თირკმლების პოლიკისტოზი მემკვიდრეობითი გენეტიკური დაავადებაა, რომლის დროსაც თირკმლებში მრავალრიცხოვანი სითხით სავსე კისტები ვითარდება. ეს მდგომარეობა ორგანოს ზომას აზრდის, მაგრამ ამავდროულად ფუნქციონალური ქსოვილის მოცულობას მნიშვნელოვნად ამცირებს. მიუხედავად იმისა, რომ დაავადება მემკვიდრეობითია, სიმპტომების გამოვლენა და მიმდინარეობა თითოეულ პაციენტში განსხვავებულია.
ზოგიერთ ადამიანს სიმპტომები იმდენად მსუბუქად გამოხატული აქვს, რომ არც კი ეჭვობს დაავადების არსებობაზე. სხვებს კი აწუხებთ გვერდის ტკივილი, სისხლიანი შარდვა და თირკმლის კენჭების გამო მწვავე ჭვალისებრი ტკივილი, რომელიც დროულ დიაგნოსტიკასა და სათანადო მკურნალობას საჭიროებს.
რა არის თირკმლების პოლიკისტოზის მიზეზები
თირკმლების პოლიკისტოზს რამდენიმე გენეტიკური დეფექტი იწვევს. მის ზოგიერთ სახეს დომინანტური გენი იწვევს, ხოლო იშვიათ ტიპს – რეცესიული. იმისთვის, რომ დაავადება გამოვლინდეს, ადამიანმა ან ერთი დომინანტური გენი უნდა მიიღოს ერთი მშობლისგან, ან ორი რეცესიული – თითო ორივე მშობლისგან. დომინანტური გენის შემთხვევაში სიმპტომები ზრდასრულობამდე, როგორც წესი, არ ვლინდება.
რეცესიული გენებით გამოწვეული დაავადების დროს სიმპტომები ბავშვობაშივე მძიმედ იჩენს თავს. გენეტიკური დეფექტი დიდი რაოდენობით კისტების წარმოქმნას იწვევს, რომლებიც ასაკთან ერთად ნელ-ნელა იზრდება ზომაში. ეს პროცესი თირკმლებისა და საშარდე გზების დაავადებებს უფრო რთულ ფორმებში გადაჰყავს.
კისტების ზომის გაზრდასთან ერთად თირკმლების სისხლით მომარაგება მცირდება და მათში ნაწიბუროვანი ქსოვილი ვითარდება. შესაძლოა კენჭებიც ჩამოყალიბდეს. დროთა განმავლობაში ეს ყველაფერი თირკმლების უკმარისობის განვითარების რისკს ზრდის.
გენეტიკური დეფექტის გამო კისტები შეიძლება სხვა ორგანოებშიც – მაგალითად, ღვიძლსა და კუჭქვეშა ჯირკვალშიც განვითარდეს. პაციენტების მესამედს ღვიძლშიც კისტები აღენიშნება, თუმცა ამ ორგანოს ფუნქციონირება, როგორც წესი, არ ირღვევა.
თირკმლების პოლიკისტოზის სიმპტომები
რეცესიული ტიპის სიმპტომები
დაავადების იშვიათი, რეცესიული ტიპის დროს, რომელიც ბავშვობაშივე ვლინდება, კისტები ძალიან დიდ ზომას აღწევს, რის გამოც მუცლის გარშემოწერილობა იზრდება. მძიმე ფორმის მქონე ახალშობილი შეიძლება დაბადების შემდეგ მალევე დაიღუპოს, რადგან ადრევე ჩამოყალიბებული თირკმლების უკმარისობა ფილტვების განვითარებას აფერხებს.
ღვიძლიც ზიანდება და 5-10 წლის ასაკში ნაწლავებისა და ღვიძლის დამაკავშირებელ სისხლძარღვებში წნევა იმატებს. დროთა განმავლობაში თირკმლებისა და ღვიძლის უკმარისობა ვითარდება.
დომინანტური ფორმის გამოვლინება
უფრო ხშირი, დომინანტური ფორმის დროს კისტების რიცხვი და ზომა ნელ-ნელა იმატებს. სიმპტომების გამოვლენა მოზარდობის ასაკის ადრეულ ან შუა პერიოდში იწყება. ზოგჯერ სიმპტომები იმდენად მსუბუქია, რომ ადამიანმა მთელი ცხოვრების მანძილზე არ იცის, რომ დაავადება აქვს.
ძირითადი სიმპტომებია: მუცლის, გვერდის ტკივილი ან დისკომფორტი (რომელიც ხშირად წელის არეშიც გრძნობს თავს), სისხლიანი შარდვა, ხშირი შარდვა და ძლიერი შეტევითი ხასიათის ჭვალისებრი ტკივილი თირკმლის კენჭების გამო. როცა თირკმლის ფუნქციონირებადი ქსოვილის მოცულობა მცირდება, შეიძლება თირკმლების უკმარისობის სიმპტომები განვითარდეს: საერთო სისუსტე, გულისრევა და ძალების დაქვეითება.
გართულებები და რისკები
საშარდე გზების განმეორებითი ინფექციები ზოგჯერ აღრმავებს თირკმლების უკმარისობას. პოლიკისტოზის მქონე პაციენტთა ნახევარს დიაგნოზის დასმის მომენტისთვის მაღალი არტერიული წნევა აქვს, რაც დამატებით რისკ ფაქტორს წარმოადგენს.
პაციენტების დაახლოებით 10%-ს თავის ტვინში ანევრიზმები (სისხლძარღვის ჩანთასავით გამობერილი უბნები) აღენიშნება. როგორც წესი, მათი გაფართოება თავის ტკივილს იწვევს, ხშირია ანევრიზმიდან სისხლდენა და ინსულტის რისკი.
დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
ექიმს ეჭვი ამ დაავადების არსებობაზე ოჯახის სამედიცინო ისტორიისა და თირკმლების ფუნქციის ლაბორატორიული კვლევის საფუძველზე ებადება. ულტრასონოგრაფიულად და კომპიუტერული ტომოგრაფიით შეიძლება თირკმლებსა და ღვიძლში კისტების არსებობა დადასტურდეს. თუ საჭიროა, დამატებით ტარდება გენეტიკური ტესტირება.
თირკმლის დაზიანების პროგრესირება ფერხდება საშარდე გზების ინფექციებისა და მაღალი არტერიული წნევის დროული მკურნალობით. მნიშვნელოვანია ეს მდგომარეობები უფროლოგთან ან ნეფროლოგთან ერთად კონტროლდებოდეს და <a href="https://shenisilamaze.ge/%e1%83%9b%e1%83%9d%e1%83%a8%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%93%e1%83%95%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%99%e1%83%9d%e1%83%9c%e1%83%a2%e1%83%
QR კოდიshenisilamaze.ge
შენი სილამაზე. (2026). თირკმლების პოლიკისტოზი – მემკვიდრეობითი დაავადება და მისი სიმპტომები. 27 სექტემბერი, 2026. https://shenisilamaze.ge/%e1%83%97%e1%83%98%e1%83%a0%e1%83%99%e1%83%9b%e1%83%9a%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%9e%e1%83%9d%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%99%e1%83%98%e1%83%a1%e1%83%a2/
