირად შინაგან სიცარიელეს განიცდის, ან თითქოს მას რაღაც ნაწილი აკლია. ამ სიცარიელის განცდის ამოსავსებად BPD-ის მქონე ადამიანები ხშირად მიმართავენ ალკოჰოლს, სარისკო ქცევებს ან არაჯანსაღ აქტივობებს, რომლებიც მათ თავს „ცოცხლად“ აგრძნობინებს;

  • მიტოვების შიში — BPD-ის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი ნიშანი მიტოვების ძლიერი შიშია, რეალური იქნება ეს რისკი თუ უბრალოდ ასეთად აღქმული. BPD-ს მქონე ადამიანები შეიძლება ხშირად გაბრაზდნენ, როცა სხვები ურთიერთობებში საზღვრებს აწესებენ, რამაც შეიძლება დააზიანოს პირადი ურთიერთობები;

  • ბრაზის მოზღვავება და მრისხანება — BPD-ის ნიშნებს შორის ბრაზის მოულოდნელი ნაკადია. აშლილობის მქონე ადამიანებს ხშირად შეიძლება უჭირდეთ ბრაზის მართვა, რასაც შეიძლება შეუსაბამო ბრაზის მოზღვავება ან „მოსაზღვრე მრისხანება“ ახლდეს თან;

  • პარანოიის BPD ეპიზოდები — BPD-ის ნიშნები შეიძლება მოიცავდეს სტრესთან დაკავშირებულ პარანოიდულ ფიქრებს ან დისოციაციურ სიმპტომებს. ძლიერმა სტრესმა შეიძლება გამოიწვიოს ეს სიმპტომები და შიშები, და BPD-ს მქონე ადამიანმა შეიძლება ეჭვიც კი შეიტანოს იმ ხალხში, ვისაც, ჩვეულებრივ, ენდობა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) ტიპები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომების სიმწვავე ტიპების მიხედვით განსხვავდება. მეცნიერები BPD-ის 4 ძირითად ტიპს გამოყოფენ, ესენია: უხალისო, იმპულსური, ფიცხი და თვითდესტრუქციული.

  • უხალისო BPD (ინგლ. Discouraged Borderline), იგივე „ჩუმი BPD“ — ხასიათდება სხვა ადამიანებზე დამოკიდებულებითა და ამავე დროს მათთვის თავის არიდებით. უხალისო BPD-ის მქონე ადამიანები უმეტესად მოკრძალებულები და ერთგულები არიან, თუმცა იმდენად, რომ ისინი შეიძლება მარტივად გახდნენ სხვა ადამიანებზე დამოკიდებულნი. მათი იდენტობა მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული მათ ურთიერთობებზე, განსაკუთრებით რომანტიკულ ურთიერთობებზე. ახლო ურთიერთობის დასრულების შემდეგ მათ ხშირად უჭირთ ამასთან გამკლავება და მთელი მათი სამყარო არასტაბილური ხდება. მიტოვების შიშმა შეიძლება მათში გამოიწვიოს დაუცველობის, უმწეობისა და დაეჭვებულობის განცდები. გარდა ამისა, ისინი მიდრეკილნი არიან დეპრესიისა და უძლურების განცდისკენ, მოტივაციის ნაკლებობამ მათთვის შეიძლება მცირე დავალებებიც კი გადაულახავ სირთულეებად აქციოს, რის გამოც ისინი მხარდაჭერისთვის ხშირად სხვა ადამიანებს მიმართავენ, რაც შეიძლება არაჯანსაღ დამოკიდებულებაში გადაიზარდოს. ასეთ ადამიანებს ასევე უჭირთ ბრაზის გამოხატვა, რადგან ეს ეწინააღმდეგება მათ თვითაღქმას. შესაბამისად, ეს ბრაზი მათ, შესაძლოა, შიგნით მიმართონ და ის თვითდაზიანებაში ან სუიციდურ ფიქრებში გადაიზარდოს;

  • იმპულსური BPD (ინგლ. Impulsive Borderline) — ხასიათდება თეატრალური და ანტისოციალური ნიშნების ნაზავით. იმპულსური BPD-ის მქონე ადამიანები მიდრეკილნი არიან ყურადღების გაფანტულობისა და ჰიპერაქტიურობისკენ და მათ ხშირად დაუფიქრებლად მოქმედება ახასიათებთ. თვითრეფლექსიის ნაკლებობების გამო, შესაძლოა, მათი ქმედებები საზიანო აღმოჩნდეს როგორც მათთვის, ისე სხვებისთვის. მათი ემოციები შეიძლება ისეთივე ქაოსური იყოს, როგორიც მათი ქცევები, რადგან ხშირად ისინი მარტივად ღიზიანდებიან. იმპულსური BPD ხშირად სათავეს ქაოსური და დრამატული ოჯახიდან იღებს, სადაც ადამიანი ცდილობს, გამოეყოს ამ ქაოსს და თავი დრამატულობითა და არაპროგნოზირებადობით გამოიჩინოს. ზოგს შეიძლება თავი დაფასებულად მაშინ ეგრძნო, როდესაც მას აქებდნენ მისი მიმზიდველობის ან მასკულინობის გამო, რაც მოგვიანებით შეიძლება მაცდური ქცევის ან ზედაპირული ურთიერთობების წყარო გახდეს. მთლიანობაში, ყურადღების მიღებისა და სტიმულაციის სურვილი იმპულსური BPD-ებისთვის შეიძლება მუდმივი შფოთვის მიზეზი გახდეს;

  • ფიცხი BPD (ინგლ. Petulant Borderline) — ხასიათდება პასიურ-აგრესიულობით და სხვების თვალში ის შეიძლება ჩანდეს ნეგატიური, მომთხოვნი, ჯიუტი და მოუთმენელი. ფიცხ BPD-ს ხშირად შეიძლება შურდეს სხვების ბედნიერების და ვერ იტანდეს სხვებზე დამოკიდებულებას. მათ, შესაძლოა, ყურადღების მიქცევის მოთხოვნილებაც ჰქონდეთ. ბავშვობაში ფიცხი BPD-ის მქონე ადამიანების ემოციური მოთხოვნილებები იშვიათად იყო დაკმაყოფილებული და, შესაძლოა, ისინი თავს უსაფრთხოდ არ გრძნობდნენ ურთიერთობებში. შესაძლოა, მომვლელების მხრიდან ისინი არასათანადო მოპყრობის, მანიპულირების ან ძალადობის სამიზნეები იყვნენ. ზრდასრულობაში შეიძლება მათ ჰქონდეთ ეპიზოდები, როდესაც თავს გრძნობენ უმნიშვნელოდ, დეპრესიულად ან დამნაშავედ, სხვა დროს კი მათ შეიძლება დაეუფლოთ ირაციონალური ბრაზი ან BPD-ისთვის დამახასიათებელი ე.წ. „მოსაზღვრე მრისხანება“. ასეთი ეპიზოდის ჩავლის შემდეგ BPD-ის მქონე ადამიანი ხშირად შეიძლება თავს დამნაშავედ გრძნობდეს და მიყენებული ზიანის გამოსწორებას ცდილობდეს;

  • თვითდესტრუქციული BPD (ინგლ. Self Destructive BPD) — ხასიათდება მაზოხისტური პიროვნული თვისებებით. ასეთი BPD, როგორც წესი, შეგრძნებებს შიგნით მიმართავს, რაც შეიძლება საკუთარი თავის მიმართ საზიანო ქცევების წყარო გახდეს. მათ აქვთ უკიდურესი მოთხოვნილება, იყვნენ დამოუკიდებელნი, თუმცა ამავე დროს აშინებთ ეს, რაც მნიშვნელოვან შინაგან კონფლიქტსა და დაძაბულობას იწვევს. სხვებთან ურთიერთობაში ისინი ხშირად თავგანწირული და კონფორმულები არიან და პატივს სცემენ სხვებს. მათი უკიდურესი ქცევების გამო დროთა განმავლობაში მათ, შესაძლოა, თავი დაუფასებლად იგრძნონ და გულისწყრომით აღივსონ. ამას შეიძლება მოჰყვეს დეპრესიულობისა და დაძაბულობის ზრდა, რაც ხშირად ასევე შიგნით არის მიმართული, მაგალითად, თვითდაზიანებისა და სუიციდური ქცევების სახით.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) გამომწვევი მიზეზები

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის გამომწვევი მიზეზები შეიძლება იყოს როგორც გარემოებითი, ისე ბიოლოგიური, იქნება ეს დისფუნქციური ოჯახის გარემოცვაში ყოფნა, გენეტიკა თუ ტვინის ქიმიური მოქმედება. ადამიანებს, რომლებსაც ბავშვობაში მშობელი გარდაეცვალათ ან რომლებიც ოჯახური ძალადობის მსხვერპლი იყვნენ, უფრო დიდი ალბათობით შეიძლება განუვითარდეთ BPD, ვიდრე ამ გამოცდილების არმქონეებს..

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის გამომწვევ ხშირ მიზეზებს შორისაა:

  • გენეტიკური ფაქტორები — მიიჩნევა, რომ ემოციური მგრძნობელობისადმი გენეტიკური მიდრეკილება შეიძლება BPD-ის განვითარების რისკ-ფაქტორი აღმოჩნდეს;

  • ბავშვობის ტრავმა — ადრეულ ასაკში მიღებული ტრავმა ხელს უწყობს BPD-ის ისეთი სიმპტომების განვითარებას, როგორიცაა გუნება-განწყობის არასტაბილურობა, ემოციების დისრეგულაცია და თვითდესტრუქციული ქცევები. რაც უფრო ხშირი და ინტენსიურია ადრეულ ასაკში მიღებული ტრავმები, მით უფრო იზრდება BPD-ის სიმპტომების სიმწვავის რისკი;

  • უგულებელყოფა ან ძალადობა — BPD-ის მქონე ადამიანებს შესაძლოა ბავშვობაში უგულებელყოფის ან სექსუალური და/ან ემოციური ძალადობის გამოცდილება ჰქონდეთ. , განსხვავებები ტვინში — BPD-ის მქონე ადამიანში შეიძლება სხვებთან შედარებით განსხვავებები იყოს ტვინის იმ რეგიონებში, რომლებიც ემოციების მართვასთან, იმპულსურ ქცევებსა და აგრესიასთანაა დაკავშირებული;

  • გამოწვევები ადრეულ ურთიერთობებში — ცხოვრების ადრეულ ეტაპზე არსებულ ურთიერთობებში წარუმატებლობამ შეიძლება ემოციების მართვისა და საკუთარი ემოციური მდგომარეობისადმი უნდობლობა გამოიწვიოს, რაც შეიძლება მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის გამომწვევ მიზეზად იქცეს;

  • მიჯაჭვულობის ქაოსური კანონზომიერებები — მომვლელი ადამიანებისადმი არასაიმედო, ქაოსურმა მიჯაჭვულობამ შეიძლება სათავე დაუდოს საკუთარი თავის უარყოფითად აღქმას, სხვებისადმი უნდობლობასა და მიტოვების მოლოდინს;

  • ემოციების მართვის სირთულე — ადამიანებს, რომლებსაც უჭირთ ემოციების მართვა, ადრეულ ასაკში სტრესთან (მაგალითად, ემოციურ ძალადობასთან) გამკლავებისას შეიძლება უფრო დიდი ალბათობით განუვითარდეთ მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის (BPD) მკურნალობა

მართალია, BPD-ის მკურნალობის რამდენიმე ეფექტური გზა არსებობს, თუმცა სპეციალისტები ხშირად ფსიქოთერაპიით, მაგალითად, დიალექტიკურ-ბიჰევიორული თერაპიით, დაწყებას უწევენ რეკომენდაციას. ფსიქოთერაპია მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სიმპტომების მართვისა მკურნალობის ეფექტური მეთოდია. სიმპტომების გაუმჯობესება ხშირად ფსიქოთერაპიით  მკურნალობის პირველ წელსვე ვლინდება. კვლევების მიხედვით, 30-40 წლის ასაკში BPD-ის მქონე ადამიანების ცხოვრება სტაბილურდება. 10-წლიანი მკურნალობის შემდეგ BPD-ის მქონე ადამიანების ნახევარზე მეტი აღარ აკმაყოფილებს BPD-ის დიაგნოსტირებისთვის საჭირო კრიტერიუმებს.

მოსაზღვრე პიროვნული აშლილობის სამკურნალო ფსიქო-თერაპია შეიძლება მოიცავდეს:

  • დიალექტიკურ-ბიჰევიორული თერაპია (DBT) — DBT თერაპია მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მკურნალობისას ფსიქიკურ და ემოციურ არამდგრადობებთან გასამკლავებლად იყენებს თვითგაცნობიერების (ინგლ. Mindfulness) სწავლებას. DBT თერაპია სტრუქტურირებულია და ის ბევრი სხვადასხვა ტიპის ინტერვენციას საჭიროებს, მათ შორის ინდივიდუალურ თერაპიას, წერილობით დავალებებს, ჯგუფურ თერაპიას, სატელეფონო მხარდაჭერასა და კრიზისულ სიტუაციებში ზრუნვის ხელმისაწვდომობას.

  • კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) — CBT თერაპია BPD-ის მქონე ადამიანს ეხმარება საკუთარი ფიქრებისა და ქცევების ამოცნობაში და საკუთარი იდენტობის გარკვეული პარამეტრების დადგენაში.

  • სქემაზე ორიენტირებული თერაპია — ეს თერაპია ეხმარება BPD-ის მქონე ადამიანებს, ამოიცნონ თავიანთი საჭიროებები და გაიაზრონ, რა გზებით აქვთ მათ დასწავლილი ამ საჭიროებების დაკმაყოფილება. აღნიშნულ თერაპიაში ჩართული პირები აღნიშნავდნენ, რომ მათ განუვითარდათ ემოციების მართვის უნარი და უკეთ ესმით საკუთარი თავის.

  • ჰუმანისტური მიდგომები — ეს თერაპია შეიძლება დაეხმაროს ადამიანს, იპოვოს დანიშნულება ცხოვრებაში, რაც მიიჩნევა, რომ ამცირებს BPD-ის სიმპტომებს.

  • ოჯახური თერაპია — ოჯახური თერაპია შეიძლება მნიშვნელოვანი მიდგომა აღმოჩნდეს BPD-ის მქონე ადამიანების გრძელვადიანი კეთილდღეობის მისაღწევად. მკვლევრები BPD-ის მქონე ადამიანებს ურჩევენ, დაეყრდნონ თავიანთ მხარდამჭერ სისტემებს, ხოლო ოჯახურ თერაპიაზე ერთად სიარული შეიძლება კომუნიკაციის გაუმჯობესების კარგი გზა აღმოჩნდეს.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სამკურნალოდ სპეციფიკური მედიკამენტები არ არსებობს, თუმცა ბევრ პაციენტს სიმპტომების შემსუბუქებაში ეხმარება ანტიდეპრესანტები, გუნება-განწყობის სტაბილიზატორები, ანტიფსიქოზური და ანქსიოლიზური საშუალებები.

► თუ BPD-ის ნიშნებს საკუთარ თავში ამჩნევთ, არ შეშინდეთ, არ მოგერიდოთ დახმარების თხოვნის და მიმართეთ პროფესიონალს.

გამოყენებული წყაროები:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: IrynaDanyliuk / Getty Images

წყარო

გამოფიტვა — ნიშნები, გავლენა და მასთან გამკლავების გზები

მიერ
admin
-
0
#image_title

გამოფიტვა (ინგლ. Burnout) არის ქრონიკული ემოციური, სოციალური და ფსიქოლოგიური გადაღლილობის მდგომარეობა, რომელიც გრძელვადიანი სტრესორითაა (ხშირ შემთხვევაში მუშაობით) გამოწვეული. გამოფიტული ადამიანების დიდი ნაწილი აღნიშნავს, რომ გადაღლილია ემოციურად და არ აქვს მოტივაცია. უყურადღებოდ დატოვების შემთხვევაში გამოფიტვამ შეიძლება გააუარესოს მენტალური ჯანმრთელობის სიმპტომები, ფიზიკური პრობლემები და შეამციროს ცხოვრების ხარისხი.

როგორც წესი, გამოფიტვის ყველაზე გავრცელებული გამომწვევი მიზეზები მუშაობასთანაა დაკავშირებული, თუმცა მისით გამოწვეული ფიზიკური და გონებრივი გადაღლა გავლენას ახდენს როგორც სამსახურზე, ისე პირად ცხოვრებაზე. გამოფიტვა შეიძლება გამოიწვიოს მშობლობამ (განსაკუთრებით ხშირია დედების გამოფიტვა) და ზრუნვითმა პასუხისმგებლობამაც, ასევე პრობლემურმა რომანტიკულმა ურთიერთობებმა.

როგორი შეგრძნებაა გამოფიტვა?

გამოფიტვის ძირითადი სიმპტომები მენტალური გადაღლა, პროდუქტიულობის დაქვეითება და უძლურების განცდაა. ხშირია ასევე ფიზიკური დისკომფორტი, რომელიც დაკავშირებულია მოჭარბებული სტრესით გამოწვეულ რეაქციებთან, როგორებიცაა მუცლის და თავის ტკივილი, მადის ცვლილება და ავადობაც კი.

გამოფიტვის ხშირ სიმპტომებს შორისაა:

  • შფოთვა

  • თავის ტკივილები

  • მოუსვენრობა

  • დეპრესია

  • ქრონიკული გადატვირთულობა

  • გულის აჩქარება

  • არაკომფორტული და ზოგჯერ განმეორებითი ფიქრები, რომლებიც უწყვეტად მოდის

  • ზოგადი გადაღლილობა

რა განსხვავებაა გამოფიტვას, სტრესსა და დეპრესიას შორის?

გამოფიტვა სამედიცინოდ აღიარებული დიაგნოზი არ არის და მისი დამახასიათებელი სიმპტომები ჯერ კიდევ არ არის სრულად სისტემატიზებული. მნიშვნელოვანია, განვასხვაოთ გამოფიტვა სტრესისა და დეპრესიისგან. მათ, ვინც ტოქსიკურ სტრესში არიან, ახასიათებთ მეტი შრომა, ვიდრე ნაკლები. გამოფიტვისას კი პროდუქტიულობის დაქვეითება და ნაკლები ჩართულობა ერთ-ერთი ძირითადი სიმპტომებია.

რაც შეეხება დეპრესიას, იგი გამოფიტვასთან გადაჯაჭვულია. დეპრესია სამედიცინო თვალსაზრისით დადგენილი დიაგნოზია, რომელიც დიაგნოზისას მინიმუმ ორი კვირის ვადაში გამოვლენილ სიმპტომებს საჭიროებს. იგი უმეტესად სევდითა და უიმედობით ხასიათდება. გამოფიტვა კი არ არის სამედიცინო დიაგნოზი, თუმცა ჯანმრთელობისა და ფსიქიკისთვის საფრთხეს წარმოადგენს და ხასიათდება უმეტესად აპათიით, რომელსაც, შესაძლოა, დეპრესიის სიმპტომები ახლდეს თან.

გამოფიტვის ნიშნები

გამოფიტვის ნიშნები შეიძლება გამოვლინდეს გაღიზიანებადობის, მოტივაციის ნაკლებობის, პროდუქტიულობის შემცირებისა და ცინიკურობის სახით. ამ ყველაფერმა შეიძლება გაართულოს კონცენტრაცია, დაარღვიოს ძილი და უარყოფითად განგაწყოთ სამსახურისა თუ ცხოვრებისადმი. გამოფიტვის ნიშნებს შორისაა ასევე:

  • აპათია — აპათია გამოფიტვის ხშირი ნიშანია. მის დროს ადამიანი შეიძლება ემოციურად გაუცხოებული ან გულგრილი იყოს სამსახურის, ურთიერთობისა თუ სხვადასხვა აქტივობისადმი. მას შეიძლება აკლდეს მოტივაცია და უჭირდეს თავის ყოველდღიურ პასუხისმგებლობებში საჭიროების ან მიზნის დანახვა;

  • აქტივობებით დაინტერესების შემცირება — გამოფიტულმა ადამიანმა შეიძლება დაკარგოს ინტერესი ისეთ ჰობებში, სპორტსა თუ სოციალურ აქტივობებში, რომლებიც ერთ დროს მისთვის კმაყოფილებისა და სიამოვნების წყარო იყო;

  • ცუდი მოსწრება ან არაეფექტურად მუშაობა — გამოფიტვამ შეიძლება გაართულოს კონცენტრაცია, რაც ხშირ შეცდომებს, დათქმული ვადების გადაცილებასა და პროდუქტიულობის შემცირებას იწვევს. ცუდი მოსწრება ან არაეფექტურად მუშაობა შეიძლება გაღიზიანებისა და იმედგაცრუების წყარო გახდეს, რაც კიდევ უფრო ამძაფრებს გამოფიტვას;

  • მუდმივი დაღლილობა — საკმარისი დასვენების მიღების მიუხედავად, ადამიანი შეიძლება მაინც გრძნობდეს დაღლილობას და უენერგიობას, რადგან გამოფიტვის დროს ბევრს უჭირს ენერგიის აღდგენა. გამოფიტვის ფიზიკურ ნიშნებს შორის შეიძლება იყოს თავის ტკივილი, კუნთების დაჭიმულობა, მადის ცვლილებები და ძილის რეჟიმის არევა;

  • ხალხისგან იზოლაცია — ადამიანმა შეიძლება საკუთარი თავის ხალხისგან იზოლაცია მოახდინოს და თავი აარიდოს სოციალურ ინტერაქციებს, საზოგადოებრივ შეკრებებსა თუ აქტივობებს, მათ შორის მეგობრებსა და საყვარელ ადამიანებთან. მათ შეიძლება საამისო ენთუზიაზმი აკლდეთ ან ენერგია არ ჰქონდეთ. ეს, თავის მხრივ, ამძაფრებს მარტოობის შეგრძნებას.

გამოფიტვის გამომწვევის მიზეზები

გამოფიტვა შეიძლება სხვადასხვა მიზეზიდან მომდინარეობდეს, მათ შორის სამსახურთან დაკავშირებული სტრესიდან და მომთხოვნ და დამღლელ სიტუაციებთან გრძელვადიანი კავშირიდან. მაგალითად, სამუშაოს სიჭარბე, კონტროლის ნაკლებობა, არასაკმარისი ჯილდოები, ცუდი სამუშაო გარემო, უსამართლობა და ღირებულებების აცდენა — ამ ყველაფერმა შეიძლება ადამიანი ენერგიისგან დაცალოს და მისთვის შეუძლებელი გახდეს სიტუაციებთან გამკლავება. ამ ფაქტორებმა შეიძლება ასევე გამოიწვიოს პირადი და პროფესიონალური ცხოვრების დისბალანსი, რასაც, თავის მხრივ, მივყავართ დაღლილობამდე, გაღიზიანებასა და პროდუქტიულობის შემცირებამდე.

ქვემოთ ჩამოთვლილი გამოფიტვის შესაძლო გამომწვევი მიზეზები:

  • ჭარბი სამუშაო: მუდმივი დატვირთულობა სამუშაოთი და არარეალური მოლოდინები;

  • კონტროლის ნაკლებობა: ავტონომიის ნაკლებობა სამსახურში (მაგ., გადაწყვეტილებების მიღებაში ან მიკრომენეჯმენტში მონაწილეობის ნაკლებობა);

  • არასაკმარისი მხარდაჭერა: კოლეგების ან ზემდგომი პირებისგან მხარდაჭერის ნაკლებობა, იქნება ეს დახმარება, მენტორობა თუ ემოციური მხარდაჭერა;

  • ორგანიზაციული ფაქტორები: ცუდი ორგანიზაციული კომუნიკაცია, ბუნდოვანი მოლოდინები და პრიორიტეტების ან როლების ხშირი ცვლილებები;

  • სამსახურისა და პირადი ცხოვრების დისბალანსი: როდესაც სამსახური საჭიროებს დიდ დროსა და ენერგიას, რაც არ ტოვებს დროს პირადი ცხოვრებისთვის;

  • უსამართლო მოპყრობა: უსამართლო ან დისკრიმინაციული დამოკიდებულება სამუშაო გარემოში, მაგალითად, ფავორიტიზმი ან არათანაბარი შესაძლებლობების ქონა;

  • არარეალური მოლოდინები: მუდმივი სირთულე იმისა, რომ დააკმაყოფილო მაღალი, არარეალური ან მიუწვდომელი მოლოდინები და მიზნები არასაკმარისი რესურსებითა და დროით;

  • ცუდი მენეჯერული კომუნიკაცია: ზედამხედველებთან ან მენეჯერებთან ცუდი კომუნიკაცია (მაგ., გაუგებარი ინსტრუქციები ან შეუსაბამო უკუკავშირი).

როგორ შევამჩნიოთ გამოფიტვა?

თუ ჩამოთვლილი კითხვებიდან მინიმუმ ორზე მაინც დადებითი პასუხი გაქვთ, სასურველია გამოფიტვასთან დაკავშირებით ფსიქოთერაპევტს მიმართოთ.

  • ბოლო 3-6 თვეში საგრძნობლად აცდენდით თუ არა სამსახურს?

  • ბოლო პერიოდში ხშირად მოგდიოდათ თუ არა კონფლიქტი თანამშრომლებთან ან/და უფროსთან?

  • გიწევთ თუ არა დამატებით მუშაობა სამუშაო საათების შემდეგ იმის გამო, რომ რეგულარულ საათებში ვერ შეასრულეთ თქვენი მოვალეობა?

  • ბოლო დროს კავდებით თუ არა უადგილო ოცნებებითა და გაქცევის ფანტაზიებით?

  • გახასიათებთ თუ არა შფოთისა და დეპრესიის ნიშნები, რომლებიც თან ახლავს თქვენს სამუშაო პროცესს?

  • ბოლო პერიოდში დაგიქვეითდათ თუ არა ფიზიკური ჯანმრთელობა ან ვერ შეძელით ექიმის მიერ თავის მოვლის შესახებ მოცემული რჩევების შესრულება?

  • გულგრილი ხართ თუ არა თქვენ მიერ შესრულებული საქმის ხარისხის მიმართ?

გამოფიტვის გავლენა სხეულსა და ფსიქიკაზე

გამოფიტვა ნელ-ნელა „ეპარება“ ადამიანებს და დროთა განმავლობაში იზრდება მისი სიმძიმე. მიუხედავად ამისა, როცა გამოფიტვა დგება, მისი შედეგები შეიძლება გრძელვადიანი და ყოვლისმომცველი იყოს. ადამიანს შეიძლება გაუჩნდეს ქრონიკული ძილის პრობლემები ან მან სხვადასხვა ნივთიერების გამოყენება დაიწყოს გამოფიტვასთან გასამკლავებლად. უკიდურესად მძიმე შემთხვევებში გამოფიტვამ ასევე შეიძლება გააჩინოს გულის პრობლემები.

უყურადღებოდ დატოვების შემთხვევაში გამოფიტვას შეიძლება ისეთი მწვავე შედეგები მოჰყვეს, როგორებიცაა:

  • ჯანმრთელობის ზოგადი გაუარესება, მათ შორის იმუნური სისტემის დაქვეითება და ქრონიკული პრობლემები

  • უძილობა და ძილის ნაკლებობასთან დაკავშირებული პრობლემები

  • გულის დაავადებები

  • ნივთიერების ან ალკოჰოლის მოხმარების პრობლემები

  • ოჯახური ან ურთიერთობების პრობლემები

  • სამსახურით კმაყოფილების ან მოტივაციის ქონის ნაკლებობა, პროდუქტიულობის და მუშაობის ხარისხის დაქვეითება

  • იზოლაცია/სოციალური ცხოვრების ნაკლებობა

როგორ გავუმკლავდეთ გამოფიტვას?

გამოფიტვა მკვეთრად ამცირებს ადამიანის ფიზიკურ და მენტალურ კეთილდღეობას. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია, გარკვეული ზომები მივიღოთ მასთან გასამკლავებლად. გამოფიტვის წინააღმდეგ, შესაძლოა, შემდეგი სტრატეგიები აღმოჩნდეს წარმატებული:

  • დაკავდით თვითგაცნობიერებით — განუსჯელად გაიაზრეთ და მიიღეთ თქვენი ფიქრები და შეგრძნებები. ეს ზრდის საკუთარი თავის აღქმას და ამცირებს სტრესს;

  • გამოიყენეთ შვებულებები;

  • ხელი შეუწყვეთ დადებითი სამუშაო გარემოს ჩამოყალიბებას;

  • დაადგინეთ საზღვრები საკუთარი თავისთვის, რათა დაიცვათ თქვენი დრო და კეთილდღეობა (მაგალითად, სამუშაო დროის დასრულების შემდეგ არ შეამოწმოთ ელ. ფოსტა და არ დათანხმდეთ ისეთ დამატებით დავალებებს, რომლებსაც ვერ გაუმკლავდებით ან რომლებიც მენტალურად ან ფიზიკურად დაგაზიანებთ);

  • უპირატესობა მიანიჭეთ საკუთარ თავზე ზრუნვას, მათ შორის ჯანსაღად კვებას, ვარჯიშსა და დასვენებას;

  • დაკავდით საყვარელი აქტივობებით, რომლებიც არ უკავშირდება სამსახურს;

  • ეძიეთ სოციალური მხარდაჭერა — ესაუბრეთ მეგობრებს, ოჯახის წევრებსა და კოლეგებს, რაც დაგეხმარებათ იზოლირებულობის შეგრძნების შემცირებაში;

  • ეცადეთ, გააუმჯობესოთ დროის მენეჯმენტი — პრიორიტეტი მიანიჭეთ მნიშვნელოვან საქმეებს და არ დახარჯოთ დრო ნაკლებად მნიშვნელოვან აქტივობებზე;

  • ისწავლეთ „არას“ თქმა;

  • საჭიროების შემთხვევაში, მიმართეთ ფსიქოთერაპევტს.

ქალების სპეციფიკა: ორმაგი შრომა

გამოფიტვის მსხვერპლი შეიძლება ნებისმიერი გენდერის ადამიანი გახდეს, თუმცა რამდენიმე კვლევა ადასტურებს, რომ ქალებს არაპროპორციულად უფრო ხშირად უწევთ გამოფიტვასთან გამკლავება, ვიდრე კაცებს.

ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, ქალებს 23%-ით მეტად უჭირთ სამსახურისა და პირადი ცხოვრების დაბალანსება კაცებთან შედარებით, ასევე 45%-ით მეტია ალბათობა იმისა, რომ ისინი განიცდიდნენ სამსახურისგან მიღებულ სტრესს კაცებთან შედარებით. სამსახურებრივ პროდუქტიულობასა და მოტივაციას „კარგად“ ქალების ნახევარზე ნაკლები აფასებს. გამოფიტვა იმდენად გავრცელებულია, რომ 2022 წლის მონაცემებით, 3-დან 1 ქალი  სამსახურიდან წამოსვლას ან სამუშაოს შემცირებას განიხილავდა.

ქალებში გამოფიტვის გამომწვევი ძირითადი ფაქტორები სოციალური სტრუქტურებისა და კონსტრუირებული გენდერული როლებითაა განპირობებული. ქალებს, განსაკუთრებით კი დედებს, ხშირად კარიერასთან ერთად ყოველდღიურად არაანაზღაურებადი საოჯახო საქმეების კეთება და შვილების აღზრდაც უწევთ. ოჯახში სახლის საქმეებისა და ბავშვის მოვლის ტვირთი ქალსა და კაცს შორის გადანაწილებული უნდა იყოს, თუმცა ეს იშვიათად ხდება. პანდემიის პერიოდში ქალები საშუალოდ სამჯერ მეტ არაანაზღაურებად შრომას ასრულებდნენ, ვიდრე კაცები.

საზოგადოებაში სახლის საქმეების კეთებისას კვლავ შენარჩუნებულია ტრადიციული გენდერული დაყოფა. UCL-ის კვლევის მიხედვით, ქალები, რომლებიც კაცებთან ერთად ცხოვრობენ, სახლის საქმეების უმეტესობას თავად აკეთებენ. 5-ჯერ მეტად მოსალოდნელია, რომ ქალებმა კაცებთან შედარებით საშინაო საქმეებში კვირაში მინიმუმ 20 საათი დახარჯონ.

პრაქტიკული საქმეების გარდა, ქალებს უმეტესად უწევთ დამატებით ე.წ. „მენტალური დატვირთვის“ გაზიარება. მასში მოიაზრება უხილავი შრომა, რაც აუცილებელია ოჯახისა და სახლის მართვისათვის, მათ შორის ისეთი პრაქტიკული ამოცანების დაგეგმვა, როგორებიცაა ექიმთან ვიზიტები, სკოლისა და ბაღის პროექტები, საყიდლების სია და სხვა ოჯახის მართვის აუცილებელი დეტალები, რომლებიც გონებრივ ჩართულობას საჭიროებს. მსგავსი გონებრივი დატვირთვა ისეთივე დამღლელი შეიძლება იყოს, როგორც ფიზიკური აქტივობა. გარდა ამისა, ის საჭიროებს გარკვეულ დროსა და ენერგიას და იშვიათადაა აღიარებული და დაფასებული.

ქალებისთვის სახლისა და სამსახურის დაბალანსებისას საზღვრები ბუნდოვანია, ვინაიდან მათ სახლშიც უწევთ სხვადასხვა სამუშაოს შესრულება. აღნიშნული დისბალანსი ქალებს არ აძლევს საშუალებას, იზრუნონ საკუთარ თავზე.

გარდა ორმაგი შრომისა, ქალები კაცებზე უფრო ხშირად იფიტებიან გავრცელებული სამსახურებრივი ეთიკისა და ნორმების გამო. პირველ ყოვლისა, ეს გამოწვეულია ანაზღაურების გენდერული განსხვავებით. მაგალითად, აშშ-ში ქალებს ხშირად ნაკლები ანაზღაურება აქვთ კაცებთან შედარებით, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ერთი და იმავე რაოდენობის შრომას ასრულებდნენ. ასევე კაცებთან შედარებით ქალებს ნაკლებად აწინაურებენ და ამიტომ უფრო სავარაუდოა, რომ ისინი იკავებდნენ ნაკლები ავტორიტეტის მქონე პოზიციებს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს სტრესი და იმედგაცრუება. კვლევის მიხედვით, ყოველ დაწინაურებულ 100 კაცზე 86 ქალი მოდის.

ამასთან ხშირად კაცებით დაკომპლექტებულ სამუშაო გარემოში ქალებს დამატებითი წნეხი აქვთ, რომ მეტი იშრომონ იმისთვის, რომ თანამშრომელ კაცებს თავიანთი კომპეტენტურობა დაუმტკიცონ.

გენდერული უთანასწორობის გაღრმავებასთან ერთად, კაცებთან შედარებით ქალების გამოფიტვის მაღალი რისკი სხვა ქალებს მოტივაციას უკარგავს კარიერასთან ერთად ოჯახიც შექმნან ან პირიქით. ასევე ეს აქვეითებს თავად ქალი დასაქმებულების პროდუქტიულობის ხარისხს. სწორედ ამიტომ აუცილებელია, გაქარწყლდეს სამუშაო და ოჯახურ გარემოში არსებული თავისთავადი და არაცნობიერი გენდერული მიკერძოება და ქალებსა და კაცებს თანაბარი პირობები შეექმნათ. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია, რომ დამსაქმებლებმა ამოიცნონ გამოფიტული თანამშრომლები და ურჩიონ მათ შესაბამისი ზომების მიღება, ვინაიდან ასეთი ადამიანები ხშირად ნაკლებად საუბრობენ თავიანთ პრობლემებზე.

გამოყენებული წყაროები:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: Vecteezy

წყარო

რა არის ადიქცია? — მისი ტიპები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობა

მიერ
admin
-
0
#image_title

დამოკიდებულება, იგივე ადიქცია (ინგლ. Addiction), არის ქრონიკული აშლილობა, რომელსაც ახასიათებს საზიანო ქცევებში ჩართვის მძაფრი მოთხოვნილება ან საჭიროება. ადიქციის ორი ტიპი, ქცევებზე და ნივთიერებებზე დამოკიდებულება, იწვევს არაერთ პრობლემას ურთიერთობებში, ფიზიკურ ჯანმრთელობასა და პროფესიონალურ საქმიანობაში. ნარკოტიკული ნივთიერებების მოხმარება ფიზიკურ დამოკიდებულებას იწვევს და მათი მოხმარების შეწყვეტის შემდეგ სპეციფიკური ფიზიკური სიმპტომები ვლინდება.

ადამიანები ნარკოტიკების მოხმარებასა და ადიქციურ ქცევებს მრავალი მიზეზით იწყებენ, მაგალითად, იმისთვის, რომ თავი უკეთ იგრძნონ, პრობლემებს გაექცნენ ან მოერგონ გარემოსა თუ მეგობრებს. ადიქციის რისკ-ფაქტორები შეიძლება იყოს ტრავმული გამოცდილება ბავშვობაში, მშობლების ყურადღების ნაკლებობა, თანატოლებისთვის წინააღმდეგობის გაწევის უუნარობა, ექსპერიმენტები წამლებსა და ნარკოტიკებზე, ნარკოტიკების ხელმისაწვდომობა სკოლაში, საზოგადოების სიღარიბე და სხვა. კვლევებმა ასევე აჩვენა, რომ რაც უფრო ადრეულ ასაკში ხდება ადამიანი დამოკიდებული, მით უფრო რთულია მისთვის ადიქციასთან ბრძოლა.

ადიქციის ტიპები — რაზე შეიძლება ვიყოთ დამოკიდებული?

დამოკიდებულების მრავალი ფორმა არსებობს. ისინი შეიძლება ორ კატეგორიად დაიყოს: ნივთიერებებზე დამოკიდებულება და ქცევებზე დამოკიდებულება. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანების უმეტესობისთვის ადიქცია უმეტესად ნარკოტიკების მოხმარებასთან ასოცირდება, ადამიანი შეიძლება ისეთ ქცევებზე იყოს დამოკიდებული როგორიცაა, აზარტული თამაშები, შოპინგი (საყიდლები) ან ჭამა. ზოგი ადამიანი, რეალობისგან თავის დაღწევის მიზნით, შესაძლოა, სიყვარულზე, მუშაობაზე ან სექსზე დამოკიდებულიც კი გახდეს. ასევე არსებობს ჯვარედინი დამოკიდებულება, როდესაც ადამიანი ერთდროულად რამდენიმე რამეზეა დამოკიდებული. ადიქცია, შესაძლოა, სხვა მენტალური დაავადებების პარალელურად განვითარდეს, მაგალითად პოსტტრავმული აშლილობა ან დეპრესია.

ნივთიერებებზე დამოკიდებულება

ნივთიერებებზე დამოკიდებულება, ასევე ცნობილი როგორც ნივთიერებების მოხმარებასთან დაკავშირებული აშლილობა, გულისხმობს ლეგალური ან არალეგალური ნარკოტიკების ან სხვა ნივთიერებების მოხმარების კონტროლის დაკარგვას. ნივთიერებებზე დამოკიდებული ადამიანები კონკრეტულ ნარკოტიკს არასწორად ან ზედმეტად ბევრს მოიხმარენ. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად ნივთიერებების მოხმარება ხშირად ნებაყოფლობითია, განმეორებითი გამოყენებისას ტვინი ცვლილებებს განიცდის და ნივთიერებაზე დამოკიდებული ხდება. აღნიშნული კატეგორია მოიცავს დამოკიდებულებას როგორც არალეგალურ ნარკოტიკებზე, როგორიცაა ჰეროინი, ისე ლეგალურ ნივთიერებებზე, მაგალითად, კოფეინზე.

ნარკოტიკულ ნივთიერებებს შორის შეიძლება იყოს:

  • ალკოჰოლი

  • კოფეინი

  • კანაფი

  • ჰალუცინოგენები

  • ინჰალატორები

  • ოპიოიდები

  • ჰიპნოტიკური, სედატიური და ანქსიოლიზური საშუალებები

  • სტიმულატორები

  • თამბაქო/ნიკოტინი

ქცევებზე დამოკიდებულება

მიუხედავად იმისა, რომ ქცევებზე დამოკიდებულება საკმაოდ გავრცელებულია, ნივთიერებებზე დამოკიდებულებას მეტი ყურადღება ეთმობა. მიუხედავად ამისა, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ნივთიერებებზე და ქცევებზე (მაგალითად, აზარტულ თამაშებზე) დამოკიდებულებისას ტვინში გარკვეული მსგავსება შეინიშნება.

ქცევები, რომლებზეც შეიძლება დამოკიდებული გავხდეთ:

  • აზარტული თამაშები

  • ვარჯიში

  • ინტერნეტი

  • ზედმეტი ჭამა

  • სექსი

  • შოპინგი

  • ქურდობა

  • ვიდეოთამაშები

  • მუშაობა

დამოკიდებულების ნიშნები და სიმპტომები

დამოკიდებულება ადამიანის ყოველდღიურ ცხოვრებაში შესამჩნევ ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ და ქცევით ცვლილებებს იწვევს. ნებისმიერი სახის დამოკიდებულება სამსახურსა და პირად ცხოვრებაში ფუნქციონირების მოშლას, განწყობის ცვალებადობას, დეპრესიას ან შფოთს იწვევს. ნივთიერების მოხმარებასთან დაკავშირებული დამოკიდებულება მოიცავს ისეთ ფიზიკურ სიმპტომებს, როგორებიცაა გაფართოებული გუგები, დაბნეული მეტყველება ან ავადმყოფობა.

დამოკიდებულების სიმპტომები და ნიშნებია:

  • ნივთიერების მოხმარების ან ადიქციური ქცევის შეწყვეტის უუნარობა — ნარკოტიკების მოხმარებასა და ადიქციურ ქცევაზე უარის თქმის შეუძლებლობა დამოკიდებულების მთავარი მახასიათებელია;

  • უსიამოვნო ფიზიკური ან გონებრივი შეგრძნებები და ფიქრები, როდესაც ადამიანი ნივთიერების მოხმარებას ან ქცევას თავს ანებებს;

  • გაზრდილი ტოლერანტობა — როდესაც ადამიანი  დამოკიდებულია, დროთა განმავლობაში თავის ტვინსა და სხეულში რეცეპტორები ან ფერმენტები ნივთიერებაზე ნაკლებად რეაგირებს. შესაბამისად, იმავე ეფექტის მისაღწევად დამოკიდებული ადამიანი იძულებულია, დოზა გაზარდოს;

  • პასუხისმგებლობებზე ყურადღების გამახვილების სირთულე — ადიქციის მქონე ადამიანებს სულ უფრო მეტად უჭირთ ლტოლვის მიღმა რაიმე საკითხზე ფოკუსირება;

  • სამუშაო, საგანმანათლებლო თუ პირად სივრცეში სრულყოფილად ფუნქციონირების სირთულე — ამასთანავე დამოკიდებულ ადამიანებს ხშირად უფუჭდებათ ურთიერთობები და უჭირთ როგორც საკუთარ თავზე, ისე სხვებზე ზრუნვა;

  • ჯანმრთელობის პრობლემები — დამოკიდებულება დროთა განმავლობაში იწვევს ავადმყოფობასა და ჯანმრთელობის სერიოზულ გართულებას, იქნება ეს კოგნიტიური დაქვეითება თუ ორგანოების დაზიანება, რაც შეიძლება სიცოცხლისთვის მნიშვნელოვანი საფრთხის შემცველი გახდეს.

ადიქციის გამომწვევი მიზეზები

ადიქციის გამომწვევი მრავალი მიზეზი არსებობს. ექსპერტების მიხედვით, დამოკიდებულებას სხვადასხვა ფაქტორის კომბინაცია იწვევს. კონკრეტული შემთხვევის შესწავლისას კონტექსტური ფაქტორებით (შინაგანი და გარეგანი მიზეზები) იხსნება, თუ რა მოთხოვნილებებს იკმაყოფილებს ან რამ უბიძგა ადამიანს ადიქციისკენ.

ადიქციის გამომწვევი სავარაუდო მიზეზებია:

ბიოლოგია და ფიზიოლოგია

გენეტიკური მიდრეკილება, ფიზიკური ავადმყოფობა ან შეზღუდული შესაძლებლობა შეიძლება დამოკიდებულების მიზეზი გახდეს. სხვადასხვა კვლევა ვარაუდობს, რომ ადიქცია ხშირად გენეტიკისა და გამკლავების სუსტი უნარების შერწყმის შედეგია. ზოგიერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ არსებობს სპეციფიკური გენები, რომლებიც დამოკიდებულების ალბათობას ზრდის.

ადამიანები, რომლებმაც არ იციან ნარკოტიკული საშუალებებისადმი ასეთი მიდრეკილების არსებობის შესახებ, შეიძლება მარტივად გახდნენ სხვადასხვა, ერთი შეხედვით უვნებელი ადიქციური აქტივობების მსხვერპლი. მაგალითად, ალკოჰოლის მოხმარება განსაკუთრებული შემთხვევების აღსანიშნად ან სტრესის შესამსუბუქებლად, ადიქციური გენის არსებობის შემთხვევაში, დროთა განმავლობაში შეიძლება დამოკიდებულებაში გადაიზარდოს.

ფიზიკური დაავადება ან შეზღუდული შესაძლებლობა

ფიზიკური დაავადება ან შეზღუდული შესაძლაბლობა, შესაძლოა, დამოკიდებულების ხელშემწყობი გახდეს. ზოგჯერ ფიზიკური ჯანმრთელობის პრობლემის ან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანებს ყოველდღიურ აქტივობებში მონაწილეობა, მაგალითად, მეგობრებთან სოციალიზაცია, ვარჯიში, მუშაობა ან სახლის მოვლა არ შეუძლიათ. მსგავსმა შეზღუდვებმა შეიძლება კლინიკური დეპრესია ან მენტალური ჯანმრთელობის სხვა პრობლემები გამოიწვიოს, რამაც, შესაძლოა, გამკლავების საზიანო მექანიზმებისკენ უბიძგოს ადამიანს (ნარკოტიკების ან ალკოჰოლის მოხმარება და სხვა)

მეორე მხრივ, ფიზიკური ტკივილის შესამსუბუქებლად მიღებულმა ნივთიერებებმა, შესაძლოა, ადამიანი მათზე დამოკიდებული გახადოს. მაგალითად, პირები, რომლებიც გამოწერილ ოპიოიდების იღებენ, შეიძლება მათზე დამოკიდებული გახდნენ.

სოციალური ფაქტორები

სოციალური ან კულტურული ფაქტორები ხშირად ადიქციის ხელშემწყობი ფაქტორებია. ადიქციის მქონე მშობლების მიერ გაზრდილი ბავშვები იჯერებენ, რომ მსგავსი ქცევა სტანდარტული, მისაღები ან რეალობისგან გაქცევის მიღებული ფორმაა.

ადიქციის მიზეზი შეიძლება თანატოლების ზეწოლა გახდეს. ისეთ საზოგადოებაში ყოფნა, სადაც ხშირად მოიხმარენ ნარკოტიკს ან კავდებიან სხვა ადიქციური ქცევებით, ადამიანებს დამოკიდებულებისკენ უბიძგებს.

ნეიროტრანსმიტერების დისბალანსი

მკვლევრების აზრით, ნეიროტრანსმიტერების დისბალანსი დამოკიდებულების ერთ-ერთი მიზეზია. ადიქცია ტვინში მოტივაციური სქემების დრამატულ დერეგულაციას იწვევს, რაც დოფამინის დიდი რაოდენობით გამოყოფას უწყობს ხელს.

ტრავმული გამოცდილება ბავშვობაში

ადამიანებმა, რომლებიც ბავშვობაში ტრავმულ პირობებში იზრდებოდნენ, სულიერ ტკივილთან გასამკლავებლად შეიძლება ნარკოტიკების მოხმარება დაიწყონ. არასასურველი ბავშვობის გამოცდილება შეიძლება მოიცავდეს მშობლების პატიმრობას, ოჯახში ძალადობას, მენტალურად დაავადებულ ან ადიქციის მქონე ოჯახის წევრის ყოლას, სამეზობლოში ძალადობას, ბულინგს და სხვა.

თანმხლები მენტალური დარღვევები

კვლევების მიხედვით, დამოკიდებული ადამიანების თითქმის ნახევარს ადიქციის პარალელურად მენტალური ჯანმრთელობის სხვა პრობლემების აღენიშნებოდათ, როგორიცაა: დეპრესია, შფოთვა, ბიპოლარული აშლილობა, პიროვნების აშლილობა და სხვა. მენტალური პრობლემები ადიქციის გამომწვევი პირდაპირი მიზეზი არ არის, თუმცა ამ პრობლემებთან გასამკლავებლად ადამიანები შეიძლება ადიქციისკენ მიდრეკილნი გახდნენ.

ადიქციის მკურნალობა

ადიქციის აღმოჩენა, აღმკვეთი ღონისძიებების გატარება და სოციალური მხარდაჭერა აუცილებელია მის სამკურანლოდ. დამოკიდებულების პირდაპირი წამალი არ არსებობს, თუმცა მკურნალობას, რომელიც პერსონალური პასუხმგებლობის პოზიტიურად წახალისებასა და თვითმოტივაციის გაზრდას მოიცავს, განკურნება შეუძლია.

ადიქციასთან ცხოვრება საკმაოდ რთულია, ზოგ ადამიანს მისგან განსაკურნებლად რეაბილიტაცია ან/და ჰოსპიტალიზაცია ესაჭიროება. ადიქციური აშლილობების მკურნალობა განგრძობადი და ხანგრძლივი პროცესია, თუმცა უნდა გვახსოვდეს, რომ მისგან განკურნება შესაძლებელია.

დამოკიდებულების მკურნალობა მოიცავს შემდეგ მეთოდებს:

სტაციონარული და სარეაბილიტაციო დაწესებულებები

დამოკიდებულებისგან განკურნების ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური საშუალება სტაციონარული და სარეაბილიტაციო დაწესებულებებია, სადაც ადამიანი დროის გარკვეულ პერიოდში უწყვეტ სტაციონარულ მკურნალობას გადის. სტაციონარულ და სარეაბილიტაციო დაწესებულებებში ინტენსიურმა და მონაცემებზე დაფუძნებულმა მკურნალობამ, რომელიც დაწესებულების დატოვების შემდეგ გარე მკურნალობით გრძელდება, გარკვეული პროგრესი აჩვენა. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი მკურნალობა საკმაოდ ძვირი და ხანგრძლივია, ის ძალიან ეფექტურია ადიქციასთან საბრძოლველად.

ინტენსიური-ამბულატორიული პროგრამები

კვლევებმა აჩვენა, რომ ინტენსიური-ამბულატორიული პროგრამები ავითარებს თავშეკავების უნარს, ამცირებს სიმპტომების ინტენსივობასა და ნივთიერების მოხმარებას.  აღნიშნული მეთოდი კარგია მათთვის, ვისაც არ სჭირდება დეტოქსიკაცია ან მუდმივი ზედამხედველობა. ინტენსიური-ამბულატორიული პროგრამები საშუალებას აძლევს პაციენტებს, ხშირი და ინტენსიური თერაპიული სესიების პარალელურად თავიანთი ყოველდღიური ცხოვრება განაგრძონ.

ინდივიდუალური ფსიქოთერაპია

ინდივიდუალური ფსიქოთერაპია ხშირად ეფექტური მეთოდია ადიქციისგან განსაკურნებლად. ფსიქოთერაპია ადამიანს ეხმარება, აღმოაჩინოს და გაანალიზოს ადიქციის გამომწვევი მიზეზი და შეისწავლოს ის ფიქრები და გრძნობები, რომელიც ნივთიერებების მოხმარებას ან ადიქციურ ქცევებს ახლავს თან. კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შესწავლილი თერაპიული ინტერვენციაა.

მხარდაჭერის ჯგუფები

მხარდაჭერის ჯგუფების პოვნა იმ ადამიანებთან შეიძლება, რომლებიც დამოკიდებულებას ებრძვიან. მსგავსი გამოწვევების მქონე ადამიანების ჯგუფს მხარდაჭერის გაღება და მიღება ეხმარებათ, გადალახონ ნარკოტიკებსა თუ ქცევებზე დამოკიდებულება. მხარდაჭერის ჯგუფების ეფექტურობა კვლავ კვლევის პროცესშია, თუმცა ადრეული კვლევები ადასტურებს, რომ ისინი ხელს უწყობს ნივთიერების მოხმარების შემცირებას და ზრდის მკურნალობაში ჩართულობას.

მედიკამენტების დახმარებით მკურნალობა

მედიკამენტების დახმარებით მკურნალობა აერთიანებს მედიკამენტებს, თერაპიასა და ინტერვენციებს. მედიკამენტები გამოიყენება იმისთვის, რომ შეამციროს ლტოლვა და სიმპტომების ინტენსივობა, რომელიც თავს იჩენს ნარკოტიკების მოხმარებაზე ან სხვა ადიქციური ქცევებზე უარის თქმის შემდეგ. აღნიშნული მიდგომა ხელს უშლის ნარკოტიკის ზედოზირებას, ამცირებს ნივთიერებათა მოხმარებას და დამოკიდებულ ადამიანებს ეხმარება, განაგრძონ მკურნალობა.

უნდა გვახსოვდეს, რომ დამოკიდებულებისგან თავის დაღწევა რთულია, თუმცა მხარდაჭერითა და მკურნალობით გამოჯანმრთელება შესაძლებელია.

გამოყენებული წყარო:

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: Science Photo Library

წყარო

ქალები და ადიქცია, როგორც ძალადობის ფორმა

მიერ
admin
-
0
#image_title

გენდერის ნიშნით ძალადობა და უთანასწორობა თავს იჩენს ისეთ საკითხებშიც კი, როგორიცაა ადიქცია (დამოკიდებულება) და მისი მკურნალობა. რამდენიმე კვლევა ადასტურებს, რომ ადიქციის სამკურნალო პროგრამები უმეტესად დამოკიდებულ კაცებსა და მათ საჭიროებებზეა მორგებული, ქალთა სპეციფიკური საჭიროებები კი უგულებელყოფილია.

ადიქციის მკურნალობა

ნარკოტიკებზე დამოკიდებულების მკურნალობის ყველაზე ტრადიციული ფორმა ინტერვენციაა, რომელიც მიზნად ისახავს სიფხიზლისა და სტაბილურობის შენარჩუნებას, ასევე ნივთიერებათა მოხმარების მწვავე ეფექტების შემსუბუქებას.

ბოლო წლებში აღნიშნულ სფეროში გენდერული დისბალანსი მეტად ცხადი გახდა და უფრო მეტად აპელირებენ იმაზე, რომ ნარკოტიკების მოხმარება განსხვავებულ ეფექტებს იწვევს სხვადასხვა ბიოლოგიური სქესის ადამიანის ჯანმრთელობაზე და ადიქციის მკურნალობაც და საზოგადოებაში არსებული სტიგმაც გენდერულად განსხვავებულია.

მაგალითად, ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარების შესწავლა ანდროცენტრულია (კაცებზეა ფოკუსირებული) და ქალებს მხედველობაში მხოლოდ მაშინ იღებს, როდესაც ნარკოტიკების მოხმარება სექსზე ან რეპროდუქციაზე ახდენს გავლენას. გარდა ამისა, ინტერვენციისა და მკურნალობის გენდერულად შესაფერისი მოდელების არარსებობის გამო ქალებს უჭირთ მათთვის შესაფერისი და მათზე მორგებული მკურნალობის მოდელის მიღება. გენდერზე დაფუძნებული ძალადობის სტრუქტურულ ბუნებაზე, რომელიც ქალებს კაცებზე სუბორდინირებულად ეპყრობა, 2011 წელს ევროპის საბჭო კონვენციით გამოეხმაურა.

ნარკოდამოკიდებულების შედეგად ქალებს ჯანმრთელობისსპეციფიკურ  გამოწვევებთან უწებთ გამკლავება, იქნება ეს ფეხმძიმობის გართულება, რეპროდუქციული დარღვევები, ღვიძლის თუ გულ-სისხლძარღვთა პრობლემები. ხშირად ინტერვენციასა და მკურნალობის კურსში მსგავსი გენდერულად სპეციფიკური საკითხები გათვალისწინებული არ არის.

ოჯახში ძალადობა დამოკიდებულ ქალებზე

ესპანეთში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, პარტნიორის მიერ ძალადობის მწვავე გამოცდილებასთან გასამკლავებლად ყოველი მეოთხე ქალი ნარკოტიკებს მოიხმარდა. აღნიშნული ცხადყოფს, რომ ნარკოტიკების მოხმარება, როგორც გამკლავების მექანიზმი, ოჯახში ძალადობითაც შეიძლება იყოს წახალისებული. აშშ-ში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, პარტნიორის მიერ ადამიანზე ძალადობა 6-ჯერ ზრდის მსხვერპლის მიერ კოკაინის მოხმარების შანსს. კიდევ ერთი კვლევის მიხედვით, ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი ქალი 15-ჯერ უფრო მოსალოდნელია, რომ დამოკიდებული გახდეს ალკოჰოლზე, ხოლო 9-ჯერ უფრო მოსალოდნელია, რომ დამოკიდებული გახდეს ნარკოტიკებზე.

ევროპის საბჭოს 2022 წლის კვლევის მიხედვით, ნარკოდამოკიდებული ქალები და ტრანსგენდერი ადამიანები მეტად განიცდიან ძალადობას, ვიდრე ნარკოდამოკიდებული კაცები. კანადაში ჩატარებული სტატისტიკის მიხედვით, ნარკოდამოკიდებული ქალები მეტად მოწყვლადები არიან ძალადობის მიმართ. მრავალ მიზეზთა შორისაა ქიმიური ნივთიერების მოხმარების ზეგავლენა, ინტენსიური ვიქტიმიზაცია, მწვავე ემოციური მდგომარეობა, სტრესთან გამკლავების უუნარობა და დაბალი თვითშეფასება. ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, ამერიკელი ნარკოდამოკიდებული ქალების ნაწილი ამტკიცებდა, რომ ისინი თავიანთი პარტნიორის მხრიდან ძალადობის მსხვერპლი იყვნენ, როგორც ნარკოტიკების მოხმარების პერიოდში, ისე თავის დანებების შემდეგ. 1995 წლის კვლევის მიხედვით, სამკურნალო დაწესებულებაში მყოფი ნარკოდამოკიდებული ქალების 90%-ზე ფიზიკურად ძალადობდნენ, 95%-ს კი აუპატიურებდნენ.

ოჯახში ძალადობა ნარკოდამოკიდებულის მიერ

დამოკიდებულება, იქნება ეს ნარკოტიკების მოხმარება თუ სხვა ადიქციური ქცევები (მაგალითად, აზარტული თამაშები), უარყოფითად ზემოქმედებს ოჯახების კეთილდღეობაზე. დამოკიდებული ადამიანის ემოციური სიმძიმე და სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულების უუნარობა ურთიერთობებს ამწვავებს, ოჯახებში ფინანსური პრობლემები ​​იჩენს თავს და იზრდება ჯანმრთელობის ხარჯებიც. ადიქციის თანმდევი პრობლემები როგორც თავად დამოკიდებულ ადამიანზე, ისე მის ოჯახის წევრებზე განსაკუთრებით მწვავდება ეკონომიკურად ხელმოკლე ოჯახებში. გარდა ამისა, ნარკოტიკების მოხმარებისას შეიძლება ადამიანს სქესობრივი გზით ან სისხლით გადამდები დაავადებები შეხვდეს, რითაც ის საკუთარ სექსუალურ პარტნიორსაც აგდებს საფრთხეში. გარდა ამისა, ხშირად დამოკიდებული ადამიანების ფსიქოლოგიური მდგომარეობა მათ ოჯახში ძალადობისკენ უბიძგებს. ადიქცია და ნარკოტიკების მოხმარება ადამიანს ხშირად საკუთარ ქცევებზე კონტროლს აკარგვინებს. ნივთიერების მოხმარებისას ტვინში ქიმიური ცვლილებები მიმდინარეობს, რაც ირაციონალურ, უკონტროლო და ზოგჯერ ძალადობრივ ქცევებს იწვევს. ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, ოჯახში ძალადობის დაახლოებით 80% ნივთიერებაზე დამოკიდებულებას უკავშირდება.

ადიქციის მსხვერპლი ნებისმიერი ადამიანი შეიძლება გახდეს, თუმცა ოჯახში დამოკიდებული კაცის არსებობის შემთხვევაში ოჯახური ტვირთის ტარება ხშირად ქალებს უწევთ. აღნიშნული პრობლემა განსაკუთრებით მწვავეა განვითარებად ქვეყნებში, რომლებშიც ცხოვრების ხარისხი მკვეთრად დაბალია და ადამიანებს, განსაკუთრებით ქალებს, მრავალ სოციო-ეკონომიკურ გამოწვევასთან უწევთ გამკლავება.

სტიგმა ადიქციის ირგვლივ

საზოგადოებაში არსებული სოციალურად კონსტრუირებული გენდერული როლები ნარკოდამოკიდებულ ქალებს გარკვეული სტიგმის ქვეშ აქცევს. საზოგადოება ქალებს ხედავს როგორც მზრუნველს, მომვლელს და საქმიანს, დედას და დიასახლისს, ნარკოდამოკიდებულება კი მათი ტრადიციული გენდერული როლიდან გადახვევად აღიქმება. შესაბამისად, საზოგადოების, ახლობლებისა და ოჯახის მიერ კრიტიკისგან თავის არიდების მიზნით ნარკოდამოკიდებული ქალები ხმამაღლა არ საუბრობენ თავიანთ პრობლემაზე და გაკიცხვის შიშით მკურნალობაზეც უარს ამბობენ.

კვლევის მიხედვით, ნარკომანი ქალები ბევრად უფრო მძიმე და ღრმა სოციალური სტიგმის ქვეშ ექცევიან, ვიდრე კაცები. აღნიშნული სტიგმა განსაკუთრებით ძლიერია განვითარებად ქვეყნებში. ტანზანიაში გამოკითხული ნარკოდამოკიდებული ქალების თქმით, მეტადონით ჩანაცვლებით თერაპიაში მონაწილეობისთვის მათთვის მთავარი გამოწვევა საზოგადოებაში არსებული დისკრიმინაციული დამოკიდებულება იყო.

გარდა საზოგადოებრივი სტიგმისა, ნარკოდამოკიდებული ქალები ხშირად თვითცენზურასაც ეწევიან, როდესაც თავიანთი ქმედებების გამო თვითშეფასება უვარდებათ და განსაკუთრებულ დანაშაულის გრძნობას და სირცხვილს განიცდიან.

ადიქცია და სექს-სამუშაო

ადიქციისადმი განსაკუთრებით მოწყვლადი ქალი სექს-მუშაკები არიან. ნარკოდამოკიდებულება მათ აიძულებთ, განაგრძონ მუშაობა, რათა შეძლონ ნარკოტიკების შეძენა. მსგავსი მუშაობა-ნარკომოხმარების ციკლი კი უარყოფითად ზემოქმედებს მათ ფიზიკურ თუ მენტალურ კეთილდღეობაზე. გარდა ამისა, ნარკოტიკების ზემოქმედების ქვეშ ყოფნისას მათ საკუთარი თავის დაცვა უჭირთ.

უკანონო ნარკოტიკის მოხმარება-გაყიდვასთან ბრძოლა აღნიშნულ გამოწვევას შეამსუბუქებს, თუმცა ნარკოდამოკიდებული სექს-მუშაკი ქალების პრობლემები კომპლექსურია. ხშირად ისინი პოსტ-ტრავმულ სტრესული აშლილობას განიცდიან ძალადობის ან სხვა ტრავმული გამოცდილების გამო, ნარკოტიკები კი მათთვის სტრესთან გამკლავების მექანიზმია.

ნარკოდამოკიდებულ ქალ სექს-მუშაკებს ადიქციის სამკურნალო სერვისების მიღებაც უჭირთ, რადგან ორმაგ სტიგმას აწყდებიან თავიანთი საქმიანობის გამო. ამასთან, მკურნალობისას ისინი ერიდებიან თავიანთ საქმიანობაზე საუბარს და სტიგმისა და ნაკლები გახსნილობის გამო სათანადოდ ვერ სარგებლობენ მკურნალობით მიღებული შედეგებით.

ნარკოდამოკიდებული ქალების მკურნალობას კომპლექსური მიდგომა სჭირდება, რომელიც უნდა ითვალისწინებდეს სოციალურ, კულტურულ და ბიოლოგიურ ფაქტორებს, რომელსაც ნარკოდამოკიდებული ქალები აწყდებიან.

► უნდა გვახსოვდეს, რომ ადიქციასთან გამკლავება რთულია, თუმცა მხარდაჭერისა და მკურნალობის შედეგად შესაძლებელია მისგან თავის დაღწევა. დამოკიდებულებას არ უნდა მისცეთ უფლება, შეგაგუოთ ოჯახურ თუ სტრუქტურულ ძალადობას.

გამოყენებული წყაროები: 

სტატიის მთარგმნელი: ლეილა ჩხეტიანი

მთავარი სურათი: Shutterstock

წყარო

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა (BPD) ქალებსა და კაცებში

მიერ
admin
-
0
#image_title

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა (ინგლ. Borderline Personality Disorder, იგივე BPD) არის პიროვნების აშლილობა, რომელიც ხასიათდება ემოციების რეგულირების სირთულითა და გუნება-განწყობის ხშირი, არასტაბილური ცვლილებით, ასევე სიცარიელის (ე.წ. Void) განცდითა და იმპულსურობით.

► რას ნიშნავს „პიროვნების აშლილობა“? — პიროვნების აშლილობები მენტალური აშლილობების ჯგუფია, რომელსაც ახასიათებს ფიქრის, ქცევის, გუნება-განწყობისა და სხვებთან მიმართების გრძელვადიანი, ყოვლისმომცველი და დამაზიანებელი კანონზომიერებები, რომლებიც შეიძლება ადამიანისთვის მნიშვნელოვანი დისკომფორტის წყარო იყოს.

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობა კვლევებსა და კლინიკურ კონტექსტში ხშირად მოიხსენიება, როგორც ქალებით დომინირებული. ასევე არსებობს გარკვეული სქესობრივი განსხვავება სიმპტომების გამოვლინების თვალსაზრისითაც. ბოლო პერიოდში მოსაზრება მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სქესობრივი განსხვავებების შესახებ მეტად გავრცელებულია, თუმცა არსებული ლიტერატურა და კვლევა კვლავ ფრაგმენტული და დასაზუსტებელია.

BPD-ის შესახებ არსებული კვლევების შეჯამებით დგინდება, რომ მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მქონე კაცებს უფრო ხშირად ექსტერნალიზებული (გარეთ მიმართული) სიმპტომები (მაგალითად, აგრესიულობა) და თანმხლები მენტალური პრობლემები (მაგალითად, ნივთიერების მოხმარება) აღენიშნებოდათ, ხოლო BPD-ის მქონე ქალებს უფრო ხშირად ინტერნალიზებული (შიგნით მიმართული) სიმპტომები (მაგალითად, ემოციური არასტაბილურობა) და თანმხლები დარღვევები (მაგალითად, გუნება-განწყობისა და კვებითი დარღვევები, პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა) ახასიათებდათ.

ის, თუ რამდენად ცვლის აშლილობისას გამოვლენილი სქესობრივი განსხვავებები დიაგნოსტირებას ან მკურნალობის მიდგომებს, ჯერ სიღრმისეულად შესწავლილი არ არის. ამასთან  აღსანიშნავია ისიც, რომ არსებული კვლევები უმეტესად დასავლური სამყაროს მოსახლეობაზეა დაფუძნებული და მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ  BPD-ის შესწავლისას კულტურული, გარემო და გენეტიკური ფაქტორებიც უნდა იქნეს მხედველობაში მიღებული.

► BPD ემოციურად განსაკუთრებით მტკივნეული აშლილობაა. ტერმინი „მოსაზღვრე“ მომდინარეობს იქიდან, რომ თავდაპირველად ექიმებს მიაჩნდათ, რომ აღნიშნული აშლილობა ორი სხვა აშლილობის, ნევროზისა და ფსიქოზის, ზღვარზე მერყეობდა.

BPD-ის გავრცელება ქალებსა და კაცებში

1980-იან წლებში, როდესაც BPD-ის შესწავლა დაიწყო, მედიკოსები აღნიშნულ აშლილობას ქალებისთვის დამახასიათებლად მიიჩნევდნენ.  იმ პერიოდის კვლევებიც უმეტესად ქალებზეა ფოკუსირებული (მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მქონე პაციენტების 75% ქალი იყო) და კაცების გამოცდილებას ნაკლებად შეიცავს.

ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, მოსახლეობის შესწავლის შედეგად დადგენილი დიაგნოზები ქალებსა და კაცებს შორის თანაბარია, კლინიკური მონაცემების მიხედვით კი BPD ქალებში მეტად გავრცელებულია, ვიდრე კაცებში. აღნიშნული განსხვავება ერთი ვერსიით გამოწვეულია იმით, რომ ქალები მენტალური პრობლემის ქონისას სამედიცინო დახმარების მოძიებისკენ მეტად არიან მიდრეკილნი, ვიდრე კაცები. მეორე მხრივ კი, არსებობს გენდერული მიკერძოების ალბათობა BPD-ის დიაგნოზისას — კაცებს ნაკლებად უსვამენ აღნიშნული აშლილობის დიაგნოზს.

ერთ-ერთი ჰიპოთეზის მიხედვით, ქალებში BPD-ის შედარებით მაღალი გავრცელება იმითაა გამოწვეული, რომ ქალებში სექსუალური ძალადობის რისკი მაღალია, რაც BPD-ის განვითარების ერთ-ერთი რისკ-ფაქტორია.

რამდენიმე კვლევა იმასაც ამტკიცებს, რომ გენდერული მიკერძოება შეინიშნება თავად დიაგნოზის დასმისას. მედიკოსები ხშირად კონკრეტულ ქცევებსა და სიმპტომებს ქალებისა და კაცებისთვის განსხვავებულ ნორმად აღიქვამენ. მაგალითად, კაცი მედიკოსების მიერ შესწავლილი სიმპტომები კონკრეტულ ქცევებს კაცებისთვის ნორმად მიიჩნევს. ქალების შემთხვევაში კი გენდერული სტერეოტიპული ნორმებიდან გადახვევა უფრო მეტად აღიქმებოდა, როგორც პათოლოგიური ქცევა. სტერეოტიპული გენდერული როლების არმქონე ქალებს უფრო ხშირად უსვამდნენ მენტალური აშლილობის დიაგნოზს. მაგალითად, შეუსაბამო და ინტენსიური ბრაზი ქალების შემთხვევაში უფრო მეტად აღიქმებოდა პათოლოგიად, ვიდრე კაცებში, მიუხედავად იმისა, რომ ის კაცებში უფრო გავრცელებული იყო.

სხვა კვლევის მიხედვით, BPD-ის დიაგნოზს ქალი ექიმები უფრო იშვიათად სვამდნენ, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ქალების მიერ თავად ქალებში მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის არსებობისადმი ნაკლები მიმღებლობაა.

თანამედროვე გადმოსახედიდან, იმდროინდელი კვლევები გენდერულად მიკერძოებული იყო და ქალებსა და კაცებში BPD-ის გავრცელების ტემპი თითქმის ერთნაირია. მაგალითად, ნორვეგიაში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, BPD კაცების 0.4%-ს, ხოლო ქალების 0.9%-ს აღენიშნება. ბრიტანეთში ჩატარებული კვლევის მიხედვით კი BPD-ის გავრცელება კაცებში 1%-ია, ხოლო ქალებში — 0.4%. აღნიშნული ცხადყოფს, რომ BPD-ის სიხშირე გენდერულად განსაკუთრებით განსხვავებული არ არის.

BPD-ის სიმპტომური განსხვავება ქალებსა და კაცებში

მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მქონე პაციენტების შედარებისას აღმოჩნდა, რომ კაცები მეტი იმპულსურობითა და აგრესიულობით გამოირჩეოდნენ, ხოლო ქალები ემოციური არასტაბილურობით, სუიციდური ან თვითდამაზიანებელი ქცევით, არასტაბილური ურთიერთობებით, დეპრესიითა და შფოთვით.

კვლევების მიხედვით, ქალებსა და კაცებში ტემპერამენტისა და სიახლის ძიების თვალსაზრისით განსხვავება შეინიშნება. მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოვლენილი სიმპტომი სწორედ სიახლის ძიების მოთხოვნილებაა, რომელიც კაცებში ინტენსიურად შეინიშნება, ქალებში კი იშვიათია.

ასევე, კვლევებმა აჩვენა, რომ BPD-ის მქონე კაცებს, ქალებთან შედარებით, მეტად აღენიშნებოდათ ნივთიერების მოხმარებასთან დაკავშირებული და პიროვნების თანმხლები აშლილობები. ქალების შემთხვევაში სახეზე იყო თანმხლები შფოთვითი და კვებითი აშლილობები, ზოგ შემთხვევაში კი — განწყობის აშლილობები.

კაცები მეტად მიდრეკილნი არიან უსიამოვნო განცდების გარეთ გამოხატვისკენ, რისი მაგალითიცაა ნივთიერების მოხმარება ან/და ანტისოციალური ქცევები, ისინი გამოირჩევიან ფეთქებადი ტემპერამენტითა და სიახლის მოთხოვნილებით. ამის საპირისპიროდ, ქალები შეიძლება მეტად მიდრეკილნი იყვნენ უსიამოვნო განცდების შინაგანად გამოხატვისკენ, რაც გუნება-განწყობისა და შფოთვით აშლილობებში ვლინდება. ქალების შემთხვევაში მეტად შესამჩნევია ნევროზულობა, ხოლო კაცების შემთხვევაში — ასოციალური ქცევები.

აღნიშნული სიმპტომები თანხვედრაშია სქესობრივ და გენდერულ თეორიასთან, რომლის მიხედვითაც, ემოციების რეგულირებისას კაცებთან შედარებით ქალები უფრო მეტად შიგნით მიმართული ქცევებით საკუთარ თავზე ორიენტირებულ აქტივობებს მიმართავენ.

დამატებით, ახალგაზრდებში BPD-ის ერთ-ერთი ადრეული სიმპტომი აგრესიაა. კერძოდ, გოგონებისთვის დამახასიათებელია ფიზიკური აგრესია, ხოლო ბიჭები ურთიერთობებში ავლენენ აღნიშნულ თვისებას.

სქესობრივად განსხვავებულ სიმპტომებზე დაყრდნობით, ხშირად კლინიკებიც განსხვავებულ დიაგნოზს სვამენ. მაგალითად, მსგავსი სიმპტომებით, კაცებს უფრო მეტად ანტისოციალური პიროვნების აშლილობის, ხოლო ქალებს მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის დიაგნოზს უსვამენ.

განსხვავებული სიმპტომატიკა ტვინის ნეირო-ანატომიური თავისებურებებითა და სხვადასხვა უბნის განსხვავებული ფუნქციონირებითაა გამოწვეული. კერძოდ, პრეფრონტალური ქერქის, სტრიატუმისა და ამიგდალას უბნების განსხვავებული მოქმედება და ემოციებზე რეაგირება.

მიუხედავად არსებული ტენდენციებისა, სიმპტომების სქესობრივ განსხვავებაზე საბოლოო კონსენსუსი არ არსებობს და ზოგი მეცნიერი მიიჩნევს, რომ ქალებსა და კაცებში BPD-ის სიმპტომები უფრო მეტად მსგავსია, ვიდრე განსხვავებული.

BPD-ის მკურნალობის სქესობრივი ასპექტები

განსხვავებული მკურნალობის პრაქტიკა შეინიშნება სქესის მიხედვითაც. კაცებთან შედარებით, ქალები უფრო ხშირად იღებენ ფსიქოლოგიურ მკურნალობას, როგორიცაა დიალექტურ-ბიჰევიორული თერაპია (DBT) და კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT), ასევე ფსიქოტროპული მედიკამენტები, განსაკუთრებით ანტიდეპრესანტები და შფოთვის საწინააღმდეგო საშუალებები. ამის საპირისპიროდ, კაცებს უფრო მეტად უნიშნავენ ანტიფსიქოზურ მედიკამენტებს. რაც შეეხება ფსიქოთერაპიასა და ჰოსპიტალიზაციას, ის კაცების შემთხვევაში ქალებთან შედარებით ნაკლებად ეფექტური აღმოჩნდა და, როგორც წესი, ისინი ნაკლებად ერთვებოდნენ თერაპიაში ან საერთოდ უარს ამბობდნენ მსგავსი ტიპის მკურნალობაზე.

განსხვავება შეინიშნება თავად მკურნალობისადმი დამოკიდებულებაში. კაცები ნაკლებად მიდრეკილნი არიან ჩაერთონ მკურნალობაში, როცა ქალები მეტად ინტენსიურად ითხოვენ სამედიცინო დახმარებას. ზოგი მკვლევრის აზრით, აღნიშნული ქცევა გამოწვეულია იმით, რომ კაცები მიდრეკილნი არიან „დაველოდოთ და ვნახოთ“ ტიპის ქცევისკენ, როცა ქალები ფსიქოლოგიური სტრესისა და ემოციური სირთულეების გადასაჭრელად მეტად ინტენსიურად და ნაკლები მორიდებით ეძებენ სამედიცინო დახმარებას.

სტატისტიკურად,  ქალებთან შედარებით კაცები უფრო მეტად ჩართულნი არიან ნარკოტიკებისა და ალკოჰოლის მოხმარების სარეაბილიტაციო სერვისებში, ვიდრე ფსიქოთერაპევტულ და ფარმაკოლოგიურ ჩარევებში.

საბოლოოდ უნდა აღინიშნოს, რომ BPD-ის სიმტპომატიკის, გავრცლეებისა და მკურნალობის გენდერული ასპექტები კვლავ შესწავლის პროცესშია და მრავალ საკითხზე ჯერ კიდევ არ არსებობს კონსენსუსი.

მოქალაქეების ემოციური ზიანის ანატომია პოლიტიკური პროტესტის დროს — ინტერვიუ ფსიქოლოგთან

მიერ
admin
-
0
#image_title

„ეს ყველაფერი რომ დამთავრდება, ვინ აგვინაზღაურებს ამ ემოციურ ზიანს მე, ჩემს მეგობრებსა და ჩემს ოჯახის წევრებს?“, ეწერა აქციის ერთ-ერთ მონაწილეს სოციალურ ქსელში.

მაშინ, როცა პროტესტი ჯერ კიდევ იმ ეტაპზე იყო, როცა ადამიანებს ფიზიკურად უსწორდებოდნენ, მენტალურ ჯანმრთელობაზე ფიქრის დრო არავის რჩებოდა. ფოკუსი მოქალაქეების ცემაზე, სხეულის დაზიანებულ ნაწილებზე, დასისხლიანებულ სახეზე კეთდებოდა. პრინციპში, ამაზე ფიქრის დროს აქციის აქტიური მონაწილეები ვერც ახლა პოულობენ, რადგან უკვე 40 დღეზე მეტია პროტესტი უწყვეტად მიმდინარეობს და ის ჩვენს ფიზიკურ ჩართულობას მოითხოვს. შესაბამისად, საზოგადოებას ემოციების გამოხატვის ერთადერთ პლატფორმად ხშირად სოციალური ქსელები რჩება, სადაც არაერთ კომენტარს შეხვდებით იმის შესახებ, თუ როგორ სტრესს განიცდის ესა თუ ის ადამიანი და რამდენად უჭირთ ამ ემოციებთან გამკლავება.

იმის გასაგებად, თუ რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ჩვენს მენტალურ ჯანმრთელობაზე პოლიტიკურ პროცესებს, ფსიქოლოგ დავით ჯინჭარაძეს ვესაუბრე.

არსებობს თუ არა კავშირი პოლიტიკურ პროცესებსა და ადამიანის მენტალურ ჯანმრთელობას შორის?

— ზოგადად, პოლიტიკურ პროცესებსა და ადამიანის მენტალურ ჯანმრთელობას შორის მჭიდრო კავშირია. თუნდაც იმან, თუ როგორი ბავშვობა ჰქონდა ადამიანს, შეიძლება განსაზღვროს ზრდასრულობაში მისი პოლიტიკური მოვლენებისადმი დამოკიდებულება. მაგალითად, არსებობს კვლევა იმასთან დაკავშირებით, რომ მათ, ვისაც ბავშვობაში ჯანსაღი მიჯაჭვულობა ჰქონდათ მშობლებთან, შემდეგ უფრო ემპათიური დამოკიდებულება აღმოაჩნდათ კლიმატის ცვლილებებისადმი. რაც შეეხება პოლიტიკური პროცესების გავლენას მენტალურ ჯანმრთელობაზე, ცხადია, ძალადობრივი გარემო მოქმედებს საზოგადოების მენტალურ მდგომარეობაზე. მაგალითად, ისეთი პროტესტები, რომლებსაც მოჰყვება ადამიანების წამება, კვალს ტოვებს არა მხოლოდ უშუალოდ მონაწილეებზე, არამედ შემდეგ თაობებზეც. ფსიქოთერაპიაში მიჩნეულია, რომ თუ ჩემმა ბებიამ გამოცადა ომის ტრავმა, ეს რაღაც კუთხით მეც შემეხება. ამიტომ, როცა „ქართული ოცნება“ ამბობს, თითქოს ოჯახური ღირებულებებისა და ბავშვების დაცვა უნდათ, ბავშვების დაცვის საუკეთესო მეთოდია, წამება არ იყოს ქვეყანაში.

რადგან წამება ახსენეთ, თუ შეგიძლიათ უფრო ვრცლად ვისაუბროთ იმაზე, რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს სახელმწიფოს მხრიდან მოქალაქეებზე ფიზიკურ ძალადობას საზოგადოების მენტალურ ჯანმრთელობაზე?

— წამება ან ფიზიკური ძალადობა იწვევს კომპლექსურ პოსტტრავმულ სტრესულ აშლილობას (PTSD), რაც შეიძლება გამოიხატოს ნეგატიურ ფიქრებსა და ემოციებში, უძილობაში, უძლურების განცდაში, გაბრაზებაში, ჰიპერაღგზნებასა თუ სხვა სიმპტომებში. რაც მთავარია, ეს ყველაფერი შეიძლება წლების მერე გამოვლინდეს და არა — მყისიერად. ბიოლოგიურად თუ ვისაუბრებთ, ადამიანს აქვს სტრესის ჰორმონი კორტიზოლი, რომელიც ცხოვრებაში საჭიროც კია. დილით როცა იღვიძებ, მაგალითად, ეს სტრესის ჰორმონი მაღალია, დღის განმავლობაში იკლებს, მაგრამ როცა ეს ჰორმონი იზრდება და დაწევა უჭირს, ამის შედეგად შეიძლება განვითარდეს PTSD. ასევე, უშუალოდ ვინც განიცდის წამებას, მათ შეიძლება წლების მერე გამოუვლინდეთ ფსიქო-სომატური ტკივილი. ეს ნიშნავს იმას, რომ სხეულის ნაწილი, რაც ძალადობის შედეგად დაუზიანდათ, შეიძლება მორჩენილია, მაგრამ ის კონკრეტული ადგილი მაინც სტკივათ. გარდა წამებისა, ჩვენს ნერვულ სისტემაზე მოქმედებს ფიზიკურად აქციებზე დგომა. ზოგადად, ორგანიზმზე უარყოფითად მოქმედებს ნებისმიერი მოულოდნელობა და რუტინიდან ამოვარდნა.  ჩვენ გვაქვს აქტიური და პასიური ნერვული სისტემა. ერთი აღაგზნებს, ხოლო მეორე ამშვიდებს. ნორმალურ ცხოვრებაში ეს სისტემები დაბალანსებულად მუშაობს. როცა საჭიროა, აღიგზნება ადამიანი, როცა საჭიროა, დამშვიდდება, თუმცა დღევანდელმა პროტესტებმა და, რაც მთავარია, ამ პროტესტებზე მმართველი პარტიის ძალადობრივმა პასუხებმა მთლიანად მოშალა ამ სისტემების მუშაობაც. იმის გარდა, რომ დემონსტრაციებმა ჩამოშალა რუტინა, რისგანაც ძალიან ზიანდება ჩვენი ნერვული სისტემა, ამას ემატება ხშირად უიმედობის განცდა, იმის შეგრძნება, რომ გამოუვალ მდგომარეობაში ხარ. ეს ორი ემოცია განსაკუთრებულად ძლიერია ისეთ ქვეყნებში მცხოვრებ ადამიანებში, სადაც ეკონომიკური სიდუხჭირეა. როცა ადამიანი (სხვათა შორის, ცხოველიც) ისეთ ეკონომიკურ მდგომარეობაშია, რომ გადარჩენისთვის უწევს ბრძოლა, მისთვის ნებისმიერი სახის ცვლილება არის სტრესის გამომწვევი. მით უფრო ისეთიც, როცა მათი მომავალი კითხვის ნიშნის ქვეშ შეიძლება დადგეს.

გარდა აქციის დროს ძალადობისა თუ ზოგადი სტრესული გარემოსგან გამოწვეული ემოციებისა, აქციის მონაწილეებს ხშირად აქვთ ბრალეულობის განცდა, თუკი ისინი თუნდაც ერთი საათით მაინც მოწყდებიან ამ პროცესებს. იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი სახლში რჩებიან, მთელ დროს ატარებენ სოციალურ ქსელებში ინფორმაციების მოძიებასა და კითხვაში. რას ურჩევთ ამ ადამიანებს?

— ბრალეულობის შეგრძნება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შეგრძნებაა იმის გათვალისწინებით, რომ ხშირად შეიძლება მას ადამიანი უსაფუძვლოდ გრძნობდეს და ეს მისი ქმედებისგან საერთოდ არ იყოს გამოწვეული. ასეა ამ შემთხვევაშიც. ჩვენ გვაქვს განცდა, რომ თუკი 24 საათი არ დავდგებით აქციაზე, ესე იგი, რაღაცას ვაშავებთ. მოდით, ასე შევხედოთ. დავუსვათ საკუთარ თავს შეკითხვა: რისი გაკეთება შეგვიძლია და რას ვაკეთებთ? მაგალითად, ავიღოთ ერთი კვირა და ვნახოთ, რა დრო დავუთმეთ პროტესტს ამ დროის განმავლობაში. თუ, ვთქვათ, ვნახავთ, რომ ერთი კვირის განმავლობაში ხუთი დღე გავატარე აქციაზე, რაც კვირის 70%-ია, უნდა დავსვათ შემდეგი ლოგიკური შეკითხვა: ჩემი დროის 70% მე დავუთმე აქციაზე ყოფნას, ნუთუ არ მაქვს იმის მორალური უფლება, რომ ერთი საათი მუსიკას მოვუსმინო, ფილმს ვუყურო ან რამე ფორმით დავუთმო საკუთარ თავს? იმიტომ, რომ ის ხალხი, ვინც უნდა აკეთებდეს ამას, ანუ ხელისუფლების წარმომადგენლები, რომლებიც უნდა იცავდნენ წესით დემოკრატიას, თავიანთი დროის 1%-საც არ უთმობენ ამ საქმეს, როცა მე ჩემი დროის 70%-ს ვუთმობ, ამიტომ ჩემი ბრალეულობა აქ არაფერ შუაშია. შესაბამისად, კი, მე მაქვს უფლება, რომ რამდენიმე საათი დავისვენო. თვითზრუნვა და თვითლმობიერება ძალიან მნიშვნელოვანია და ჩვენს საზოგადოებაში ის რთულად სასწავლია. ჩვენს კულტურაში ცოტა უცნაურია, საკუთარ თავს მადლობა გადაუხადო, არადა მადლიერების შეგრძნება ძალიან საჭიროა.

რა შეიძლება გავაკეთოთ ყოველდღიურად იმისთვის, რომ შეძლებისდაგვარად დავიცვათ საკუთარი მენტალური ჯანმრთელობა გაუარესებისგან?

— არსებობს გარკვეული პრაქტიკები, როგორიცაა, მაგალითად, ე.წ. „მაინდფულნეს“ პრაქტიკა, რომელიც არანაირ სირთულეს არ წარმოადგენს. ამისთვის დღეში  ხუთი წუთის გამოყოფაც კი საკმარისია. უბრალოდ, ეს ხუთი წუთი უნდა დავუთმოთ იმის გააზრებას, რა პროცესები მიმდინარეობს ჩვენს ორგანიზმში. მაგალითად, უნდა დაუკვირდე, რა შეგრძნებები გაქვს კუჭში, მკლავებში, მხრებში. ყველგან. ამ შეგრძნებებზე უბრალოდ დაკვირვებაც კი მნიშვნელოვანია, რადგან ამ დროს იზრდება ყურადღება შიდა პროცესების მიმართ. ამით ადამიანი უფრო ახლოს გრძნობს თავის სხეულს, რითაც ეხმარება გონებას.

მეორე პრაქტიკაა კუნთების რელაქსაცია. ესეც ძალიან მარტივია. ზიხარ და აკვირდები, სად გრძნობ დაჭიმულობას. მაგალითად, აკვირდები, მხრები ხომ არ გაქვს დაძაბული ამდენი დგომისგან. ზოგადად, პროტესტების დროს, როცა აქციებზე ხშირად დგახარ ან, უბრალოდ, სტრესის დროს, ნიკაპი და ქვედა ყბა ყველაზე მეტად გვეძაბება. ამ ნაწილებზე ყურადღების გამახვილება მნიშვნელოვანია. ამოსუნთქვასთან ერთად უნდა მოვადუნოთ ეს ნაწილები, უნდა მოვეშვათ, კუნთები მოვადუნოთ. ეს რომ დღეში ხუთი წუთი მაინც გავაკეთოთ, საკმაოდ ეფექტურ შედეგს მივიღებთ.

სტრესმა შეიძლება გამოიწვიოს პანიკური შეტევა. ეს შეიძლება ადგილზევე მოხდეს, აქციაზე ან სხვა სივრცეში. პანიკური შეტევის დროს არის ასეთი პრაქტიკა, რაც საკმაოდ ეფექტურია: გაიხსენეთ ხუთი რამ, რისი დანახვაც შეგიძლიათ; ოთხი რამ, რისი შეგრძნებაც შეგიძლიათ; სამი რამ, რისი გაგონებაც შეგიძლიათ, მაგალითად, ჩიტის ხმა, ვერტმფრენის ხმა; ორი რამ, რისი ყნოსვაც შეგიძლიათ და ერთ რამ, რისი გემოს შეგრძნებაც შეგიძლიათ. ეს ტექნიკა ადამიანს აბრუნებს შეგრძნებებში მათზე ფოკუსირებით. პანიკის დროს გამოწვეული სტრესი გვიზღუდავს შეგრძნებების შესაძლებლობას, ეს პრაქტიკა კი სწორედ მათ დასაბრუნებლად გვეხმარება.

რაც შეეხება უშუალოდ ადგილზე გამოწვეულ პანიკურ შეტევას, შეგვიძლია თან ვატაროთ ჩვენთვის ძვირფასი რამე ნივთი. შეიძლება ეს იყოს მშობლის ნაჩუქარი ბეჭედი, მეგობრის ნაჩუქარი ბლოკნოტი, სულ ერთია. და როცა შეტევა გაქვს ან შფოთავ, უნდა შეეხო ამ ნივთს ფიზიკურად და დარწმუნდე, რომ თან გაქვს, მანდ არის. ეს იძლევა უსაფრთხოების შეგრძნებას და შესაბამისად, ხელს უწყობს სტრესის შემცირებას.

„ვინ აგვინაზღაურებს ამ ემოციურ ზარალს?“ — ამ შეკითხვას ხშირად შეხვდებით სოციალურ ქსელებში. რა პასუხი შეიძლება გავცეთ ამ ადამიანებს? ვინ არის ამ ყველაფერზე პასუხისმგებელი და, მართლაც, როგორ შეიძლება ანაზღაურდეს ის ემოციური ზიანი, რასაც თითოეული მოქალაქე განიცდის არსებულ პოლიტიკურ დღის წესრიგში?

— ზოგადად, იმის გამო, რომ ფიზიკურისგან განსხვავებით, მენტალური ჯანმრთელობა არ არის ხელშესახები, მსგავსი ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნა, მით უფრო, ჩვენნაირ ქვეყნებში, დიდი პრობლემაა. არსებობს მორალური ზიანის ანაზღაურების პრაქტიკები, ცხადია, მაგრამ ეს უფრო ინდივიდუალური შემთხვევებია. ხოლო ის ზიანი, რასაც სახელმწიფო ამ პროცესებით აყენებს მოქალაქეებს, რაც სამომავლოდ იმოქმედებს არა მხოლოდ ჩვენზე, არამედ ჩვენი შვილების თაობაზე, როგორ ან ვის მიერ ანაზღაურდება, რთული სათქმელია. საქართველოში სახელმწიფოს არ აქვს არათუ ამის კომპენსაციის მოდელი, არამედ მენტალური ჯანმრთელობა არ არის საყოველთაო ჯანდაცვაში ინტეგრირებული. მაგალითად, ბრიტანეთში სახელმწიფო სრულად ფარავს კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპიის 6-იდან 12-მდე სესიას, სულ არ არის საჭირო ამისთვის, რომ სახელმწიფოს მიერ იყოს გამოწვეული ეს სტრესი. ვიცით, რომ თერაპია საკმაოდ ძვირადღირებული პროცედურაა. ამას ემატება ისიც, რომ, როგორც წესი, შედეგი ორი-სამი სესიით ვერ მიიღწევა. შესაბამისად, ადამიანს, რომელსაც აქვს სტრესი და სჭირდება თერაპია, დამატებით ფინანსურ სტრესსაც განიცდის. რასაც ჩვენ დღეს ვუყურებთ, რა მენტალური ზიანიც გვადგება, ეს ერთი და ორი სესიით ნამდვილად ვერ მოგვარდება. თუმცა, ვინ უნდა იფიქროს ამაზე? ცხადია, დღევანდელი ე.წ. „ხელისუფლება“ ამაზე არ იფიქრებს, ხომ ასეა? მათ ინტერესებში ეს არ შედის. თუმცა, უკვე შემდგომმა ხელისუფლებამ ამაზე ფიქრი უნდა დაიწყოს, რას შესთავაზებს იმ ხალხს, ვინც თავისი დროის თუ ემოციური რესურსის უდიდესი წილი დაუთმო ამ პროცესებს. როგორ შეძლებს მათ ფსიქოლოგიურ მხარდაჭერას? ასევე უნდა ითქვას ისიც, რომ ბუნებრივია, ყველას არ ექნება თერაპიის საჭიროება. საჭიროა, დაინერგოს მინიმუმ ის ევროპული მოდელი, რაც მოქალაქეებს საჭიროების შემთხვევაში თორმეტ სესიას სრულად უფინანსებს. გარდა იმისა, რომ სახელმწიფო პასუხისმგებელია, იზრუნოს ამ მიმართულებით თავის მოქალაქეებზე, ამას კლინიკური და კვლევითი მნიშვნელობაც ექნება, რადგან მსგავსი პროტესტების შედეგად გამოწვეული სტრესი საკმაოდ სპეციფიკური კონტექსტის მატარებელია და, შესაბამისად, ამ ადამიანების გამოცდილებებზე დაყრდნობით ბევრი მნიშვნელოვანი დასკვნის გაკეთება შეგვეძლება.

სტატიის ავტორი: ინგა ღოღობერიძე

მთავარი სურათი: Ludi Leiva / Supermaker

წყარო

თათია შარანგიას ხმაურიანი პირადი ცხოვრება — საზოგადოების ყურადღების ცენტრში

მიერ
SheniSilamaze.ge
-
0
#image_title

თათია შარანგიას პირველი ქორწინება საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის, ედუარდ შევარდნაძის შვილიშვილს, ლაშა შევარდნაძეს უკავშირდება

თათია შა­რან­გი­ა­ს და ლაშა შე­ვარ­დნა­ძის გან­ქორ­წი­ნე­ბის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მა­ცია 2013 წლის მარ­ტის და­სა­წყის­ში გავ­რცელ­და. გაყ­რის ინი­ცი­ა­ტო­რი თა­თია გახ­ლდათ. ხმე­ბი მათ ოჯა­ხურ უთან­ხმო­ე­ბა­ზე მა­ნამ­დეც ვრცელ­დე­ბო­და.

ლაშა შე­ვარ­დნა­ძე­სა და თა­თია შა­რან­გი­ას ორი ვაჟი ჰყავთ – სამი წლის ედუ­არ­დი და წლი­ნა­ხევ­რის ალექ­სან­დრე შე­ვარ­დნა­ძე­ე­ბი.

თათიას მეორე ქმარი ბიზნესმენი სანდრო შელია იყო.

მოგ­ვი­ა­ნე­ბით სან­დრო ერთ-ერთ ინ­ტერ­ვი­უ­ში ამ­ბობ­და, რომ ყო­ფი­ლი ცო­ლის შვი­ლე­ბი წინა ქორ­წი­ნე­ბი­დან, ედუ და სანი,” ყო­ველ­თვის დარ­ჩე­ბი­ან მის ბი­ჭე­ბად”.”ამას არა­ფე­რი შეც­ვლის. ასე­ვე არა­ფე­რი შეც­ვლის ჩემს მე­გობ­რო­ბას ყო­ფი­ლი მე­უღ­ლის ოჯა­ხის წევ­რებ­თან, რომ­ლე­ბიც ჩემ­თვის ძა­ლი­ან ახ­ლობ­ლე­ბი არი­ან. არა­ვი­თა­რი ბა­რი­ე­რე­ბი აქ არ არ­სე­ბობს.“

შე­ლი­ას თქმით, წლე­ბის შემ­დეგ ამე­რი­კი­დან სა­კუ­თარ სამ­შობ­ლო­ში სწო­რედ თა­თი­ას სიყ­ვა­რულ­მა და­აბ­რუ­ნა და მისი თქმით, და­შო­რე­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, ყო­ფილ ცოლ­თან მე­გობ­რულ ურ­თი­ერ­თო­ბას ინარ­ჩუ­ნებ­და.

თათია შარანგიამ ჯარჯი თორაძეზე 5 ივნისს, საკუთარ დაბადების დღეზე იქორწინა. მათი თანაცხოვრება ხმაურიანად დაიწყო, რადგან ქორწინებიდან რამდენიმე თვეში, სულ ცოტა ხნის წინ, თათია წერდა, რომ მისი და ჯარჯის სიყვარული დასრულდა. მოგვიანებით კი განმარტა, რომ ეს განცხადება, კამათის ნიადაგზე, გაბრაზებულმა დაწერა და მეუღლეს არც ერთი წუთით არ დაშორებია.

#drpkhakadze #გიორგიფხაკაძე #pitskhelauri #აქხარისხია

გაიგეთ მეტი ჩვენს ტელეგრამ არხზე შემოგვიერთდით ტელეგრამზე: https://t.me/SheniEkimi

 

ოსკარი 2025 – გამარჯვებულები და მთავარი მომენტები

მიერ
SheniSilamaze.ge
-
0
ოსკარი
#image_title

ოსკარი დაუვვიწყარი იყო, რომელიც 2025 წლის 2 მარტს, ჰოლივუდის დოლბის თეატრში გაიმართა. ეს 97-ე ცერემონია იყო, ხოლო წამყვანი  კომედიანტი კონან ო’ბრაიენი, ხოლო საღამო კინოსამყაროს გამორჩეულ ნამუშევრებს მიუძღვნეს.

მთავარი გამარჯვებულები

🎬 საუკეთესო ფილმი – Anora
🎭 საუკეთესო რეჟისორი – შონ ბეიკერი (Anora)
👩‍🎤 საუკეთესო მსახიობი ქალი – მაიკი მედისონი (Anora)
📝 საუკეთესო ორიგინალი სცენარი – შონ ბეიკერი (Anora)
✂ საუკეთესო მონტაჟი – Anora

შონ ბეიკერი გახდა პირველი რეჟისორი, რომელმაც ერთ საღამოს ოთხი ოსკარი მოიგო.

მსახიობების კატეგორიები

  • საუკეთესო მსახიობი კაცი – ედრიენ ბროუდი (The Brutalist)
  • საუკეთესო მსახიობი ქალი მეორეხარისხოვან როლში – ზოი სალდანა (Emilia Pérez)
  • საუკეთესო მსახიობი კაცი მეორეხარისხოვან როლში – კირან კალკინი (A Real Pain)

სხვა მნიშვნელოვანი ჯილდოები

  • საუკეთესო ანიმაციური ფილმი – Flow (ლატვია)
  • საუკეთესო საერთაშორისო ფილმი – I’m Still Here (ბრაზილია)
  • საუკეთესო დოკუმენტური ფილმი – No Other Land (პალესტინა)

ოსკარი 2025 წელს გამორჩეული იყო წარმომადგენლობის თვალსაზრისით. ზოი სალდანა გახდა პირველი დომინიკანელი მსახიობი, რომელმაც ოსკარი მოიგო, ხოლო პოლ ტაზუელი (Paul Tazewell) გახდა პირველი შავკანიანი კოსტიუმების დიზაინერი, რომელმაც ოსკარი მოიპოვა ფილმისთვის Wicked.

დაუვიწყარი მომენტები

🎞 ოსკარებმა ჯეიმს ბონდის ფრენჩაიზს სპეციალური ტრიბუტი მიუძღვნეს, რაც მისი კინოსამყაროზე გავლენას აღნიშნავდა, ასევე პერფომანსი ქონდათ არიანა გრანდეს და სინტია ერივოს.
🎤 კონან ო’ბრაიენის იუმორისტულმა მონოლოგებმა ცერემონიას ახალი ენერგია შემატა, რაც მისი როგორც წამყვანის დებიუტს კიდევ უფრო დასამახსოვრებელს ხდიდა.

ოსკარი
#image_title

კრიტიკოსების შეფასება

მიუხედავად იმისა, რომ Anora-მ ტრიუმფი მოიპოვა, ზოგიერთი კრიტიკოსი თვლიდა, რომ ისეთი ფილმები, როგორიცაა The Brutalist და Emilia Pérez, შესაძლოა დაუმსახურებლად დარჩნენ ყურადღების მიღმა.

ოსკარი 2025 წელი იყო დაუვიწყარი, არაერთი ისტორიული გამარჯვებითა და ემოციური მომენტებით. კინოინდუსტრია კვლავ განაგრძობს მრავალფეროვნებისა და ახალი ტალანტების მხარდაჭერას.

🔗 შიდა ბმულები:

🌍 გარე ბმულები:

თამო ვაშალომიძე „მილანის მოდის კვირეულზე“ მიიწვიეს – ექსკლუზიური კადრები ვერსაჩეს ჩვენებიდან

მიერ
SheniSilamaze.ge
-
0
#image_title

თამო ვაშალომიძე „მილანის მოდის კვირეულზე“ მიიწვიეს. 

თამო ვაშალომიძე სოციალურ ქსელში ულამაზეს წითელ ტყავის კაბაში გადაღებულ კადრებს გვიზიარებს, რომელშიც შესანიშნავად გამოიყურება.

სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულმა კადრებმა დიდი მოწონება, თამომ კი დადებითი შეფასებები დაიმსახურა.

#drpkhakadze #გიორგიფხაკაძე #pitskhelauri #აქხარისხია

გაიგეთ მეტი ჩვენს ტელეგრამ არხზე შემოგვიერთდით ტელეგრამზე: https://t.me/SheniEkimi

მილანის მოდის კვირეული 2025 – ინოვაციებისა და კლასიკის შერწყმა

მიერ
SheniSilamaze.ge
-
0
მილანის
#image_title

მილანის მოდის კვირეული 2025, რომელიც გაიმართა 25 თებერვლიდან 2 მარტამდე, კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ იტალიაერთ-ერთი მოდის დედაქალაქად რჩება. ბრენდებმა აჩვენეს ტრადიციისა და ინოვაციის სრულყოფილი ბალანსი, რაც მოდის მოყვარულებისთვის დაუვიწყარი გამოცდილება იყო.

Fendi – 100-წლიანი ისტორიის აღნიშვნა

Silvia Venturini Fendi-მ ბრენდის საუკუნოვანი იუბილე გრანდიოზული ჩვენებით აღნიშნა. კოლექცია აერთიანებდა კლასიკურ Fendi-ის ელემენტებს და თანამედროვე სტილს.

Gucci – ნოსტალგიური რევოლუცია

Gucci-მ წარსულსა და აწმყოს შორის ხიდი გადო, ახალი კოლექცია კი ბრენდის მდიდარ მემკვიდრეობას ასახავდა. ტრადიციული დეტალები თანამედროვე ინტერპრეტაციით იყო წარმოდგენილი, რაც გულშემატკივრებისთვის ნამდვილი სიამოვნება გახდა.

ახალი თაობის დიზაინერები

ლუკა მალიანომ და სხვა ახალგაზრდა დიზაინერებმა თანამედროვე და ტრადიციული ელემენტების შერწყმით უნიკალური კოლექციები წარმოადგინეს, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს მილანის მოდის კვირეულის მნიშვნელობას.

Versace – ბრწყინვალება და ბაროკო

Donatella Versace-მ მოდის სამყაროს კვლავ შესთავაზა ბრენდის კლასიკური ელემენტები – ბაროკოს პრინტები, ველური ცხოველების ნამუშევრები, კაშკაშა ფერები და Versace-სთვის დამახასიათებელი ღამეული კაბები.

Marni – ფენების ხელოვნება

Francesco Risso-მ Marni-სთვის შექმნა კოლექცია, სადაც ტანსაცმლის ფენებად შეზავება და ტრადიციული სტილის დარღვევა იყო ძირითადი მახასიათებელი.

დასკვნა

მილანის მოდის კვირეული 2025 კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს იტალიური მოდის ძალას და ინოვაციურობას. დიზაინერები კლასიკის და თანამედროვე ხედვის შერწყმით ახალი ტრენდების შექმნას განაგრძობენ, რაც მილანს მსოფლიო მოდის ეპიცენტრად აქცევს.

შიდა ბმულები:

გარე ბმულები:

1...626364...680გვერდი 63 of 680

ბოლო სიახლეები

პოპულარული ამბები

კატეგორიები

ჩვენ შესახებ

info@accreditation.ge
ჩვენ შესახებ / რეკლამა / კონტაქტი

გამოგვყევი სოციალურ ქსელებში

© SheniEkimi.ge

შენიექიმი
sheniekimi.ge · PHIG
გამარჯობა 👋
სასურველი სერვისი აირჩიეთ ქვემოთ
⚡ გადაუდებელი შემთხვევა?
მყისიერი სამედიცინო დახმარება
📞 112
🩺
სიმპტომების შეფასება
150 კლინიკური სცენარი · WHO · AHA · NICE · 29 CDR
›
💉
ვაქცინაციის კალენდარი
WHO · ECDC · NCDC საქართველო 2025
›
💊
დანამატების შემოწმება
supplement.ge — 2,095 ინგრედიენტი
›
ℹ️ეს სისტემა ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. ყოველი გადაწყვეტილება დაფუძნებულია WHO, AHA, NICE, BTS სახელმძღვანელოებზე. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
პირადი ინფორმაცია
სიმპტომების ზუსტი შეფასებისთვის შეიყვანეთ ასაკი და სქესი
👤სავალდებულო
📏 ანთროპომეტრია
სიმაღლე · წონა · BMI — არასავალდებულო
⌄
🩺 სასიცოცხლო მაჩვენებლები
წნევა · პულსი · ტემპერატურა · SpO2 — არასავალდებულო
⌄
ნორმა: 90–129
ნორმა: 60–100
36–37.2
12–20
≥95%
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
სიმპტომების შეფასება
აირჩიეთ სცენარი სისტემის მიხედვით
🔍
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
კითხვა 1 / 1
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
📋 მტკიცებულებითი საფუძველი
World Health Organization (WHO) — IMAI სახელმძღვანელო
American Heart Association (AHA) / ACC
National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
ICD-11 (2025) · World Health Organization
ეს ინსტრუმენტი ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს — ეს არ ნიშნავს, რომ დაავადება გაქვთ. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
📰 სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ვაქცინაციის კალენდარი
აირჩიეთ ასაკობრივი ჯგუფი
WHO ECDC NCDC 2025
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ასაკობრივი ჯგუფი
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
📰 ვაქცინაციის სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
დანამატების შემოწმება
გადადით supplement.ge-ზე და შეამოწმეთ ნებისმიერი პროდუქტი
SUPPLEMENT.GE
საქართველოს სასურსათო დანამატების უსაფრთხოების შემოწმების სისტემა
📊 2,095 ინგრედიენტი 📦 688 პროდუქტი
supplement.ge-ზე გადასვლა ↗
ახალი ფანჯარა გაიხსნება
›
✨რას შეგიძლიათ შეამოწმოთ
🔬
ინგრედიენტის შემოწმება
NIH · EU · FDA · Health Canada მონაცემები
📷
ეტიკეტის სკანირება
AI ამოიცნობს ყველა ინგრედიენტს ფოტოდან
🌍
ქვეყნის მიხედვით სტატუსი
რეგულაცია 14 ქვეყანაში — აშშ, ევროკავშირი, კანადა
⚠️
წამალთან ინტერაქცია
აუცილებელი გაფრთხილებები მიმდინარე მკურნალობისას
✅ supplement.ge — საქართველოში ერთადერთი სრული სისტემა დანამატების უსაფრთხოების შესაფასებლად, PHIG-ის (საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის) კონტროლით.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia