ჰიდრონეფროზი თირკმლის შარდით გადავსება და გაფართოებაა, რომელსაც თირკმლის კენჭები ყველაზე ხშირად იწვევენ. ეს მდგომარეობა ვითარდება, როცა შარდის დინება ფერხდება, თირკმლებში წნევა იზრდება და შარდი უკან მიმართულებით გროვდება. რამდენადაც მიუხედავად გავრცელების, ჰიდრონეფროზი დროულად შესაძლებელია გამოსწორდეს და თირკმელი გადარჩეს, მნიშვნელოვანია პრობლემის ადრეული ამოცნობა.
როცა ჰიდრონეფროზი სწრაფად ვითარდება, ადამიანს გვერდში (ნეკნებსა და თეძოებს შორის) გაუსაძლისი, შეტევითი ტკივილი შეიძლება ჩნდებოდეს. თანდათანობითი განვითარების შემთხვევაში კი სიმპტომები უხილავი რჩება ან ტკივილი ყრუ, მღრღნელი ხასიათის და დროებითია.
რა არის ჰიდრონეფროზი და რატომ ვითარდება
ნორმაში შარდი თირკმლიდან ძალიან დაბალი წნევით ჩამოედინება. თუ დინება შეფერხდა, დახშობის ადგილიდან შარდი ზევით მიემართება, აღწევს უმცირეს მილაკებს და თირკმლის მენჯს. შედეგად ორგანო ფართოვდება, შიდა სტრუქტურებზე ზეწოლა იზრდება და შეიძლება თირკმელი დაზიანდეს.
საშარდე გზების დახშობის გამო გაზრდილმა წნევამ შეიძლება თირკმლის ფუნქცია მოაშალოს. გაურკვეველი დროით შარდის დინების შეფერხება ქმნის საშარდე გზების ბაქტერიული ინფექციის ხელშემწყობ პირობებს, ზრდის კენჭების ფორმირების რისკს და თუ ორივე თირკმელი დაზიანდა – თირკმლის უკმარისობა განვითარდება.
თირკმლის მენჯისა და შარდსაწვეთის ხანგრძლივმა გაფართოებამ შესაძლოა დაარღვიოს კუნთთა რიტმული შეკუმშვები, რომლითაც შარდი ბუშტში ჩაედინება (პერისტალტიკა). კუნთოვან ქსოვილს ნაწიბუროვანი ჩაანაცვლებს, რაც გამოუსწორებელ დაზიანებას იწვევს.
დახშობის ყველაზე ხშირი მიზეზები
ჰიდრონეფროზს, როგორც წესი, შარდსაწვეთისა და თირკმლის მენჯის შეერთების ადგილას არსებული ობსტრუქცია იწვევს. საშარდე გზების კენჭები ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია, მაგრამ სხვა ფაქტორებიც არსებობს.
ყველაზე ხშირი მიზეზები თირკმლის მენჯისა და შარდსაწვეთის შეერთების დონეზე:
- თანდაყოლილი სტრუქტურული დარღვევები – შარდსაწვეთი თირკმლის მენჯს არასწორად უერთდება ან მისი კუნთები არასაკმარისადაა განვითარებული
- თირკმლის ქვემოთ გადანაცვლება (თირკმლის დაწევა ანუ პტოზი) და შარდსაწვეთის გადაღუნვა
- კენჭები ან სისხლის კოლტი თირკმლის მენჯში
- შარდსაწვეთზე ზეწოლა ფიბროზული ქსოვილის, უჩვეულოდ განლაგებული არტერიის ან ვენის, სიმსივნის გამო
რა სიმპტომებით ვლინდება ჰიდრონეფროზი
სიმპტომები დამოკიდებულია მიზეზზე, ობსტრუქციის ადგილსა და ხანგრძლივობაზე. როცა დახშობა უეცრად ხდება (მწვავე ჰიდრონეფროზი), როგორც წესი, თირკმლის ჭვალი ვითარდება – გაუსაძლისი, შეტევითი ტკივილი გვერდში ობსტრუქციის მხარეს. მხოლოდ ერთ მხარეს დახშობა შარდის გამოყოფას არ არღვევს.
როდესაც ჰიდრონეფროზი თანდათან ვითარდება (ქრონიკული ფორმა), სიმპტომები არ ვლინდება ან ტკივილი ყრუ, მღრღნელი ხასიათისაა და აღინიშნება დაზიანების მხარეს, გვერდში. ზოგჯერ თირკმლის კენჭი დროებით ახშობს შარდსაწვეთს და მტკივნეულ ჰიდრონეფროზს იწვევს, რაც დროგამოშვებით ვითარდება.
როდის ჩნდება დამატებითი სიმპტომები
ამ მდგომარეობამ შეიძლება ნაწლავების დაავადებისთვის დამახასიათებელი, გაურკვეველი სიმპტომებიც გამოიწვიოს: გულისრევა, ღებინება, მუცლის ტკივილი. ხანდახან ასეთი სიმპტომები ბავშვებში ვლინდება, რომელთაც თანდაყოლილი შევიწროება აქვთ.
საშარდე გზების ინფექციის დროს შარდში შეიძლება ჩირქი იყოს, ადამიანს აწუხებდეს მაღალი ტემპერატურა და დისკომფორტის შეგრძნება შარდის ბუშტის ან თირკმლის არეში. ორივე თირკმლის ჰიდრონეფროზი შეიძლება ორსულობისას განვითარდეს, როცა გადიდებული საშვილოსნო შარდსაწვეთებს აწვება – ამას ორსულობის ჰიდრონეფროზი ეწოდება და ჩვეულებრივ მშობიარობის შემდეგ გამოსწორდება.
დიაგნოსტიკა და კვლევები
ადრეული დიაგნოსტიკა გადამწყვეტია, რადგან ობსტრუქციის მიზეზთა უმრავლესობა გამოსწორებადია, ხოლო მკურნალობის დაგვიანებამ შეიძლება თირკმლები შეუქცევადად დააზიანოს. ექიმს ეჭვი სიმპტომებიდან და გასინჯვის შედეგებიდან გამომდინარე მიაქვს – გადიდებული თირკმლის გასინჯვა ხელითაც შეიძლება, განსაკუთრებით ბავშვებსა და გამხდარ ადამიანებში.
შარდის ბუშტის კათეტერიზაცია (დრეკადი მილის შარდსადენის გავლით შეყვანა) ხშირად პირველი დიაგნოსტიკური პროცედურა
იხილეთ ასევე: თირკმელების ტკივილი: როგორ ამოვიცნოთ და რას ნიშნავს
QR კოდიshenisilamaze.ge
შენი სილამაზე. (2026). ჰიდრონეფროზი: როდესაც თირკმლის კენჭები საშარდე გზებს ხშობენ. 28 სექტემბერი, 2026. https://shenisilamaze.ge/%e1%83%97%e1%83%98%e1%83%a0%e1%83%99%e1%83%9b%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%99%e1%83%94%e1%83%9c%e1%83%ad%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98-%e1%83%a1%e1%83%90%e1%83%a8%e1%83%90%e1%83%a0%e1%83%93%e1%83%94/
