თირკმლების პოლიკისტოზი მემკვიდრეობითი დაავადებაა, რომლის დროსაც ორივე თირკმელში მრავალი სითხით სავსე ბუშტუკი (კისტა) წარმოიქმნება. ეს მდგომარეობა თირკმლების ზომის გადიდებას იწვევს, თუმცა მათი მოქმედი, ფუნქციონირე ქსოვილის მოცულობა თანდათან მცირდება. დაავადება გენეტიკური დეფექტით არის გამოწვეული და სიმძიმის ხარისხი ინდივიდუალურად განსხვავდება.
ზოგიერთ ადამიანს სიმპტომები ისე მსუბუქად აქვს გამოხატული, რომ წლების განმავლობაში არც კი იცის ავადმყოფობის შესახებ. სხვებს კი სერიოზული სიმპტომები აწუხებს – გვერდში ტკივილი, სისხლიანი შარდვა და თირკმლის კენჭებით გამოწვეული ჭვალისებრი ტკივილი. თირკმლების ანატომია და ფუნქცია საშუალებას გაძლევთ უკეთ გაიგოთ, როგორ მუშაობს ეს ორგანო და რატომ არის მისი ჯანმრთელობა ასე მნიშვნელოვანი.
რა არის თირკმლების პოლიკისტოზი და როგორ ვითარდება
თირკმლების პოლიკისტოზს რამდენიმე გენეტიკურმა დეფექტმა შეიძლება გამოიწვიოს. მის ზოგიერთ სახეს დომინანტური გენი იწვევს, ხოლო იშვიათ ტიპს – რეცესიული გენი. იმისთვის, რომ დაავადება გამოვლინდეს, ადამიანმა ან ერთი დომინანტური გენი უნდა მიიღოს რომელიმე მშობლისგან, ან ორი რეცესიული – თითო ორივე მშობლისგან.
დომინანტური გენის შემთხვევაში სიმპტომები ზრდასრულობამდე, როგორც წესი, არ ვლინდება. რეცესიული გენებით გამოწვეული დაავადება ბავშვობაშივე, ხშირად მძიმე ფორმით იჩენს თავს. გენეტიკური დეფექტი დიდი რაოდენობით კისტების წარმოქმნას იწვევს თირკმლებში.
ასაკთან ერთად ნელ-ნელა კისტებიც იზრდება ზომაში, თირკმლების სისხლით მომარაგება მცირდება და მათში ნაწიბუროვანი ქსოვილი ვითარდება. შესაძლოა კენჭებიც ჩამოყალიბდეს. დროთა განმავლობაში შეიძლება თირკმლების უკმარისობა განვითარდეს, რაც სერიოზული გართულებაა.
კისტები სხვა ორგანოებშიც
გენეტიკური დეფექტის გამო კისტები შესაძლოა სხვა ორგანოებშიც, მაგალითად ღვიძლსა და კუჭქვეშა ჯირკვალშიც განვითარდეს. თუმცა, ღვიძლის კისტები, როგორც წესი, ორგანოს ფუნქციონირებას არ აზიანებს და მხოლოდ ზედამხედველობას საჭიროებს.
თირკმლების პოლიკისტოზის სიმპტომები და ტიპები
დაავადების იშვიათი, რეცესიული ტიპის დროს, რომელიც ბავშვობაშივე ვლინდება, კისტები ძალიან დიდ ზომას აღწევს, რის გამოც მუცლის გარშემოწერილობა იზრდება. მძიმე ფორმის მქონე ახალშობილი შეიძლება დაბადების შემდეგ მალევე დაიღუპოს, რადგან ადრევე ჩამოყალიბებული თირკმლების უკმარისობა ფილტვების განვითარებას აფერხებს.
ღვიძლიც ზიანდება და 5-10 წლის ასაკში ნაწლავებისა და ღვიძლის დამაკავშირებელ სისხლძარღვებში (კარის ვენის სისტემაში) წნევა იმატებს. დროთა განმავლობაში თირკმლებისა და ღვიძლის უკმარისობა ვითარდება, რაც სერიოზულ საფრთხეს უქმნის ბავშვის ჯანმრთელობას.
დომინანტური ფორმის სიმპტომები
თირკმლების პოლიკისტოზის უფრო ხშირი, დომინანტური ფორმის დროს კისტების რიცხვი და ზომა ნელ-ნელა იმატებს. სიმპტომების გამოვლენა მოზარდობის ასაკის ადრეულ ან შუა პერიოდში იწყება. ზოგჯერ სიმპტომები იმდენად მსუბუქია, რომ ადამიანმა მთელი ცხოვრების მანძილზე არ იცის, რომ დაავადება აქვს.
ყველაზე ხშირი სიმპტომებია: მუცლის, გვერდის ტკივილი ან დისკომფორტი, სისხლიანი შარდვა, ხშირი შარდვა და ძლიერ შეტევითი ხასიათის ტკივილი (ჭვალი) თირკმლის კენჭების გამო. სხვა შემთხვევაში, როცა თირკმლის ფუნქციონირებადი ქსოვილის მოცულობა მცირდება, შეიძლება თირკმლების უკმარისობის სიმპტომები განვითარდეს – საერთო სისუსტე, გულისრევა და სხვა. საშარდე გზების დახშობა ასევე შეიძლება დამატებითი პრობლემა გახდეს და სიმპტომებს გაართულოს.
დიაგნოზი და დაავადების გამოვლენა
ექიმს ამ დაავადების არსებობაზე ეჭვი ოჯახის სამედიცინო ისტორიისა და თირკმლების ფუნქციის ლაბორატორიული კვლევის საფუძველზე ებადება. ულტრასონოგრაფიულად და კომპიუტერული ტომოგრაფიით შეიძლება თირკმლებსა და ღვიძლში კისტების არსებობა დადასტურდეს და მათი ზომა შეფასდეს.
დიაგნოზის დროულად დასმა მნიშვნელოვანია, რათა დროულად დაიწყოს მართვა და შენელდეს დაავადების პროგრესირება. თუ ოჯახში უკვე ცნობილია პოლიკისტოზის ისტორია, გენეტიკური კონსულტაცია და ტესტირება დაგეხმარებათ გაარკვიოთ, რამდენად დიდია დაავადების გადაცემის რისკი შვილებისთვის.
რა არის საჭირო დიაგნოზისთვის
დიაგნოზი თირკმლების ფუნქციის ლაბორატორიულ ანალიზსა და ულტრას
იხილეთ ასევე: თირკმლებისა და საშარდე გზების დაავადებები: სიმპტომები და დიაგნოზი
QR კოდიshenisilamaze.ge
შენი სილამაზე. (2026). თირკმლების პოლიკისტოზი: მემკვიდრეობითი დაავადება და მისი მართვა. 28 სექტემბერი, 2026. https://shenisilamaze.ge/%e1%83%97%e1%83%98%e1%83%a0%e1%83%99%e1%83%9b%e1%83%9a%e1%83%94%e1%83%91%e1%83%98%e1%83%a1-%e1%83%9e%e1%83%9d%e1%83%9a%e1%83%98%e1%83%99%e1%83%98%e1%83%a1%e1%83%a2-2/
