კომპლექსები ბავშვებში უმეტესად სკოლამდელ და სასკოლო წლებში ყალიბდება, მაგრამ მათი ფესვები ბავშვის აღზრდის ყოველდღიურ დეტალებშია დამალული. ფსიქოლოგები აღნიშნავენ, რომ არასრულფასოვნების კომპლექსი, ლუზერის განცდა თუ შერცხვენა სიმსუქნის გამო გროვდება წლების განმავლობაში, ხშირად მშობლებისა და პედაგოგების ნათქვამი სიტყვების შედეგად. ეს არ არის მხოლოდ „რთული ხასიათი” — ეს შეცდომებია, რომელთა გამოსწორებაც შესაძლებელია.
ბავშვის ჯანსაღი თვითშეფასება იმით იწყება, რომ მშობელი აცნობიერებს — არც გადამეტებული შეფასება და არც მუდმივი კრიტიკა არ ავითარებს ბავშვს. ის, რასაც ვიტყვით ბავშვობაში, არა მხოლოდ იმოქმედებს მის ქცევაზე დღეს, არამედ განსაზღვრავს, როგორ უყურებს ის საკუთარ თავს მომავალშიც.
სად იწყება კომპლექსების ფორმირება
ფსიქოლოგების აზრით, კომპლექსების უმეტესობა ბავშვობიდან იღებს სათავეს და აღზრდაში დაშვებული შეცდომების შედეგად იქმნება. ლუზერის კომპლექსი ყალიბდება მაშინ, როცა ბავშვი საბავშვო ბაღში არ დადის, თანატოლებთან ურთიერთობის გამოცდილება არ აქვს და ზედმეტად მზრუნველი მშობლები იზოლირებულ გარემოში ზრდიან. ასეთი ბავშვები ჩუმდებიან საკლასო ოთახში, შიშობენ პასუხის გაცემას — არა უცოდინრობით, არამედ იმის გამო, რომ მშობლის მიერ „დაცვილმა” უყალიბა დამოკიდებულება: „მე არ ვარ საკმარისად კარგი”.
ნიშნების კომპლექსი ყალიბდება დაწყებით კლასებში, როცა მასწავლებლის შეფასება უდიდეს გავლენას ახდენს. ცუდი ნიშანი შეიძლება გახდეს იარლიყი, რომელსაც ბავშვი გულში ატარებს: „მე ვერ შევძელი”. მეგობრები ხშირად აფასებენ ერთმანეთს აკადემიური წარმატების მიხედვით — და ასე, ნიშნებთან ერთად, ცვივა თვითშეფასებაც.
არასრულფასოვნების კომპლექსი ხშირად ჩნდება იმ შემთხვევაში, როცა პატარა დიდხანს არის „მიჯაჭვული” უფროს ძმას ან დას. ერთი მხრივ, ბადებს შიშს — „მე ყოველთვის მეორე ვიქნები”, მეორე მხრივ კი ზოგჯერ პირიქით — ბიძგავს კონკურენციისკენ, ბავშვი ცდილობს, მოიპოვოს უპირატესობა უფროსებზე ნებისმიერ ფასად.
გარეგნობის კომპლექსები და მშობლის როლი
კვლევებით დადგენილია, რომ ბავშვები უკვე 8 წლის ასაკში აფასებენ საკუთარ სხეულსა და სამოსს. თუ მშობელი ბავშვს აჩვევს აზროვნებას კატეგორიით „სხვა კარგია, შენ — ცუდი”, ეს ფრაზა ღრმად იფიქსირდება ცნობიერებაში და ყალიბდება გარეგნობის კომპლექსი. მაგალითად, დაბალი გოგონების 8 უპირატესობა შეიძლება მშობლისთვის სათქმელი იყოს, მაგრამ თუ ბავშვი მუდმივად იგრძნობს, რომ „არ შეესაბამება”, ეს პოზიტიური შეხედულება მას არ შეაღწევს.
რა ფრაზები წარმოშობს დანაშაულის კომპლექსს
5 წლამდე ასაკის ბავშვისთვის განსაკუთრებით რთულად აღიქმება სიტყვები: „საშინელი ბავშვი ხარ”, „როგორ გაბედე”, „რა სირცხვილია!”. პატარა ბავშვი ვერ განასხვავებს ქცევის შეფასებას პიროვნების შეფასებისგან. მშობლის უარყოფითი ინტონაცია ღრმად ილექება მის ცნობიერებაში და უჩნდება დანაშაულის კომპლექსი — განცდა, რომ „მე ვარ ცუდი”.
ასევე მავნეა ბავშვის უნარების შესახებ საუბარი, როცა რაღაც არ გამოსდის. სწორად არის ასეთი პასუხი: „ამ კონკრეტულმა სამუშაომ ჯერ კიდევ ცოტა დახვეწა სჭირდება — წავიდეთ ერთად ნაბიჯ-ნაბიჯ და გავაკეთოთ უკეთესად”. ასე ბავშვი იგებს, რომ შეცდომა სწავლის ნაწილია, არა თვითონ პიროვნული უკმარისობა.
ფსიქოლოგის რჩევები — როგორ ავაშენოთ ჯანსაღი თვითშეფასება
ბავშვთა ფსიქოლოგი ქეთი ჩიქოვანი აღნიშნავს: „ძირითადი კომპლექსები ყალიბდება სკოლამდელ ასაკში და სკოლის პერიოდში ხდება კარგად შესამჩნევი. შესაძლოა ეს გამოწვეული იყოს როგორც მშობლის განებივრებით, ისე ზედმეტი შენიშვნებით ან სხვებზე შედარებით. ბავშვებს ძირითადად ახასიათებთ არასრულფასოვნების კომპლექსი”.
ფსიქოლოგი განმარტავს, რომ მასწავლებელმა უნდა მოახერხოს პასიური მოსწავლის პროცესში ჩართვა, ზედმეტად აქტიური კი სიმშვიდით ჩააბოს სამუშაო რეჟიმში. მთავარია გახსნილობა და ნდობა პედაგოგსა და მოსწავლეს შორის, რომ იყოს ინტერესი სწავლისა და საგნის მიმართ. „ბავშვებს ვაჩვევ პოზიტიურ ხედვას. როგორ შეიძლება ნებისმიერი კონფლიქტის თავიდან აცილება და პოზიტიურად დასრულება. განვიხილავთ კონკრეტულ შემთხვევებს და თითოეულ არასასიამოვნო სიტუაციას ვიღებთ მადლიერებით, როგორც გაკვეთილს”.
რა უნდა გახსოვდეს მშობელს
ჩიქოვანი ხაზს უსვამს: „მთავარია ბავშვმა იგრ
იხილეთ ასევე: როგორ გახდეთ მიმზიდველი
QR კოდიshenisilamaze.ge
შენი სილამაზე. (2026). კომპლექსები ბავშვებში — როგორ დავეხმაროთ და რა არ უნდა ვთქვათ. 23 სექტემბერი, 2026. https://shenisilamaze.ge/%e1%83%99%e1%83%9d%e1%83%9b%e1%83%9e%e1%83%9a%e1%83%94%e1%83%a5%e1%83%a1%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98-%e1%83%91%e1%83%90%e1%83%95%e1%83%a8%e1%83%95%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%a8%e1%83%98-%e1%83%a0/
